Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam hay nhất năm 2023 cho các bạn học viên ngành đang làm Khóa luận tốt nghiệp tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài khóa luận tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm Khóa Luận thì với đề tài Khóa luận: Định hướng hoàn thiện pháp luật về định giá đất và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về định giá đất tại Việt Nam dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này. 

3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về định giá đất

Luật Đất đai năm 2013 có hiệu lực từ ngày 01/07/2014 tính đến này đã thi hành được gần hai năm. Nhìn lại khoảng thời gian đó, các quy định pháp luật đất đai nói chung và các quy định pháp luật về định giá đất nói riêng đã đạt được những kết quả nhất định tuy nhiên song song với đó cũng xuất hiện những khó khăn, vướng mắc cần được giải quyết. Bởi thế tại mục này, luận văn đưa ra định hướng giúp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về định giá đất tại Việt Nam. Đó là đẩy nhanh tiến độ xây dựng xã hội dân sự và nhà nước pháp quyền.

Xã hội dân sự không phải là một khái niệm mới tuy nhiên cũng không phải là một khái niệm quá cũ để người ta thôi không bàn luận về nó. Về định nghĩa, xã hội dân sự, hiểu một cách đơn giản nhất là xã hội phi nhà nước mà tại đó, mối quan hệ giữa con người với nhau dựa trên sự tự thảo luận và tạo ra sự đồng thuận trên các vấn đề của cuộc sống mà không cần có sự can thiệp của nhà nước. Xã hội dân sự là xã hội tự cân bằng. Nó do các tổ chức do xã hội lập ra để thể hiện những loại hình ý chí khác nhau của cộng đồng. Các tổ chức này có thể là các hội từ thiện, các hiệp hội, các công đoàn, các nhóm tương trợ, các hiệp hội kinh doanh, các liên minh, và các đoàn luật sư… Nói theo cách khác, tự bản thân xã hội dân sự sẽ điều chỉnh, hạn chế tất cả những sự cực đoan, những tiêu cực, những hành vi không phù hợp với lợi ích cộng đồng bằng các quy tắc bất thành văn mà không cần sự tham gia của các yếu tố nhà nước. Có thể nói tính tự lập là bản chất của xã hội dân sự. Rất nhiều quốc gia chậm phát triển đã không nhận thức được điều này và luôn cho rằng nhà nước phải có mặt trong mọi lĩnh vực của cuộc sống. Điều này đã làm hạn chế sự dân chủ. Trong khi đó, kinh nghiệm của nhiều nước phát triển cho thấy nền kinh tế thị trường có ba trụ cột đó là: nhà nước pháp quyền, thị trường và xã hội dân sự. Đất nước phát triển được phải phát triển hài hòa ba trụ cột đó. Nếu xã hội dân sự có thể tham gia xây dựng chính sách, phản biện chính sách và giám sát quá trình thực hiện thì sẽ hỗ trợ khắc phục những hạn chế của thị trường và sự quan liêu của nhà nước.[3] Dân chủ là xu thế khách quan trong sự phát triển của loài người. Việt Nam trong xu thế khách quan đó thì phải phát triển dân chủ và thừa nhận xã hội dân sự. Pháp luật Việt Nam cần nhanh chóng ban hành luật về biểu tình và luật về xã hội dân sự nhằm cải cách thể chế, đẩy nhanh sự phát triển xã hội dân sự bởi xã hội dân sự chính là “cái nôi” của dân chủ. Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.

Trong ý nghĩa là biểu hiện tập trung của một chế độ dân chủ, nhà nước pháp quyền mang các đặc điểm:

Thứ nhất, là biểu hiện tập trung của chế độ dân chủ. Dân chủ vừa là bản chất của nhà nước pháp quyền vừa là điều kiện, tiền đề của chế độ nhà nước. Mục tiêu của nhà nước pháp quyền là xây dựng và thực thi một nền dân chủ, đảm bảo quyền lực chính trị thuộc về nhân dân. Nhân dân thực hiện quyền dân chủ của mình thông qua dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện.

Thứ hai, Nhà nước pháp quyền được tổ chức và hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật. Hiến pháp và pháp luật luôn giữ vai trò điều chỉnh cơ bản đối với toàn bộ hoạt động Nhà nước và hoạt động xã hội, quyết định tính hợp hiến và hợp pháp của mọi tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước.

Thứ ba, Nhà nước pháp quyền tôn trọng, đề cao và đảm bảo quyền con người trong mọi lĩnh vực hoạt động của Nhà nước và xã hội. Quyền con người là tiêu chí đánh giá tính pháp quyền của chế độ nhà nước. Mọi hoạt động của Nhà nước đều phải xuất phát từ sự tôn trọng và đảm bảo quyền con người, tạo mọi điều kiện cho công dân thực hiện quyền của mình theo đúng các quy định của luật pháp.

Thứ tư, quyền lực nhà nước trong nhà nước pháp quyền được tổ chức và thực hiện theo các nguyên tắc dân chủ: phân công quyền lực và kiểm soát quyền lực.

Thứ năm, Nhà nước pháp quyền gắn liền với một cơ chế bảo vệ Hiến pháp và pháp luật phù hợp. Nền tảng của nhà nước pháp quyền là Hiến pháp và một hệ thống pháp luật dân chủ và công bằng, do vậy, cơ chế bảo hiến và pháp luật là yêu cầu, điều kiện cần thiết để đảm bảo Hiến pháp, pháp luật luôn được tôn trọng, đề cao và tuân thủ nghiêm minh.

Thứ sáu, trong nhà nước pháp quyền, quyền lực nhà nước luôn được giới hạn trong các mối quan hệ: Nhà nước và kinh tế; Nhà nước và xã hội. Mối quan hệ giữa Nhà nước, kinh tế, xã hội là mối quan hệ tương tác, quy định và chi phối lẫn nhau. Nhà nước không đứng trên kinh tế và xã hội. Nhà nước pháp quyền gắn liền với kinh tế và xã hội, phục vụ kinh tế và xã hội trong phạm vi Hiến pháp và pháp luật. Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.

Mang những đặc điểm đó, nhà nước pháp quyền là mô hình lý tưởng mà mọi quốc gia, dân tộc hướng tới. Tuy nhiên chưa có một quốc gia nào có thể khẳng định đã xây dựng thành công thể chế hoàn hảo này. Đối với Việt Nam, xây dựng nhà nước pháp quyền vừa là một tất yếu lịch sử vừa là một tất yếu khách quan. Việc đẩy nhanh tiến độ xây dựng nhà nước pháp quyền với nền tảng là xã hội dân sự tại Việt Nam sẽ là một cuộc cải cách cả về lập pháp, hành pháp và tư pháp khi tính dân chủ được củng cố, vấn đề nhân quyền được đề cao và sự can thiệp của Nhà nước vào thị trường giảm bớt.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:

===>>> Bảng Giá Viết Thuê Khóa Luận Tốt Nghiệp Ngành Luật

3.2. Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật về định giá đất tại Việt Nam

Thứ nhất, mới đây vào ngày 05/10/2015, Việt Nam đã chính thức gia nhập vào một trong những phiên chợ được đánh giá là giàu tiềm năng nhất hiện nay, Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương (Trans-Pacific Strategic Economic Partnership Agreement, viết tắt là TPP) gồm 12 quốc gia thành viên bao gồm Úc, Brunei, Chile, Malaysia, Mexico, New Zealand, Canada, Peru, Singapore, Vietnam, Mỹ và Nhật Bản.

Điều này đặt ra những cơ hội và cả thách thức lớn cho Việt Nam. Để Việt Nam có thể hưởng lợi một cách tốt nhất từ TPP, tận dụng được mọi ưu thế của mình sau khi hội nhập thì trước hết cần phải có những thay đổi về chính sách và pháp luật trong nước để thúc đẩy phát triển những ngành có lợi thế so sánh. Với những ngành sẽ được lợi sau khi TPP có hiệu lực, như: dệt may, thủy sản, nông sản… cần chủ động các nhân tố lao động, vốn, đất đai và các tài nguyên khác. Bởi vậy, sau khi tham gia TPP, việc điều chỉnh và hoàn thiện các quy định pháp luật trong đó có pháp luật về đất đai cho phù hợp với tình hình thực tế là một yêu cầu tất yếu đối với Việt Nam. Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.

Thứ hai, ngày 12/12/2015, tại Hội nghị COP21: Hiệp ước Paris về biến đổi khí hậu, đại diện của 195 quốc gia trong đó có Việt Nam đã thông qua thỏa thuận lịch sử nhằm ngăn chặn tình trạng nóng lên toàn cầu. Hiện tượng nóng lên toàn cầu khiến nhân loại phải đối mặt với tình trạng hạn hán ngày càng nghiêm trọng, bão, lũ lụt và nước biển dâng sẽ nhấn chìm các đảo, các vùng ven biển nơi hàng trăm triệu người sinh sống. Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng rất lớn bởi biến đổi khí hậu, theo tổ chức Liên hợp quốc tại Việt Nam, trong vòng 30 năm tới, Việt Nam là một trong 30 quốc gia “có nguy cơ cực lớn” do các tác động của biến đổi khí hậu. Mực nước biển dâng cao 1m tính trung bình dọc theo bờ biển Việt Nam sẽ gây ngập lụt nghiêm trọng 17.423km2, tương đương 5,3% tổng diện tích đất cả nước, trong đó có 39% diện tích Đồng bằng sông Cửu Long, 10% diện tích Đồng bằng sông Hồng, hơn 2,5% các tỉnh ven biển miền Trung và hơn 20% diện tích Thành phố Hồ Chí Minh[8]. Trước tình hình đó, song song với những hành động bảo vệ môi trường, ngăn chặn các nguy cơ từ biến đổi khí hậu, Việt Nam cần có thay đổi về pháp luật đất đai trong đó có pháp luật về định giá đất để có thể sử dụng hợp lý và hiệu quả nhất nguồn tài nguyên quý giá này.

Thứ ba, về vấn đề bồi thường hỗ trợ tái định cư. Nhu cầu sử dụng đất để thực hiện các dự án đầu tư, xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đối với một quốc gia còn chậm phát triển như Việt Nam là rất lớn. Vì thế khi Nhà nước tiến hành thu hồi đất để thực hiện các dự án này sẽ trả các khoản bồi thường hỗ trợ tái định cư cho người dân. Tuy nhiên một thực tiễn từ trước đến nay đó là mức giá bồi thường quá thấp, để người dân tìm được một mảnh đất tương tự với mảnh đất cũ và xây dựng nhà cửa ổn định lại cuộc sống thì dù có tiết kiệm cũng không thể đủ. Do đó, cần xem xét lại các quy định, căn cứ và cơ chế áp dụng giá đất trong áp giá bồi thường hỗ trợ tái định cư.

Thứ tư, giá đất do Nhà nước đưa ra quá thấp, người dân không chấp thuận tất yếu sẽ dẫn đến các khiếu nại, tố cáo, tranh chấp đất đai, dân không chịu di dời khỏi mảnh đất bị thu hồi… Điều này khiến tốc độ giải phóng mặt bằng bị kéo chậm lại, phải hao tốn rất nhiều thời gian, nhân lực và tiền bạc để giải quyết. Và tiêu cực hơn là có thể dẫn đến các cuộc biểu tình, bạo động phản đối chính quyền, gây nên những bất ổn an ninh, chính trị, xã hội. Do đó, việc hoàn thiện quy định pháp luật định giá đất, làm thế nào để người dân hài lòng với mức giá của Nhà nước quy định thực sự rất quan trọng.

3.3. Kinh nghiệm về định giá đất của một số quốc gia trên thế giới và một số gợi mở cho Việt Nam Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.

3.3.1. Kinh nghiệm của Hàn Quốc về định giá đất

Tại cuộc hội thảo “Chia sẻ kinh nghiệm pháp lý và thực tiễn của Việt Nam và Hàn Quốc về định giá đất” ngày 23 tháng 9 năm 2015, theo ông Seo Jong Dae, Chủ tịch Ủy ban Thẩm định giá Hàn Quốc, Hàn Quốc đã mất 40 năm để hoàn thiện hệ thống khung pháp lý cho công tác thẩm định giá. Do đó, Ủy ban đã từng gặp và giải quyết những vấn đề mà Việt Nam đang gặp phải như đầu cơ đất đai, chia sẻ lợi ích chưa hài hòa, chưa minh bạch thị trường bất động sản… Ông Seo Jong Dae cũng khẳng định, phía Hàn Quốc sẽ hỗ trợ Việt Nam trong việc kiện toàn khung pháp lý về công tác này.[9] Trong công tác định giá đất, Hàn Quốc có một số kinh nghiệm rất đáng để chúng ta học hỏi.

Thứ nhất, hiện nay tại Hàn Quốc, nhà nước không còn xác định giá đất, mà để các tổ chức độc lập có năng lực và uy tín định giá. Sau đó, Nhà nước chỉ làm nhiệm vụ lựa chọn phương án và quyết định mức giá.

Tại Hàn Quốc, để thu hồi đất, người ta thuê 05 công ty định giá đất cùng tham gia định giá với 05 phương án khác nhau, sau đó, Nhà nước lấy giá trung bình cộng của các phương án đó làm giá bồi thường. Như vậy, giá đất được xác định sẽ phù hợp hơn.

Phương pháp định giá của Hàn Quốc là phương pháp so sánh các giao dịch bán, phương pháp chi phí và phương pháp vốn hóa thu nhập được thực hiện bởi hệ thống thẩm định viên, đánh giá viên. Để xây dựng hệ thống định giá minh bạch, công bằng, Hàn Quốc sử dụng Hệ thống thông tin đất đai Hàn Quốc (KLIS) , Bảng so sánh các yếu tố ảnh hưởng đến giá đất (LFCT), Tiêu chuẩn thẩm định giá đất, Tiêu chuẩn thẩm định giá nhà.[10] 

  • Thứ hai, Hàn Quốc còn có áp dụng Đạo luật về thu hồi đất cho các công trình công cộng với các nội dung:
  • Một là, chuẩn bị kế hoạch thu hồi đất và tái định cư (LAR)
  • Hai là, xác định danh mục các công trình công cộng và tiến hành khảo sát cơ bản về các đối tượng và tài sản bị ảnh hưởng Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.
  • Ba là, đàm phán về các điều khoản và điều kiện của LAR với các bên liên quan
  • Bốn là, LAR bao gồm thời hạn áp dụng các biện pháp tái định cư, thời gian, địa điểm, và các vấn đề liên quan đến hồ sơ đăng ký.

Hình thức bồi thường chung khi Nhà nước thu hồi đất là bằng tiền mặt. Tuy nhiên, các chủ sở hữu tài sản bị thu hồi có thể lựa chọn các hình thức khác, như đất hoặc nhà ở xã hội. Đối với đất nông nghiệp, khoản bồi thường được tính trên cơ sở 2 lần tổng thu nhập hàng năm từ sản xuất nông nghiệp và được tính toán đầy đủ để hỗ trợ người nông dân phục hồi việc sản xuất của mình.

3.3.2. Kinh nghiệm từ tiểu bang Queensland (Australia) về định giá đất

Thứ nhất, một số quy định về định giá đất ở Queensland

Pháp luật hiện hành về đất đai của Australia (ban hành năm 1994), Đạo luật về Định giá đất đai (năm 2010) và pháp luật liên quan như Luật Bảo vệ môi trường năm 1994… đã tạo thành hệ thống pháp luật đồng bộ trong quản lý quy hoạch đất đai của Queensland.

Tại Queensland, cơ quan định giá cung cấp biểu giá cho tất cả các loại đất theo thuộc tính của đất có thể định giá được phù hợp với quy định của Đạo luật về Định giá Đất đai năm 2010. Việc định giá đất được tiến hành hàng năm trên toàn tiểu bang (ngoại trừ trường hợp đặc biệt hoặc bất thường) do cơ quan định giá quyết định, sau khi tham khảo ý kiến của chính quyền địa phương, các tập đoàn công nghiệp để quyết định giá đất, trên cơ sở diễn biến của thị trường. Giá trị đất được đánh giá từ ngày 01/10 hàng năm,giá đất được công bố trước ngày 31/3 của năm sau và có hiệu lực từ ngày 30/6 của năm ra thông báo.

Nếu đất cần phải được đánh giá lại giữa các kỳ đánh giá hàng năm (ví dụ tái quy hoạch hoặc phân khu), thông báo định giá bổ sung sẽ được công bố sau khi đánh giá lại. Việc định giá mới có hiệu lực từ ngày ghi trên thông báo.

Thứ hai, những yếu tố cần  xem xét khi định giá đất Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.

Tại Queensland xác định giá đất trước hết phải tuân theo quy định của pháp luật, sau đó cần phải tính đến các yếu tố: thông tin nghiên cứu về thị trường; giá mua, giá bán cho mỗi loại đất ( đất khu dân cư, thương mại, công nghiệp và nông thôn); các thuộc tính của đất ( đất chưa sử dụng, đất được cải tạo gần đây hay đất đã được mua bán trên thị trường…); hiện trạng sử dụng đất và quy hoạch đất. Xem xét các thuộc tính của đất cần chú ý đến: hình dạng, diện tích mảnh đất; địa hình, cảnh quan và độ cao của đất; ánh sáng, không khí, tiếng ồn và độ rung; xói mòn, lũ lụt và thiệt hại lâu dài do biến cố tự nhiên; những hạn chế do dòng chảy hoặc môi trường; cỏ dại, sâu bệnh, tiềm năng của đất; khả năng tiếp cận với đất đai; tiếp cận với nước và các dịch vụ cần thiết…

Quá trình định giá còn phải xem xét các hạn chế tác động đến việc sử dụng đất: những hạn chế do quy hoạch sử dụng đất; vị trí của đường dây tải điện; nơi đăng ký di sản hoặc đất đai bị ô nhiễm; rừng bảo hộ, thảm thực vật; vị trí hệ thống thoát nước, công trình ngầm… Trong hoàn cảnh nhất định, cơ quan định giá có thể tuyên bố một phần nào đó của khu đất có thể được tách ra riêng biệt để định giá.

Như vậy, tại Queensland khi định giá đất họ quan tâm và lưu ý đến từng yếu tố, chi tiết tưởng chừng như là nhỏ nhất. Điều này thể hiện sự chuyên nghiệp trong công tác định giá và đồng thời kĩ năng lập pháp của các nhà làm luật.

Thứ ba, phương pháp định giá tại Queensland

Có hai phương pháp định giá được sử dụng để định giá đất tại Queensland đó là: Phương pháp định giá theo giá trị của đất không được cải thiện hay không tăng giá trị và phương pháp định giá lợi thế vị trí.

Phương pháp định giá theo giá trị của đất không được cải thiện: Đất nông nghiệp theo quy hoạch được định giá bằng cách sử dụng phương pháp giá trị đất chưa được cải thiện (tức là đất quy hoạch nông thôn của dân cư hoặc tương đương có giá trị như đất phi nông nghiệp). Đất được xác định là đất nông nghiệp có thể được chuyển đổi sang đất phi nông nghiệp. Giá trị đất chưa được cải thiện phản ánh giá trị của đất trong tự nhiên và tình trạng thay đổi của đất. Nó là giá trị mà đất nông thôn có thể được dự kiến giao bán với giá không thay đổi. Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.

Phương pháp lợi thế vị trí: Tất cả đất phi nông nghiệp, bao gồm cả đất quy hoạch nông thôn dân cư, được định giá bằng cách sử dụng phương pháp lợi thế vị trí. Lợi thế vị trí phản ánh đất dự kiến sẽ được bán với giá nào đó trong điều kiện hiện tại, bao gồm đất và các công trình trên đất hoặc các vật liệu được sử dụng để cải thiện tính chất vật lý của đất như: đất đã được làm sạch, đất đã được cải thiện khả năng sinh lợi hoặc đất đã được cải thiện cấu trúc đất, đất đã được khắc phục ô nhiễm (nếu đất bị ô nhiễm đất được xác định theo các Đạo luật Bảo vệ môi trường 1994), đất được phục hồi và cải thiện bề mặt hoặc san lấp mặt bằng. Trừ trường hợp đất được xây dựng nhà ở, nhà xưởng, nhà kho, hàng rào, đập nước và cảnh quan; các công trình nhỏ như, cải tạo đất vườn, tường chắn cho mục đích cảnh quan và cắt tỉa hoặc loại bỏ các cây cho mục đích làm đẹp; xây dựng bể bơi, ao cá, bãi đỗ xe ngầm và móng/ nền tảng của đường nội bộ và đường lái xe vào… được định giá theo phương pháp giá trị đất không được cải thiện.

Lũ lụt, lốc xoáy… là những bất lợi của tự nhiên thường xuyên xảy ra tại Queensland. Khi định giá đất do một sự kiện bất lợi của tự nhiên, cần xem xét một loạt các vấn đề sau: việc sử dụng đất; các sự kiện tương tự đã xảy ra trước đây và đã được phản ánh trong việc định giá; thiệt hại vật chất đối với đất đai; mức độ, phạm vi và thời gian ngập lụt; thời điểm xảy ra các thiệt hại hoặc mất giá trị cho đất; nguy cơ hoặc dự đoán của sự kiện xảy ra một lần nữa; khoảng thời gian trước khi đất có thể được đưa trở lại sản xuất đầy đủ; những tác động ngắn hạn và dài hạn của sự kiện, bao gồm các tác động cho trồng trọt và các ngành công nghiệp chính khác trên cơ sở hạ tầng.

Thứ năm, quản lý và sử dụng thông tin định giá

Việc thu thập thông tin bất động sản để thực hiện định giá theo luật định phù hợp với định giá đất Đạo luật năm 2010. Sử dụng thông này để duy trì việc triển khai đánh giá, trong đó bao gồm tên và địa chỉ của chủ sở hữu bất động sản, giá bán và thời điểm bán của mỗi tài sản và định giá được cải thiện hoặc định giá lợi thế vị trí của chủ sở hữu đất. Thông tin định giá được công bố công khai và có thể được mua thông qua các trung tâm kinh doanh và các đại lý của dữ liệu bất động sản.

3.3.3. Một số gợi mở cho Việt Nam về định giá đất Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.

Đối với nền kinh tế thị trường tại Việt Nam các quy định pháp luật chịu sự chi phối của hàng loạt các quy luật như quy luật cung cầu, quy luật giá cả, quy luật cạnh tranh nên các quy định trong việc xác định giá đất cũng phải phản ánh đúng các quy luật của nền kinh tế. Giá đất cần thể hiện đúng thước đo giá trị tài sản và là một công cụ vĩ mô phân phối nguồn lực tài chính giữa Nhà nước và người sử dụng đất. Trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm của Hàn Quốc và Queensland, dưới đây là một số gợi mở giúp Việt Nam hoàn thiện các quy định pháp luật về định giá đất:

Thứ nhất, cần có tổ chức định giá đất độc lập không thuộc bộ máy hành chính. Bởi một lẽ giá đất chủ yếu do Nhà nước quy định, tuy nhiên cơ quan hành chính nhà nước cụ thể là Ủy ban nhân dân vừa có thẩm quyền thu hồi đất vừa có thẩm quyền định giá đất. Đây là một cơ chế không khách quan vì cơ quan hành chính thường nghiêng về quyền lợi của Nhà nước hơn là quyền lợi của người sử dụng đất. Vì vậy, việc giao thẩm quyền phán quyết cuối cùng về giá đất cho các tổ chức không thuộc bộ máy hành chính là rất cần thiết.

Thứ hai, tại Queensland, đất được định giá một năm một lần và theo quy định: Giá trị đất được đánh giá từ ngày 01/10 hàng năm; giá đất được công bố trước ngày 31/3 của năm sau và có hiệu lực vào ngày 30/6 của năm ra thông báo. Điều này sẽ là phù hợp với nền kinh tế thị trường khi mà các biến động về giá có thể xảy ra hàng tháng, hàng tuần và có thể hàng ngày. Trên thực tế không chỉ Queensland mà nhiều quốc gia trên thế giới việc định giá bất động sản được tiến hành hàng năm: Đài Loan, Hàn Quốc…Vì thế thời gian định giá đất của Việt Nam được quy định là 05 năm một lần là thời gian dài và nên rút ngắn lại.

Thứ ba, việc thành lập hiệp hội định giá đất và các tổ chức tư vấn định giá đất đã đạt được thành công nhất định, mức giá đưa ra được đa phần người dân chấp nhận, tuy nhiên, Việt Nam cần bổ sung khung pháp lý hoàn chỉnh làm cơ sở để các hiệp hội hoạt động hiệu quả. Đồng thời, thực hiện quá trình nâng cao chất lượng dịch vụ định giá đất, khuyến khích các định giá viên cá nhân bởi vì họ là những hạt nhân của các tổ chức cung cấp dịch vụ định giá. Họ cần có trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp. Bên cạnh đó cũng cần nâng cao nhận thức cộng đồng về định giá đất.

Thứ tư, sự khác biệt trong định giá giữa các vùng đất giáp ranh là tất yếu. Các yếu tố dẫn đến sự khác biệt là do sự khác biệt về: phương pháp định giá, thuộc tính vật lý của đất, những hạn chế về việc sử dụng đất, mục đích sử dụng đất, định giá ưu đãi. Ở Việt Nam, sự khác biệt trong định giá giữa các vùng giáp ranh hoặc giữa các thửa đất trong cùng một lô đất lại do các quyết định hành chính, giá đất Hà Nội hơn giá đất giáp ranh với Hưng Yên hoặc Vĩnh Yên. Kinh nghiệm Queensland có thể tham khảo, Việt Nam  cần xây dựng một bản đồ quy hoạch đất riêng biệt độc lập so với bản đồ hành chính, trên đó chỉ rõ các vùng đất, các thuộc tính của đất và bảng giá đất được áp dụng. Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.

Thứ năm, khung giá đất không bao giờ theo kịp được diễn biến giá thực tế trên thị trường, bởi lẽ từ khi lấy số liệu để xây dựng bảng giá đất cho đến khi ban hành, giá chuyển nhượng thực tế trên thị trường đã biến động rất nhiều. Không những thế, khung giá đất tại Việt Nam hiện nay chỉ phân thành 03 vùng cơ bản, đồng bằng, miền núi, trung du, nên biên độ giữa giá đất tối đa và tối thiểu có khoảng cách khá lớn. Trong khi ở các nước khác được chia thành nhiều vùng, chẳng hạn như Hàn Quốc, khi định giá đất chính phủ phân thành 55 vùng.[13] Trong tương lai, Việt Nam nên chia nhỏ 03 vùng định giá để định giá đất sẽ cụ thể, chi tiết và công bằng hơn.

Thứ sáu, Việt Nam cần sớm thành lập trung tâm bất động sản được tin học hóa hoàn toàn trên phạm vi cả nước, có cổng thông tin điện tử, được cập nhật liên tục để phục vụ người dân, định giá viên và các tổ chức định giá sử dụng.

3.4. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về định giá đất tại Việt Nam Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.

3.4.1. Kiến nghị hoàn thiện cơ chế về tổ chức và thực hiện định giá đất

3.4.1.1. Cần thành lập cơ quan định giá đất độc lập

Theo những gợi mở cho Việt Nam về định giá đất tại mục 3.3.3, định giá đất độc lập không phải là một quan điểm mới. Vấn đề này đã được đưa ra thảo luận rất nhiều trong quá trình dự thảo Luật Đất đai năm 2013. Luật Đất đai năm 2013 được ban hành đã lần đầu tiên đề cập tới định giá đất độc lập khi quy định sự tham gia của các tổ chức tư vấn định giá đất độc lập vào hội đồng thẩm định giá. Tuy nhiên quy định này ít nhiều chỉ mang tính chất thủ tục, chỉ là một công đoạn cần phải có trước khi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thực hiện các quyền quyết định giá đất của mình. Vì thế, luận văn đưa ra kiến nghị là Việt Nam hãy thành lập một cơ quan định giá đất chuyên biệt độc lập, không thuộc bộ máy hành chính Nhà nước.

Theo tiến sỹ Nguyễn Minh Ngọc, Trưởng Bộ môn kinh doanh bất động sản, Khoa bất động sản và Kinh tế tài nguyên, Trường Đại học Kinh tế quốc dân, định giá bất động sản là lĩnh vực đòi hỏi tính chuyên nghiệp hóa cao. Tiêu chuẩn đạo đức đầu tiên của mỗi định giá viên là sự độc lập, không chịu chi phối hay sức ép về tài chính hay quyền lực của bất kỳ ai, bất kỳ tổ chức nào. Do vậy, ở nhiều nước phát triển, việc định giá tài sản hay bất động sản đều do các công ty tư vấn, các tổ chức trung gian thực hiện, để đảm bảo tính trung thực, khách quan của nguồn tin và kết quả định giá. Đây là điều mà Việt Nam cần học hỏi.[14] Đặc biệt là khi tình trạng “vừa đá bóng, vừa thổi còi” hay nói cách khác là thẩm quyền kép đã được nhắc đến từ lâu. Quy định pháp luật hiện nay trao cho Ủy ban nhân dân tỉnh thẩm quyền quá lớn. Việc duy trì một cơ quan nhà nước vừa có thẩm quyền giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất lại vừa có thẩm quyền quyết định giá đất là rất bất hợp lý. Bên cạnh việc cơ quan nhà nước nghiêng về quyền lợi của Nhà nước hơn là quyền lợi của nhân dân thì quy định này còn tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng khó kiểm soát và nguy cơ dẫn đến tình trạng khiếu kiện kéo dài của người dân là rất cao. Một thực tế là hầu hết người dân bị thu hồi đất đều cho rằng giá đất bồi thường được cơ quan có thẩm quyền quyết định thu hồi đất xác định rất thấp, thấp hơn nhiều so với giá đất chuyển nhượng trên thị trường. Khi thu hồi đất ở, nhiều địa phương hiện nay thiếu quỹ đất nên thu hồi đất thì bồi thường dân bằng tiền. Nhưng khi dân cầm số tiền đó đi “mua đất mới” thì phải mua theo giá thương mại, mà số tiền được bồi thường không đủ để chi trả. Vì vậy nảy sinh bức xúc, khiếu kiện. Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.

Giải pháp tối ưu nhất để ngăn chặn các nguy cơ này đó là thành lập một cơ quan chuyên biệt về định giá đất độc lập với cơ quan có thẩm quyền quản lý đất đai. Cơ quan này cũng cần được quy định cụ thể về cơ cấu tổ chức và nguyên tắc hoạt động, việc tuyển dụng đội ngũ cán bộ cho cơ quan này cũng cần phải tuân thủ chặt chẽ các điều kiện về chuyên môn, phẩm chất, đạo đức… Sau đó, Nhà nước hãy giao cho cơ quan này các nhiệm vụ như: xây dựng bảng giá đất trên địa bàn các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; xác định giá đất cụ thể đối với từng trường hợp pháp luật quy định tại Điều 18 Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ quy định về giá đất; giải quyết các tranh chấp, khiếu kiện về giá đất; thực hiện quản lý đối với các hoạt động của tổ chức tư vấn định giá đất… Có như vậy mới đảm bảo được tính khách quan và minh bạch của giá đất.  Giá đất do cơ quan định giá đất độc lập xác định sẽ phản ánh đúng giá trị của thị trường.

3.4.1.2. Cần có quy định cụ thể hơn về tổ chức tư vấn định giá đất

Thứ nhất, định giá đất được xem là một nghề nhưng pháp luật Việt Nam nay vẫn chưa có các quy định cụ thể về các nguyên tắc, chuẩn mực, phẩm chất và kỹ năng cần có của mỗi cá nhân thực hiện công việc xác định giá đất; cơ chế giám sát, đánh giá chất lượng của hoạt động tư vấn định giá đất; quy định về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đánh giá chất lượng dịch vụ tư vấn định giá đất. Do đó pháp luật cần bổ sung các quy định còn thiếu này để chuyên nghiệp hóa dịch vụ tư vấn xác định giá đất.

Thứ hai, Việt Nam chưa có một khung pháp lý chặt chẽ cho hoạt động của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ định giá đất bởi các quy định pháp luật còn chồng chéo. Có doanh nghiệp cung cấp dịch vụ định giá theo quy định của Luật Kinh doanh bất động sản và quy định cụ thể của Bộ Xây dựng, trong khi đó một số khác lại hoạt động theo các quy định cụ thể của Bộ Tài chính.[16] Vì thế vấn đề đặt ra là cần rà soát và đồng bộ lại tất cả các quy định pháp luật về định giá bất động sản nói chung và định giá đất.

3.4.2. Một số biện pháp bổ trợ nhằm nâng cao hiệu quả định giá đất Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.

3.4.2.1. Tích cực giáo dục, phổ biến pháp luật đất đai cho người dân

Tuyên truyền, giáo dục, phổ biến pháp luật đất đai cho người dân là một trong số các biện pháp bổ trợ nâng cao hiệu quả định giá đất. Không chỉ riêng pháp luật đất đai mà bất kể một ngành luật nào khác như luật dân sự, luật hình sự, luật hành chính… người dân có biết luật, có hiểu luật thì mới có thể thực hiện đúng các quy định của pháp luật. Việc thực thi pháp luật cũng trở lên nhanh chóng và hiệu quả hơn rất nhiều. Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị, trong đó Nhà nước giữ vai trò nòng cốt. Các cơ quan nhà nước chủ yếu thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đất đai đó là: Chính phủ, Bộ Tài nguyên – Môi trường, các Sở Tài nguyên – Môi trường, Ủy ban nhân dân các cấp…Tùy thuộc vào nội dung, đặc điểm, tính chất, mức độ phổ biến của pháp luật, đối tượng phổ biến cụ thể và tình hình của mỗi cơ quan mà các cơ quan, đơn vị đó có thể lựa chọn các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật sao cho phù hợp. Có thể là: tiến hành họp báo, thông cáo báo chí; phổ biến pháp luật trực tiếp; cung cấp thông tin, tài liệu pháp luật; phổ biến thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, loa, internet, pa-nô, áp-phích, trang thông tin điện tử; tổ chức các cuộc thi tìm hiểu pháp luật; lồng ghép trong các hoạt động văn hóa, văn nghệ, sinh hoạt của cơ sở…

Mục đích của việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật đất đai là để người dân nắm được các quy định cơ bản của pháp luật, qua đó nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật về đất đai, hạn chế các vi phạm pháp luật về đất đai; nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức làm công tác quản lý nhà nước về đất đai, góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về đất đai. Việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật về đất đai cần được thực hiện một cách toàn diện, có trọng tâm, trọng điểm bằng nhiều hình thức phong phú, đa dạng, phù hợp với từng đối tượng được phổ biến; đảm bảo tính chủ động, chính xác, rõ ràng, đúng tinh thần chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, phù hợp với tình hình thực tiễn của địa phương và phải được triển khai hiệu quả, chất lượng và tiết kiệm. Các cơ quan, đơn vị, địa phương cần đảm bảo phân công trách nhiệm rõ ràng, hợp lý; tham gia tích cực, phối hợp đồng bộ, có hiệu quả; giải quyết kịp thời các vướng mắc, phát sinh trong quá trình triển khai thực hiện. Có như vậy sẽ giúp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật.

3.4.2.2. Nâng cao năng lực, trình độ, phẩm chất và đạo đức của đội ngũ định giá viên

Giá đất là một thuật ngữ pháp lý mang tính chất trừu tượng, định giá đất vừa mang tính kinh tế, tính khoa học, tính pháp luật và tính xã hội. Bởi vậy định giá đất là một công việc rất khó trong quản lý đất đai của Nhà nước, đòi hỏi đội ngũ định giá viên thực hiện có trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao, đầy đủ phẩm chất, đạo đức cũng như các kỹ năng cần thiết cho công việc như đã nêu tại chương 2. Đầu tiên và quan trọng nhất, cơ quan có thẩm quyền phải xác định cụ thể và thực hiện nghiêm túc các điều kiện tuyển dụng các định giá viên phù hợp với công việc. Sau đó, cần thường xuyên tiến hành các đợt tập huấn kỹ năng cũng như chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ định giá viên và tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát quá trình định giá đất để kịp thời phát hiện và xử lý những hành vi vi phạm kịp thời. Từ đó thực hiện các chế tài xử phạt tương ứng với mức độ nghiêm trọng của hành vi. Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.

3.4.2.3. Phát triển thị trường bất động sản lành mạnh và thiết lập hệ thống thông tin đất đai điện tử

Thứ nhất, thị trường bất động sản phát triển quá “nóng” dẫn tới “sốt” hay quá “lạnh” dẫn tới “đóng băng” đều có những tác động tiêu cực tới hoạt động đầu tư, phát triển kinh tế đất nước, hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân. Trong thời gian qua thị trường bất động sản Việt Nam đã trải qua 03 cơn sốt. Cơn sốt đầu tiên xuất hiện vào năm 1993 khi Luật Đất đai năm 1993 đã thừa nhận việc mua, bán quyền sử dụng đất. Cơn sốt thứ hai vào cuối năm 2000 đầu năm 2001 cùng lúc với giá vàng tăng cao khi mà việc định giá, kể cả thanh toán còn lấy vàng làm chuẩn. Cơn sốt thứ ba khi chứng khoán vượt qua đỉnh dốc sang bên kia vào tháng 03/2007 thì một lượng vốn không nhỏ đã chuyển từ đây sang thị trường bất động sản. Và nhiều khả năng sẽ xuất hiện cơn sốt thứ tư năm 2016-2017.[19] Bên cạnh những tác động tích cực, các cơn sốt bất động sản cũng có những tác động tiêu cực đến thị trường khi giá bất động sản cao và tăng nhanh khiến chi phí đầu tư tăng, ảnh hưởng tới việc thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước, giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế. Hơn nữa, giá bất động sản tăng cao không phù hợp với thu nhập xã hội dẫn đến tình trạng người giàu cứ giàu còn người có thu nhập thấp thì cứ mãi chật vật. Bởi người có tiền, có vốn đầu tư “mua đi bán lại bất động sản” hưởng lợi nhuận chênh lệch trong khi đối với những người thu nhập thấp việc “mua đất” và xây dựng nhà ở lại rất khó khăn. Tình trạng đó làm xuất hiện hành vi lấn chiếm đất công, cơi nới xây dựng nhà ở trái phép làm phá vỡ cảnh quan đô thị, ảnh hưởng đến các kế hoạch, quy hoạch sử dụng đất, gây ô nhiễm môi trường… Ngược lại khi thị trường bất động sản trải qua 03 lần đóng băng vào các giai đoạn: 1995-1999, 20022006, 2008-2012[20] làm ứ đọng một lượng vốn lớn, việc không thể sử dụng hết các nguồn lực sẵn có thật sự rất lãng phí. Chính vì những lý do trên, phát triển và lành mạnh hóa thị trường bất động sản là một yêu cầu tất yếu. Trước tiên, Nhà nước cần  tập trung xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật trong đó có pháp luật về định giá đất trên cơ sở xây dựng các chính sách đồng bộ về Luật Đất đai, Luật Giá và Luật Kinh doanh bất động sản nhằm đảm bảo tính thống nhất và chặt chẽ, tạo điều kiện cho thị trường bất động sản hoạt động theo đúng quy định của pháp luật. Xác định được giá đất một cách hợp lý cũng chính là một trong những giải pháp tốt nhất để làm lành mạnh hoá thị trường đất đai tại Việt Nam hiện nay. Chỉ khi giá đất được xác định đúng đắn thì mới thúc đẩy người sử dụng đất khai thác hợp lý nguồn tài nguyên này. Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.

Thứ hai, ngày nay, cùng với sự phát triển của internet và các tiến bộ khoa học công nghệ, thông tin đất đai điện tử là thành phần quan trọng không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại. Vì thế Đảng đã có quan điểm chỉ đạo ưu tiên đầu tư xây dựng cơ sở dữ liệu, hạ tầng thông tin về đất đai và các tài sản gắn liền với đất theo hướng hiện đại, công khai, minh bạch, đa mục tiêu; từng bước chuyển sang giao dịch điện tử trong lĩnh vực đất đai. Phấn đấu đến năm 2020 cơ bản hoàn thành việc xây dựng hệ thống thông tin đất đai.Cụ thể hóa quan điểm này, Bộ Tài nguyên – Môi trường đã ra Thông tư số 04/2013/TT-BTNMT ngày 24/04/2013 quy định về cơ sở dữ liệu đất đai. Theo đó, cơ sở dữ liệu đất đai bao gồm: cơ sở dữ liệu địa chính, cơ sở dữ liệu quy hoạch sử dụng đất, cơ sở dữ liệu thống kê, kiểm kê đất đai và cơ sở dữ liệu giá đất. Hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai sẽ do Tổng cục Quản lý đất đai tổ chức xây dựng, quản lý, khai thác, sử dụng và cập nhật. Học hỏi kinh nghiệm quản lý đất đai của các nước, việc Việt Nam đầu tư phát triển hệ thống thông tin đất đai điện tử là hoàn toàn phù hợp. Tuy nhiên phát triển hệ thống này như thế nào để các thông tin được cập nhật một cách nhanh chóng, đầy đủ và toàn diện nhất, đáp ứng hoàn toàn nhu cầu của người dân đòi hỏi phải có những hành động cụ thể, thiết thực hơn nữa. Hệ thống thông tin hoàn chỉnh sẽ góp phần tạo ra môi trường thông tin công khai và minh bạch, hỗ trợ cơ quan nhà nước rất nhiều trong quản lý đất đai, giúp người dân tiếp cận và nắm bắt được các chính sách pháp luật một cách nhanh chóng, thuận tiện và giúp đẩy nhanh quá trình cải cách thể chế về quản lý đất đai.

Trong quá trình hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế theo hướng đẩy nhanh tốc độ công nghiệp hóa, hiện đại hóa như hiện nay, Việt Nam cần có chính sách pháp luật sao cho sử dụng hợp lý và hiệu quả nhất nguồn tài nguyên đất. Bởi đất là tài nguyên quý giá phục vụ cho mọi nhu cầu của đời sống, sản xuất và kinh doanh. Phát triển kinh tế nhưng đồng thời cũng phải đảm bảo ổn định xã hội, yêu cầu quan trọng đó là hoàn thiện các quy định pháp luật về định giá đất. Như đã nói ở trên, định giá đất đúng mới có thể giảm bớt các khiếu nại, tố cáo, tranh chấp về đất đai; đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng phát triển kinh tế; thu hút các nhà đầu tư… Những tồn tại, bất cập trong việc áp dụng các quy định về định giá đất là khó có thể tránh khỏi, vì thế việc thực hiện những giải pháp hoàn thiện pháp luật sẽ giúp lành mạnh hóa thị trường bất động sản, đảm bảo cân bằng lợi ích của Nhà nước, người sử dụng đất và những bên liên quan. Một thị trường bất động sản hoạt động một cách lành mạnh, đúng hướng sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ xã hội hóa dân sự, tiến tới xây dựng nhà nước pháp quyền tại Việt Nam.

KẾT LUẬN Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là tiến trình phát triển tất yếu của các quốc gia đang phát triển trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Trong nhiệm vụ bắt kịp sự phát triển của các nước trên thế giới, Việt Nam cần có những thay đổi nhằm hoàn thiện pháp luật đất đai, đặc biệt là pháp luật định giá đất. Bởi đất đai có một vai trò rất quan trọng, không chỉ bởi giá trị kinh tế mà còn bởi giá trị xã hội. Định giá đất là một vấn đề rất nhạy cảm. Định giá đất đúng, cụ thể, công khai và minh bạch sẽ nhận được sự đồng thuận của người dân, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, góp phần ổn định chính trị xã hội và giúp lành mạnh hóa thị trường bất động sản.

Nhận thức được tính thời sự của đề tài và tính phức tạp của đối tượng nghiên cứu, trong 03 chương nội dung của luận văn, em đã tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về định giá đất và pháp luật định giá đất, lịch sử hình thành và phát triển các quy định pháp luật về định giá đất giai đoạn trước khi ban hành Luật Đất đai năm 2013. Từ đó đi sâu nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành về định giá đất như thẩm quyền định giá đất, nguyên tắc định giá đất, phương pháp định giá đất, kỹ năng định giá đất, đồng thời cũng chỉ ra những bất cập. Mặc dù Luật Đất đai năm 2013 đã có nhiều điểm mới tiến bộ hơn so với pháp luật đất đai trước đây, tuy nhiên thực tế cũng đã xuất hiện những bất cập trong quá trình luật đi vào đời sống. Cụ thể là nguyên tắc định giá đất phù hợp với giá thị trường còn rất mơ hồ, các phương pháp định giá đất tuy nhiều nhưng vẫn quá khó để áp dụng, thẩm quyền định giá đất chồng chéo, các quy định về tổ chức tư vấn định giá đất vẫn chưa cụ thể. Vì thế, trên cơ sở phân tích lý luận và thực tiễn định giá đất, em đã đưa ra một số kiến nghị có tính chất tham khảo, hi vọng sẽ góp phần hoàn thiện cơ chế về tổ chức và thực hiện định giá đất tại Việt Nam. Song song với đó là một số biện pháp bổ trợ nhằm nâng cao hiệu quả định giá đất.

Định giá đất có một vai trò quan trọng đối với người sử dụng đất, Nhà nước và thị trường bất động sản. Trong tương lai, định giá đất sẽ tiếp tục được nghiên cứu dưới khía cạnh là một dịch vụ kinh doanh bất động sản nhiều tiềm năng, giúp thị trường bất động sản phát triển lành mạnh và đúng hướng tại Việt Nam. Khóa luận: Giải pháp pháp luật về định giá đất tại Việt Nam.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:

===>>> Khóa luận: Pháp luật về định giá đất tại Việt Nam

0 0 đánh giá
Đánh giá bài viết
Theo dõi
Thông báo của
guest
0 Góp ý
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả bình luận
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, hãy bình luận.x