Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam hay nhất năm 2024 cho các bạn học viên ngành đang làm Khóa luận tốt nghiệp tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài khóa luận tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm Khóa Luận thì với đề tài Khóa luận: Công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 trong quan hệ so sánh với công ty cổ phần theo Luật Thương mại Nhật Bản dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.

LỜI MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Đường lối đổi mới từ Đại hội VI do Đảng cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo đã khơi dậy và phát huy được những tiềm năng vật chất, tinh thần to lớn của toàn dân tộc, đem lại những thành tựu có ý nghĩa vô cùng quan trọng, tạo tiền đề kinh tế xã hội đưa nước ta sang thời kì mới – đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Trong các quan điểm của Đảng, đổi mới về mặt kinh tế là một trong những vấn đề được ưu tiên hàng đầu vì nó được coi là bước đệm, là đòn bẩy cho quá trình đổi mới sâu sắc, toàn diện trên mọi lĩnh vực. Do vậy, việc chuyển đổi nền kinh tế Việt Nam từ chỗ vận hành theo cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước đề ra tại đại hội Đảng VI được coi là một bước đi hoàn toàn hợp lý. Thực tiễn gần 20 năm đổi mới ở Việt Nam cũng cho thấy chúng ta phải áp dụng nhiều hình thức kinh tế tư bản, coi đó là hình thức kinh tế trung gian quá độ, là con đường dẫn dắt nền tiểu sản xuất đi lên Chủ nghĩa xã hội một cách hữu hiệu nhất.

Mô hình công ty cổ phần là một hình thức tổ chức kinh tế phổ biến của nền kinh tế Tư bản chủ nghĩa khi lực lượng sản xuất đạt trình độ xã hội hóa cao. Ra đời đầu tiên ở vương quốc Anh vào đầu thế kỷ XVII, với những lợi thế của mình trong việc huy động và sử dụng vốn có hiệu quả, công ty cổ phần đang ngày càng trở nên phổ biến ở nhiều nước trên thế giới, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế của mỗi quốc gia. Nhận thức được tính tất yếu của việc xây dựng mô hình công ty cổ phần trong nền kinh tế, Luật Công ty năm 1990 của Việt Nam được ban hành nhằm điều chỉnh hoạt động của các loại hình doanh nghiệp, trong đó có công ty cổ phần. Tiếp đó là sự ra đời của Luật Doanh nghiệp năm 1999 và 2005, nhằm sửa đổi, bổ sung những hạn chế của các luật ban hành trước đó. Tuy nhiên, do hình thức kinh doanh này vẫn còn khá mới mẻ ở nước ta nên so với pháp luật về công ty cổ phần của nhiều nước, pháp luật về công ty cổ phần của Việt Nam vẫn còn có những hạn chế nhất định, chưa hoàn toàn tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho loại hình doanh nghiệp này ở Việt Nam. Vì vậy, việc học tập kinh nghiệm của các nước phát triển trong việc xây dựng hành lang pháp lý cho công ty cổ phần hoạt động có thể được coi là một công việc rất cần thiết.

Nhật Bản, một quốc gia cũng thuộc vùng Châu Á- Thái Bình Dương, có một số nét tương đồng về điều kiện tự nhiên, lịch sử và xã hội với Việt Nam nhưng lại là một trong những cường quốc kinh tế lớn nhất của thế giới. Để đạt được sự cường thịnh của nền kinh tế Nhật Bản có sự đóng góp không nhỏ của các công ty cổ phần. Song để loại hình công ty này có điều kiện phát triển tất yếu phải kể đến những quy định pháp lý rõ ràng, hợp lý trong Bộ Luật Thương mại Nhật Bản (The Commercial Code of Japan) ban hành năm 1899, điều chỉnh hoạt động của các công ty cổ phần trong hơn 100 năm qua. Vì lẽ đó, việc xem xét, nghiên cứu và so sánh để nhận ra những điểm hay trong bộ luật này nhằm áp dụng vào việc xây dựng luật của Việt Nam là điều nên làm. Đặc biệt trong thời điểm Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 mới chỉ có hiệu lực từ ngày 1/7/2006 thì ta càng nên nhìn nhận nó trong tương quan với Bộ luật Thương mại Nhật Bản để tìm ra những điểm tiến bộ mà luật của Việt Nam đã đạt được với vị thế là người đi sau cũng như những gì cần phải tiếp tục sửa đổi, bổ sung để Luật Doanh nghiệp của Việt Nam được thực thi có hiệu quả. Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.

Xuất phát từ những căn cứ ấy tôi đã chọn vấn đề : “Công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 trong quan hệ so sánh với công ty cổ phần theo Luật Thương mại Nhật Bản” làm đề tài cho khoá luận tốt nghiệp của mình.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:

===>>> Nhận Viết Thuê Khóa Luận Tốt Nghiệp Ngành Luật

2. Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở tìm hiểu về sự hình thành, phát triển công ty cổ phần và pháp luật về công ty cổ phần của Việt Nam và Nhật Bản, so sánh để tìm ra những khác biệt, những mặt tích cực, phù hợp của pháp luật về công ty cổ phần của Nhật Bản cũng như tìm ra những điểm tiến bộ và cả những hạn chế còn tồn tại của Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 về công ty cổ phần, khoá luận đề xuất những giải pháp nhằm thực thi có hiệu quả Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005.

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là các quy định về công ty cổ phần trong pháp luật Việt Nam và Nhật Bản.
Về phạm vi nghiên cứu, khoá luận chỉ tập trung nghiên cứu Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005-phần điều chỉnh về công ty cổ phần – và tiến hành so sánh với phần về công ty cổ phần theo Bộ luật thương mại Nhật Bản sửa đổi năm 2002.

4. Phương pháp nghiên cứu

Nền tảng chung của khoá luận là chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Ngoài ra, để phục vụ nghiên cứu đề tài, khóa luận này được viết theo phương pháp nghiên cứu tổng hợp như phân tích, hệ thống hóa và diễn giải. Bên cạnh đó, khi nghiên cứu khóa luận cũng sử dụng phương pháp so sánh, đối chiếu, đi sâu vào phân tích, sau đó tổng hợp lại, đồng thời nghiên cứu lí luận kết hợp với thực tiễn.

5. Bố cục của khoá luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của khoá luận gồm ba chương:

Chương 1: Một số vấn đề chung về công ty cổ phần và pháp luật về công ty cổ phần của Việt Nam và Nhật Bản.
Chương 2: Một số điểm khác biệt về công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 và Bộ luật Thương mại Nhật Bản sửa đổi năm 2002.
Chương 3: Một số giải pháp nhằm tăng cường thực thi các quy định về công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005.

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÔNG TY CỔ PHẦN VÀ PHÁP LUẬT VỀ CÔNG TY CỔ PHẦN CỦA VIỆT NAM VÀ NHẬT BẢN

I/ Tổng quan về công ty cổ phần và pháp luật về công ty cổ phần

1. Khái niệm về công ty cổ phần

Nền kinh tế Việt Nam và sự hình thành, phát triển của các công ty cổ phần

Nền kinh tế thị trường ở nhiều nước trên thế giới đã tạo điều kiện cho sự tồn tại và phát triển của các loại hình công ty như: công ty hợp danh, công ty giao vốn, công ty Trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần…Các công ty này đã và đang có những đóng góp quan trọng đối với hoạt động thương mại cũng như đối với nền kinh tế của riêng từng nước và của toàn thế giới . Trong các loại hình công ty đó, đáng chú ý hơn cả là sự vươn lên mạnh mẽ của các công ty cổ phần.

Công ty cổ phần đầu tiên trên thế giới ra đời vào năm 1602 là công ty Đông Ấn của Anh quốc. Sự ra đời của loại hình công ty này xuất phát từ nhu cầu khách quan của đời sống kinh tế xã hội. Khi mà nền kinh tế hàng hoá ngày càng phát triển, cạnh tranh ngày càng khốc liệt thì sự tồn tại của các công ty nhỏ lẻ là hết sức khó khăn. Nhu cầu về mở rộng quy mô kinh doanh cũng như là quy mô huy động và sử dụng vốn có hiệu quả đã buộc các thương nhân phải liên kết nhau lại để lập nên một loại hình công ty mới- công ty cổ phần. Hơn nữa, một trong những quy luật tất yếu của kinh tế thị trường là lợi nhuận lớn thường đi kèm với độ rủi ro cao, do vậy, để chia sẻ bớt rủi ro các nhà kinh doanh cũng cần có sự liên kết với nhau.

Tuy có nhiều ưu điểm như vậy, song phải đến đầu thế kỷ XX, dưới sự tác động mạnh mẽ của cách mạng khoa học kỹ thuật làm cho lực lượng sản xuất phát triển cùng với sự phổ biến ngày càng rộng rãi của các loại hình tín dụng, các công ty cổ phần mới trỗi dậy mãnh liệt ở các nước tư bản phát triển và các nước công nghiệp mới. Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.

Ở Việt Nam, trước năm 1986, do thực hiện cơ chế quản lý quan liêu bao cấp nên hình thức công ty cổ phần cũng như các loại hình công ty thương mại khác không tồn tại. Chỉ từ khi nghị quyết đại hội Đảng VI được thông qua (1986) trong đó nhấn mạnh đường lối đổi mới nền kinh tế nước ta sang nền kinh tế thị trường đã thực sự là chìa khoá mở cửa cho các loại hình doanh nghiệp phát triển. Đối với công ty cổ phần, hiện nay ở Việt Nam đang tồn tại ba loại hình được điều chỉnh bởi Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005, đó là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hoạt động theo hình thức công ty cổ phần (bao gồm các công ty cổ phần của nước ngoài vào Việt Nam hoạt động và các công ty của nước ngoài hoạt động ở Việt Nam được chuyển đổi thành công ty cổ phần), công ty cổ phần mới thành lập (gồm cả công ty của Nhà nước và công ty của các tổ chức, cá nhân ngoài Nhà nước) và công ty cổ phần do cổ phần hoá Doanh nghiệp Nhà nước. Tất cả các loại hình công ty cổ phần trên mới chỉ thực sự bắt đầu có mặt ở Việt Nam từ những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ trước hoặc là mới có gần đây xong đã có những đóng góp không nhỏ cho nền kinh tế Viêt Nam. Tuy nhiên trong bài khoá luận này, tác giả xin được đề cập sâu hơn về loại hình công ty cổ phần ra đời do cổ phần hoá Doanh nghiệp Nhà nước-một chủ trương lớn đã và đang dành được rất nhiều sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta trong suốt những năm vừa qua.

Quá trình cổ phần hoá các Doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam có thể được chia làm ba giai đoạn chủ yếu là: giai đoạn thí điểm cổ phần hoá (1992 – 1996), giai đoạn mở rộng thí điểm cổ phần hoá (1996 – 1998) và giai đoạn thực hiện cổ phần hoá trên diện rộng (1998 – nay). Kết quả thực hiện cổ phần hoá các Doanh nghiệp Nhà nước qua các giai đoạn được thể hiện qua bảng dưới đây:

Như chúng ta đã biết, chủ trương thí điểm cổ phần hoá đã được đề cập đến ngay trong Quyết định số 217/HĐBT ngày 14/11/1987 về đổi mới kế hoạch hoá và hạch toán kinh doanh Xã hội chủ nghĩa, quyền tự chủ đối với Doanh nghiệp Nhà nước và được cụ thể hoá trong Quyết định số 143/HĐBT ngày 10/5/1990 về chủ trương thí điểm cổ phần hoá Doanh nghiệp Nhà nước, thực hiện mô hình khoán, cho thuê ngoài quốc doanh. Cũng trong năm 1990, Luật Công ty đầu tiên của Việt Nam được ban hành nhằm tạo ra hành lang pháp lý cho công ty Trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần hoạt động. Tuy nhiên, trong vòng 5 năm (1987-1992) không có Doanh nghiệp Nhà nước nào được chuyển sang mô hình CTCP.

Ngày 8/6/1992 Chủ tịch hội đồng bộ trưởng ra quyết định số 202/CT chỉ đạo tiếp tục triển khai việc tiến hành cổ phần hoá Doanh nghiệp Nhà nước bằng việc thí điểm chuyển một số Doanh nghiệp Nhà nước thành công ty cổ phần. Thời điểm này được coi là cái mốc để nước ta bước vào thí điểm cổ phần hoá Doanh nghiệp Nhà nước. Tuy nhiên tốc độ trong gần 4 năm (6/1992 – 5/1996) thực hiện thí cổ phần hoá các Doanh nghiệp Nhà nước là rất chậm, chỉ có 5 doanh nghiệp thực hiện thành công việc chuyển đổi này. Hơn thế nữa, 5 doanh nghiệp này trong thực tế đều là các Doanh nghiệp Nhà nước mới được thành lập, có quy mô vừa và nhỏ, chủ yếu sản xuất hàng hoá và dịch vụ trong những lĩnh vực không quan trọng.

Để khắc phục tình trạng trên, Chính phủ đã ban hành Nghị định 28/CP ngày 7/5/1996 về việc chuyển một số doanh nghiệp Nhà nước thành công ty cổ phần và Nghị định 25/CP ngày 26/3/1997 sửa đổi một số điều của Nghị định 28/CP. Nghị định 28/CP & 25/CP đã thể hiện một bước sự thông thoáng trong việc cổ phần hoá Doanh nghiệp Nhà nước như vấn đề xác định mục tiêu, đối tượng, phương pháp xác định giá trị doanh nghiệp cổ phần hoá, hình thức cổ phần hoá, chính sách ưu đãi đối với doanh nghiệp và người lao động. Sau khi Nghị định 28/CP & 25/CP ra đời đã có hơn 200 doanh nghiệp ở các tỉnh, thành phố, tổng công ty 91 đăng ký thực hiện cổ phần hoá, chiếm trên 3% tổng số Doanh nghiệp Nhà nước. Đến tháng 6/1998, cả nước đã chuyển được 25 Doanh nghiệp Nhà nước thành công ty cổ phần, cổ phần hoá bước đầu được mở rộng. Tuy nhiên trong thời kỳ này còn tồn tại hạn chế đó là hiện tượng cổ phần hoá nội bộ- rất ít doanh nghiệp cổ phần hoá rộng rãi ra quần chúng.

Để tiếp tục đẩy mạnh quá trình cổ phần hoá trên diện rộng, ngày 29/6/1998 Chính phủ ban hành Nghị định 44/1998/NĐ-CP thay cho Nghị định 28/CP. Theo sau đó là việc chỉ trong 06 tháng cuối năm 1998 đã có 90 Doanh nghiệp Nhà nước được cổ phần hoá, gấp hơn 3 lần so với kết quả của thời gian trước đó. Năm 1999 được xem là một năm bội thu của công cuộc cổ phần hoá Doanh nghiệp Nhà nước, đã cổ phần hoá được 250 doanh nghiệp. Như vậy sau 2 năm kể từ khi Nghị định 44/1998/NĐ-CP ra đời đã có gần 400 doanh nghiệp cổ phần hoá trong khi 8 năm trước đó chỉ cổ phần hoá được 30 doanh nghiệp. Các đơn vị triển khai cổ phần hoá mạnh nhất là Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Nam Định, Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn. Công ty cổ phần có vốn điều lệ lớn nhất là công ty mía đường Lam Sơn (150 tỷ đồng). Rõ ràng đây là một kết quả đáng khích lệ trong quá trình cổ phần hoá Doanh nghiệp Nhà nước. Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.

Để tiếp tục tạo ra hành lang pháp lý thuận lợi cho các doanh nghiệp, trong đó có công ty cổ phần, trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, tháng 6/1999, Quốc hội nước ta đã thông qua và ban hành Luật Doanh nghiệp năm 1999 thay thế cho Luật Công ty trước đó và luật này có hiệu lực từ 1/1/2000. Tuy nhiên, trong suốt năm 2000 việc cổ phần hoá Doanh nghiệp Nhà nước lại có những dấu hiệu không vui. Cho tới 31/12/2000 mới cổ phần hoá được 212 doanh nghiệp. Một số địa phương tích cực thực hiện cổ phần hoá trong những năm trước đây như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Nam Định… đều chững lại.

Từ tháng 1/2002 đến nay được coi là giai đoạn thực hiện nghị quyết hội nghị lần thứ ba Ban chấp hành trung ương Đảng khoá IX về tiếp tục sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả Doanh nghiệp Nhà nước. Trong giai đoạn này, Chính phủ ban hành nhiều nghị định, quyết định sửa đổi, khắc phục nhược điểm của các văn bản trước đó nhằm đẩy nhanh tiến trình cổ phần hoá Doanh nghiệp Nhà nước như Nghị định số 64/2002/NĐ-CP ngày 19/06/2002 về việc chuyển doanh nghịêp Nhà nước thành công ty cổ phần, thay thế cho Nghị định 44/1998/NĐ-CP ngày 29/6/1998. Đồng thời, các bộ ngành có liên quan cũng đã có văn bản hướng dẫn việc thực hiện nghị định đã ban hành.Tính đến hết cuối năm 2005, cả nước đã có 2935 doanh nghiệp hoàn thành cổ phần hoá. Cũng trong cuối năm này, Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 đã được ban hành để phù hợp với thời kì đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta, luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2006.

Tuy nhiên, sang đến năm 2006, kế hoạch dự kiến của Ban chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp đặt ra là sẽ cổ phần hoá 600 doanh nghiệp nhưng tính đến tháng 8/2006 cả nước mới cổ phần hoá được 3060 doanh nghiệp, tức là trong 8 tháng đầu năm nay mới chỉ có hơn 120 doanh nghiệp được cổ phần hoá, như vậy tiến độ cổ phần hoá trong năm nay có thể coi là tương đối chậm. Tuy nhiên ta có thể hy vọng rằng sau khi luật mới ra đời cùng với những biện pháp phù hợp của các cơ quan chức năng tiến độ này sẽ nhanh chóng được cải thiện.

Nhìn chung sau khi hệ thống cơ chế chính sách được ban hành đầy đủ, tiến độ cổ phần hoá của các bộ ngành, địa phương và các tổng công ty đã thực sự có những chuyển biến mạnh mẽ. Mặc dù tiến độ này qua các năm là không đều nhau song chúng ta cũng vui mừng khi nhận thấy một điều rằng tốc độ chuyển đổi sang công ty cổ phần của các Doanh nghiệp Nhà nước ngày càng được cải thiện và hầu hết các doanh nghiệp sau khi chuyển đổi đều đứng vững và phát triển, quy mô vốn cũng như doanh số và thu nhập của người lao động đều tăng khá. Hơn thế nữa, Nhà nước vừa không phải mất thêm nguồn ngân sách vốn để bao cấp cho các doanh nghiệp quốc doanh yếu kém vừa thu về hàng chục nghìn tỷ đồng từ bán cổ phiếu và huy động thêm hàng chục nghìn tỷ đồng nữa trong xã hội để các công ty cổ phần đầu tư đổi mới kỹ thuật, công nghệ và trình độ quản lý. Quá trình này đã giúp chúng ta sáng tỏ thêm nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn nhất là việc xác định mô hình CTCP sẽ là phổ biến trong nền kinh tế nước ta. Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.

Đối với các công ty cổ phần mới được thành lập thì trong thời gian đầu thường cũng là các doanh nghiệp nhỏ lẻ nhưng trong những năm gần đây, song song với việc đẩy mạnh cổ phần hoá, Nhà nước ta cũng ra sức vận động để các thành phần kinh tế thành lập ngày càng nhiều công ty cổ phần mới, đặc biệt là thành lập trên cơ sở liên kết sức mạnh của các tập đoàn kinh tế nhằm tạo ra tiềm lực kinh tế và thế đứng vững chắc cho các công ty cổ phần mới này. Xin đơn cử ra đây là việc thành lập tập đoàn bảo hiểm Toàn Cầu (GIC) với vốn điều lệ là 80 tỷ đồng của 30 cổ đông sáng lập, trong đó chỉ có 4 pháp nhân và vốn quốc doanh chỉ chiếm 25%, ngày 18/8/2006 tiến hành Đại cổ đông thành lập, sang tháng 9 đi vào hoạt động, vậy mà đến nay đã cầm chắc doanh thu hơn 40 tỷ đồng, kế hoạch năm 2007 là đạt doanh thu 150 tỷ đồng và mục tiêu đến năm 2010 đứng vào top 5 công ty bảo hiểm có doanh thu hàng đầu nước ta (trên 500 tỷ đồng).

Đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hoạt động theo hình thức công ty cổ phần thì ngoài các công ty cổ phần nước ngoài trực tiếp vào Việt Nam hoạt động còn có cả các doanh nghiệp nước ngoài hoạt động theo hình thức khác nay được chuyển đổi sang hình thức công ty cổ phần. Theo số liệu thống kê thì đến 31/12/2005 có 14 doanh nghiệp nước ngoài được đệ trình lên Chính phủ về vấn đề chuyển đổi sang hình thức hoạt động của công ty cổ phần, trong đó có 10 doanh nghiệp đã chính thức được hoạt động mà nổi bật hơn cả là các công ty như công ty kinh doanh quốc tế Hoàng Gia, công ty Trách nhiệm hữu hạn Austnam, công ty cổ phần hữu hạn dây và cáp điện Taya, công ty công nghiệp Trách nhiệm hữu hạn Tungkuang…đây đều là các doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả tại Việt Nam với số vốn góp đạt mức cao. Hy vọng rằng với sự hoạt động hiệu quả của các công ty này và việc các công ty cổ phần của nước ngoài vào Việt Nam hoạt động nhiều hơn trong thời gian tới khi mà Luật Doanh nghiệp mới với nhiều chính sách ưu đãi cho các nhà đầu tư nước ngoài được phổ biến rộng rãi, không những sẽ thúc đẩy nền kinh tế Việt Nam phát triển mà còn để lại những bài học kinh nghiệm quý báu cho các công ty cổ phần còn non trẻ của Việt Nam.

Tóm lại, chặng đường kể từ khi xuất hiện và bắt đầu phát triển của tất cả các loại hình công ty cổ phần ở Việt Nam là tương đối ngắn (khoảng 15 năm) song các công ty này đã có được những sự đóng góp thiết thực vào nền kinh tế nước ta.

1.2. Công ty cổ phần và đặc điểm của công ty cổ phần ở Việt Nam Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.

1.2.1. Công ty cổ phần là gì?

Khác với Bộ luật Thương mại Nhật Bản, Luật Doanh nghiệp của Việt Nam có điểm tiến bộ đặc biệt là đã đưa ra định nghĩa cụ thể về công ty cổ phần trong Luật Doanh nghiệp năm 1999 (Điều 51) và được nhắc lại trong Luật Doanh nghiệp năm 2005 (Điều 77) như sau:

1. Công ty cổ phần là doanh nghiệp, trong đó:

Vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần;
Cổ đông có thể là tổ chức, cá nhân; số lượng cổ đông tối thiểu là ba và không hạn chế số lượng tối đa;
Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp;
Cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình cho người khác, trừ cổ phần ưu đãi biểu quyết thì không được chuyển nhượng và cổ phần của cổ đông sáng lập chỉ được chuyển nhượng hạn chế (theo khoản 3 Điều 81 và khoản 5 Điều 84).
Công ty cổ phần có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.
Công ty cổ phần có quyền phát hành chứng khoán các loại để huy động vốn.”

Như vậy, từ định nghĩa trên ta có thể rút ra kết luận: Công ty cổ phần là loại hình đặc trưng của công ty đối vốn, nghĩa là khi thành lập và trong suốt quá trình hoạt động các thành viên công ty hoàn toàn không quan tâm đến nhân thân người góp vốn mà chỉ quan tâm đến phần vốn góp của họ bởi vì đối với loại hình công ty này tư cách thành viên công ty và các quyền của cổ đông trong việc quyết định các vấn đề liên quan đến cơ cấu tổ chức và hoạt động của công ty được quyết định trước hết bởi số lượng các cổ phiếu của công ty mà người đó nắm giữ. Công ty cổ phần có tư cách pháp nhân độc lập, mang tính tổ chức cao, có cấu trúc vốn phức tạp. Công ty cổ phần được quyền phát hành chứng khoán ra công chúng. Với tính chất này, công ty cổ phần là hình thức tổ chức đặc biệt năng động có thể sử dụng để huy động vốn thông qua các giao dịch trên thị trường chứng khoán.

1.2.2. Một số đặc điểm của công ty cổ phần ở Việt Nam

Về hội viên:

Theo Luật Doanh nghiệp năm 2005 quy định thì công ty cổ phần phải có ít nhất 3 cổ đông và không quy định số cổ đông tối đa.

Điều kiện để trở thành hội viên của công ty cổ phần (Điều 13) cũng giống các điều kiện quy định cho các loại hình doanh nghiệp khác. Tuy nhiên, có điểm lưu ý là: cán bộ viên chức Nhà nước, các sĩ quan tại ngũ trong lực lượng vũ trang nhân dân không được tham gia thành lập hoặc quản lý công ty cổ phần. Họ chỉ có quyền mua cổ phiếu của công ty.

Về vốn pháp định:

Luật không quy định vốn tối thiểu với công ty cổ phần.

Về thủ tục thành lập: Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.

Doanh nghiệp chỉ cần tiến hành đăng ký kinh doanh với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và phải chịu trách nhiệm về tính trung thực, chính xác của nội dung hồ sơ đăng ký kinh doanh. Cơ quan đăng ký kinh doanh có trách nhiệm xem xét hồ sơ đăng ký kinh doanh và cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc thông báo bằng văn bản trong đó nêu rõ lý do và các yêu cầu sửa đổi, bổ sung cho doanh nghiệp biết nếu từ chối cấp.

Về cơ cấu bộ máy của công ty cổ phần:

Công ty cổ phần ở Việt Nam phải có Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, Giám đốc (Tổng giám đốc) và Ban kiểm soát (đối với công ty cổ phần có trên 11 cổ đông).

Đại hội đồng cổ đông là cơ quan quyết định cao nhất của công ty. Đại hội đồng gồm tất cả các cổ đông có quyền biểu quyết. Đại hội đồng gồm:

Đại hội đồng thành lập được triệu tập để tiến hành các thủ tục thành lập, thảo luận và thông qua Điều lệ công ty. Đại hội đồng thành lập phải có nhóm cổ đông đại diện cho ít nhất 3/4 số vốn điều lệ của công ty và biểu quyết theo đa số phiếu quá bán.
Đại hội đồng bất thường được triệu tập để sửa đổi Điều lệ công ty.
Đại hội đồng thường được triệu tập vào cuối mỗi năm tài chính hoặc bất kỳ lúc nào mà Hội đồng quản trị hoặc kiểm soát viên thấy cần thiết, để giải quyết các công việc thuộc hoạt động kinh doanh của công ty trong khuôn khổ điều lệ, trong đó có các việc chủ yếu như: quyết định phương hướng, nhịêm vụ phát triển công ty và kế hoạch kinh doanh hàng năm, thảo luận và thông qua bản tổng kết năm tài chính, bầu, bãi nhiệm thành viên Hội đồng quản trị và Kiểm soát viên, quyết định số lợi nhuận thích hợp, các qũy của công ty, số lợi nhuận chia cho các cổ đông…
Hội đồng quản trị là cơ quan quản lý của công ty gồm không ít hơn 5 thành viên và không quá 11 thành viên. Hội đồng quản trị có toàn quyền nhân danh công ty để quyết định mọi vấn đề liên quan đến mục đích, quyền lợi của công ty, trừ những vấn đề thuộc thẩm quyền của Đại hội đồng. Hội đồng quản trị chịu trách nhiệm trước Đại hội đồng về những sai phạm trong quản lý, vi phạm điều lệ, vi phạm pháp luật gây thiệt hại cho công ty.

Hội đồng quản trị bầu một thành viên làm Chủ tịch. Chủ tịch Hội đồng quản trị có thể kiêm Giám đốc (Tổng giám đốc) công ty nếu điều lệ không quy định khác. Trong trường hợp Chủ tịch hội đồng quản trị không kiêm Giám đốc (Tổng giám đốc) công ty thì Hội đồng quản trị cử một người trong số họ hoặc thuê người khác làm Giám đốc (Tổng giám đốc).

Một điều đáng lưu ý là trong Điều 95 Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 quy định là Chủ tịch hội đồng quản trị hoặc Giám đốc (Tổng giám đốc) là người đại diện theo pháp luật của công ty được quy định tại Điều lệ công ty.

Giám đốc (Tổng giám đốc) là người điều hành hoạt động kinh doanh hàng ngày của công ty và chịu trách nhiệm trước Hội đồng quản trị về việc thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn được giao.
Ban kiểm soát của công ty cổ phần có từ 3 đến 5 thành viên trong đó ít nhất một thành viên là kế toán viên hoặc kiểm toán viên. Ban kiểm soát bầu một thành viên làm Trưởng ban, Trưởng ban phải là cổ đông của công ty cổ phần . Nhiệm vụ chủ yếu của Ban kiểm soát là kiểm tra tính chính xác, trung thực, hợp pháp trong quản lý, điều hành hoạt động của công ty.

Kiểm soát viên không thể đồng thời là thành viên Hội đồng quản trị, không được là Giám đốc (Tổng giám đốc) công ty, không thể là vợ, chồng hoặc người thân trực thuộc hệ ba đời của các thành viên Hội đồng quản trị, của Giám đốc (Tổng giám đốc) công ty.

Về giải thể công ty: Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.

Điều 157 Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 quy định doanh nghiệp bị giải thể trong các trường hợp sau:

Kết thúc thời hạn hoạt động đã ghi trong Điều lệ của công ty mà không có quyết định gia hạn;
Theo quyết định của Đại hội đồng cổ đông;
Công ty không còn đủ số lượng thành viên tối thiểu theo quy định của Luật này (tức là 3 thành viên) trong thời hạn sáu tháng liên tục;  Bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.

Tuy nhiên doanh nghiệp chỉ được giải thể khi đảm bảo thanh toán hết các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác.

1.3. Vị trí, vai trò của công ty cổ phần ở Việt nam

Công ty cổ phần là hình thức kinh doanh phổ biến trong nền kinh tế thị trường, nó góp phần to lớn trong quá trình phát triển kinh tế, hoàn thiện cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Mặc dù loại hình này chỉ mới có ở nước ta trong hơn 10 năm qua nhưng nó đã có được một vị trí khá quan trọng trong nền kinh tế. Ta có thể tham khảo bảng phụ lục về doanh thu thuần của các doanh nghiệp phân theo loại hình doanh nghiệp thì có thể thấy riêng doanh thu của các công ty cổ phần ngoài Nhà nước đã có sự tăng trưởng đáng kể trong giai đoạn 2000-2004 từ 2.03% (năm 2000) trong tổng số doanh thu của tất cả các loại hình doanh nghiệp ở Việt Nam đến 7.85% (năm 2004), tức là tăng xấp xỉ 3.87 lần. Đấy là chưa kể đến các công ty cổ phần thuộc loại hình doanh nghiệp Nhà nước (tức là ở đó nhà nước nắm giữ trên 50% tổng số cổ phần chi phối) và các công ty cổ phần là các công ty 100% vốn nước ngoài và công ty liên doanh với nước ngoài. Nếu tính tổng số tất cả các loại hình công ty cổ phần trên thì doanh thu của các công ty cổ phần chắc chắn là một con số khổng lồ, và do vậy, đóng góp của các công ty cổ phần trong nền kinh tế là rất lớn. Đặc biệt, trong một vài năm tới khi chủ trương cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nước ở Việt Nam được đẩy mạnh và có sự góp mặt của các ngân hàng quốc doanh, các tổng công ty lớn như Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam, Ngân hàng Đầu tư và phát triển Việt Nam, mạng di động Vinamobile,…thì đóng góp của các công ty cổ phần vào nền kinh tế quốc dân sẽ còn tăng mạnh và nhanh chóng chiếm lĩnh vị trí hàng đầu trong nền kinh tế.

Về vai trò của công ty cổ phần ở Việt Nam, ta có thể thấy các công ty này đóng vai trò như sau:

Công ty cổ phần tạo ra các công ty để có thể huy động vốn nhanh chóng, với quy mô lớn và hiệu quả cao.
Công ty cổ phần tạo ra một cơ chế phân tán rủi ro và do đó hạn chế những tác động tiêu cực về kinh tế xã hội khi một công ty, một doanh nghiệp lâm vào tình trạng khó khăn, khủng hoảng đến nỗi bị tuyên bố phá sản.
Việc ra đời của công ty cổ phần cùng với việc phát hành cổ phiếu, các loại chứng khoán và cùng với việc mua bán chuyển nhượng chứng khoán đến một trình độ và phạm vi nhất định sẽ tạo điều kiện cho sự ra đời và phát triển của thị trường chứng khoán.
Công ty cổ phần đảm bảo sự tham gia đông đảo của công chúng, tạo điều kiện cho người lao động tham gia quản lý công ty một cách thực sự, sử dụng được người quản lý tài năng.

Tuy nhiên, cùng với các vai trò nêu trên, công ty cổ phần cũng có hàng loạt các hạn chế như chuyển rủi ro sang chủ nợ, tính dân chủ trong công ty cổ phần thực chất chỉ mang tính hình thức, tính công khai của công ty cổ phần không phải lúc nào cũng thích hợp với các hoạt động có tính chất “kín đáo” trong kinh doanh, thương mại…Nhưng chắc chắn rằng trong quá trình vận hành tự bản thân các công ty cổ phần và cả những người có trách nhiệm sẽ tìm ra các phương kế để khắc phục các hạn chế này nhằm làm cho các công ty cổ phần có điều kiện phát triển mạnh hơn.

Nói tóm lại, công ty cổ phần ở Việt Nam đóng một vai trò khá tích cực và vì thế vị thế của nó ngày càng được củng cố và lớn mạnh. Nếu nhìn nhận về công ty cổ phần trong tương quan với các nước tư bản phát triển khác ta sẽ nhận thấy vị trí và vai trò của nó sẽ ngày càng tăng lên theo đà phát triển của nền kinh tế các nước. Vì thế, ta có thể tự tin khẳng định, một ngày không xa nữa các công ty cổ phần sẽ là đầu tàu của nền kinh tế Việt Nam.

2. Pháp luật về công ty cổ phần Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.

2.1. Sự cần thiết phải ban hành pháp luật điều chỉnh hoạt động của công ty cổ phần

Như đã trình bày ở trên, công ty cổ phần là loại hình doanh nghiệp có rất nhiều ưu điểm nổi trội trong việc huy động và sử dụng vốn có hiệu quả, phân tán rủi ro cho các nhà kinh doanh. Song để loại hình doanh nghiệp này hoạt động có hiệu quả thì một trong những đòi hỏi tất yếu của nó là phải có được một cơ sở pháp lý tốt. Do vậy, những chính sách luật pháp rõ ràng để tạo ra hành lang pháp lý minh bạch, công khai cho các doanh nghiệp, trong đó có công ty cổ phần là điều hết sức cần thiết.

Các quy định trong luật về công ty cổ phần một mặt phải tạo ra được các cơ hội để các công ty này tích cực và chủ động phát triển, mặt khác phải có sự rằng buộc để hạn chế các công ty cổ phần, đặc biệt là các công ty lớn có thể thao túng thị trường, lừa đảo, gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản của Nhà nước, tài sản của các tổ chức và của các công dân.

Ngoài ra pháp luật về công ty cổ phần phải đạt được sự đồng bộ, nhất quán, có sự điều chỉnh kịp thời để giúp các công ty cổ phần không rơi vào tình trạng một là bị hạn chế năng lực kinh doanh và sức sản xuất chỉ vì các cơ chế, chính sách quá chồng chéo, mâu thuẫn và lạc hậu, hai là lại bị lúng túng, không biết xử lý ra sao vì các chính sách, chủ trương thường xuyên bị thay đổi.

Để đạt được các yêu cầu như trên thì pháp luật về công ty cổ phần phải có những nội dung chủ yếu được nêu ở dưới đây.

2.2. Những nội dung chủ yếu của pháp luật về công ty cổ phần Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.

Hai nội dung chủ yếu mà pháp luật về công ty cổ phần cần phải có được là như sau:

Thứ nhất, các quy định về tổ chức và hoạt động của các công ty cổ phần bao gồm các điểm chính yếu sau: các quy định cụ thể về việc thành lập cũng như việc tổ chức lại, giải thể hay phá sản của doanh nghiệp; về cơ chế hoạt động, quyền lợi, nghĩa vụ và địa vị pháp lý của các công ty cổ phần.

Thứ hai, các quy định về nhiệm vụ và quyền hạn đối với các chủ thể quản lý Nhà nước phải bao gồm các nội dung quản lý Nhà nước đối với doanh nghiệp cũng như quy định về quyền hạn và trách nhiệm của các cơ quan quản lý từ cao đến thấp, từ trung ương đến địa phương, đặc biệt là các cơ quan có quan hệ mật thiết đối với sự hình thành và hoạt động của các cônh ty cổ phần là cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và cơ quan thanh tra.

II/ Pháp luật về công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 và theo Bộ luật Thương mại Nhật Bản

1. Pháp luật Việt Nam về công ty cổ phần

1.1. Từ Luật Công ty năm 1990 đến Luật Doanh nghiệp năm 2005

Từ khi bắt đầu hình thành và phát triển tại Viêt nam , công ty cổ phần cũng giống như một số loại hình công ty ngoài quốc doanh khác chịu sự điều tiết chính của ba vân bản luật được ban hành qua các năm là Luật Công ty năm 1990, Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 1999 và Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005. Ở phần này ta sẽ tập chung nói về qúa trình ra đời các văn bản luật trên còn nội dung chính của từng luật sẽ được nói đến ở phần sau.

1.1.1. Luật Công ty năm 1990.

Từ sau Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng lần thứ VI (1986), với chủ trương xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế nước ta trong vòng 5 năm (1986- 1990) đã đạt những thành tựu đáng kể. Song nếu một nền kinh tế thị trường mà chỉ dựa vào các doanh nghiệp Nhà nước thì nền kinh tế đó khó có thể tồn tại và phát triển được. Yêu cầu cấp thiết đặt ra lúc bấy giờ là phải có được cơ chế chính sách để khuyến khích các doanh nghiệp ngoài quốc doanh đi vào hoạt động. Một trong những yêu cầu thay đổi về mặt cơ chế chính sách là phải nhanh chóng ban hành một văn bản luật có tính pháp lý cao nhằm định hướng hoạt động cho các công ty ngoài Nhà nước. Kết quả là ngày 21 tháng 12 năm 1990 Luật Công ty đã được Quốc hội khoá VII, kỳ họp thứ 8 thông qua. Đây là đạo luật đầu tiên của Việt Nam nước Việt Nam Xã hội chủ nghĩa-điều chỉnh hoạt động của các loại hình công ty ngoài quốc doanh. Luật Công ty năm 1990 điều chỉnh hoạt động của công ty Trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần. Luật ra đời đã tạo cơ sở pháp lý đầu tiên cho sự phát triển một loại hình doanh nghiệp quan trọng của nền kinh tế thị trường, đó là các công ty tư nhân nói chung và công ty cổ phần nói riêng. Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.

Việc ban hành Luật Công ty năm 1990 đã góp phần to lớn vào việc thể chế hoá nguyên tắc quyền tự do kinh doanh, nhằm thiết lập những điều kiện pháp lý chung cho quá trình hình thành cơ chế thị trường ở nước ta. Căn cứ vào luật trên mà một lực lượng dân cư không nhỏ của nước ta đã sử dụng quyền tự do kinh doanh để đầu tư vào thương trường thông qua việc thành lập hàng chục ngàn những doanh nghiệp tư nhân hoặc công ty, từ đó góp phần vào thắng lợi của công cuộc đổi mới trên lĩnh vực kinh tế. Đạo luật này cùng với những sửa đổi bổ sung vào năm 1994 đã phát huy được những tác dụng trong việc huy động vốn đầu tư, mở rộng qui mô và ngành nghề sản xuất kinh doanh, tạo công ăn việc làm, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tăng thêm thu nhập, góp phần cải thiện mức sống nhân dân.

Tuy nhiên, sau gần mười năm thực hiện, mặc dù đã có những sửa đổi theo cùng với sự phát triển của kinh tế cũng như thực tiễn trong kinh doanh, Luật Công ty đã bộc lộ rất nhiều bất cập, nhiều điểm không phù hợp cũng như thiếu vắng những quy định cần thiết, chi tiết hơn để điều chỉnh các quan hệ kinh tế của các chủ thể tham gia kinh doanh ngày càng đa dạng hơn, phức tạp hơn đặc biệt là những quy định về công ty cổ phần như : quy định về thủ tục thành lập, các quy định về vốn và vốn góp, các quy định về việc chuyển nhượng cổ phần, các quy định về cơ cấu tổ chức quản lý của công ty cổ phần…Thậm chí nó còn là vật cản đối với quá trình phát triển các hình thức biểu hiện của tự do kinh doanh và cuộc sống thực tiễn của cơ chế thị trường hiện đại. Nhiều quy định của luật này đã trở nên khá xa lạ với cách thức tổ chức của một doanh nghiệp trong cơ chế thị trường và thông lệ quốc tế. Đây cũng là những khó khăn của chúng ta trong quá trình hợp tác quốc tế và hội nhập khu vực trên lĩnh vực pháp luật.

Vì những lý do trên, nên việc sửa đổi một cách khá căn bản Luật Công ty là hết sức cần thiết và cấp bách.

1.1.2. Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 1999

Trước những đòi hỏi cấp bách từ nhu cầu thực tiễn của sự phát triển công ty cổ phần trong điều kiện kinh tế nước ta và cũng nhằm để phát huy nội lực phục vụ cho công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, tiếp tục đổi mới kinh tế, ngày 12/6/1999 trên cơ sở hợp nhất Luật Công ty (sửa đổi) và Luật Doanh nghiệp tư nhân (sửa đổi), Luật Doanh nghiệp đã được Quốc hội nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá X, kỳ họp thứ 5 thông qua và ngày 26/6/1999 Chủ tịch nước đã công bố Luật Doanh nghiệp. Đạo luật này bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/1/ 2000. Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 1999 thực sự là bước phát triển mới của pháp luật về công ty đặc biệt là công ty cổ phần ở Việt Nam.

Từ khi Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 1999 có hiệu lực, ngày 1/1/2000, số lượng doanh nghiệp mới đăng ký liên tục tăng nhanh với tốc độ chưa từng thấy. Cho đến hết tháng 9/2003 đã có 72 601 doanh nghiệp mới đăng ký (trong 9 năm 1991-1999 có 45 000 doanh nghiệp đăng ký); đưa tổng số doanh nghiệp đăng ký của khu vực tư nhân nước ta lên khoảng 120 000 doanh nghiệp. Số doanh nghiệp mới đăng ký trong 4 năm (2000-2003) ước cao gấp 2 lần so với 9 năm trước đây (1991-1999).Về cơ cấu loại hình doanh nghiệp đã có những thay đổi tích cực. Tỷ trọng doanh nghiệp tư nhân trong tổng số doanh nghiệp đăng ký giảm từ 64% trong giai đoạn 1991-1999 xuống còn 34%; trong khi đó tỷ trọng công ty Trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần tăng từ 36% lên 66% (công ty cổ phần tăng từ 1,1% lên 10%). Đặc biệt, trong gần 4 năm đã có khoảng 7000 công ty cổ phần đăng ký, gấp 10 lần so với giai đoạn 1991-1999. Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.

Các thay đổi nói trên chứng tỏ các nhà đầu tư trong nước đã ý thức được những điểm lợi và điểm bất lợi của từng loại hình doanh nghiệp; có xu hướng lựa chọn loại hình doanh nghiệp hiện đại, tạo cơ sở dể doanh nghiệp có thể ổn định, phát triển không hạn chế về qui mô và thời hạn hoạt động với quản trị nội bộ ngày càng chính qui và minh bạch hơn. Thực tế nói trên cũng phần nào chứng tỏ các nhà đầu tư đã có xu hướng đầu tư dài hạn hơn, công khai hơn và qui mô lớn hơn nhưng một phần cũng do Luật Doanh nghiệp đã được sửa đổi theo hướng tạo thuận lợi rất nhiều cho các nhà đầu tư.

Nói tóm lại, về cơ bản luật Doanh nghiệp năm 1999 đã thể hiện một bước đột phá trong quá trình giảm rào cản đối với sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân. Tuy nhiên, để tạo ra một sân chơi bình đẳng cho mọi doanh nghiệp không phân biệt sở hữu trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu thì việc cải cách luật doanh nghiệp hay chính là việc ban hành một luật doanh nghiệp thống nhất là một bước đi quan trọng trong định hướng này.

1.1.3. Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.

Trước yêu cầu về phát triển kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế, hệ thống pháp luật về doanh nghiệp đã bộc lộ một số khiếm khuyết và không còn phù hợp. Cụ thể là hệ thống pháp luật về doanh nghiệp vẫn bị chia cắt, tách biệt áp dụng theo thành phần kinh tế. Do đó, doanh nghiệp có cùng loại hình pháp lý nhưng khác nhau về thành phần kinh tế thì được quy định khác nhau trên các vấn đề khác nhau và áp dụng luật khác nhau. Ví dụ, cùng là công ty cổ phần nhưng công ty cổ phần do Nhà nước nắm giữ chịu sự chi phối của Luật Doanh nghiệp Nhà nước năm 2003 trong khi các công ty cổ phần ngoài Nhà nước lại hoạt động trong khuôn khổ pháp lý của Luật Doanh nghiệp năm 1999.

Để đáp ứng các yêu cầu của thời kì mới, ngày 29/11/2005 tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XI, đã thông qua Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 có hiệu lực từ ngày 01/07/2006. Luật Doanh nghiệp năm 2005 thay thế Luật Doanh nghiệp năm 1999, Luật Doanh nghiệp Nhà nước năm 2003, các quy định về tổ chức quản lý và hoạt động của doanh nghiệp tại Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1996 và Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 2000.

Nhìn chung Luật Doanh nghiệp năm 2005 đã kế thừa và phát triển những tiến bộ về thành lập, tổ chức quản lý và hoạt động của doanh nghiệp đã đạt được trong các văn bản luật có liên quan, nhất là Luật Doanh nghiệp năm 1999. Đồng thời nó cũng có những điểm mở rộng hơn quyền tự do kinh doanh của các thành phần kinh tế và những đổi mới về chức năng quản lý của Nhà nước, điều này là để góp phần tạo ra sự thống nhất hơn giữa pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc tế, phù hợp với các điều ước mà nước ta đã cam kết trong các thoả thuận đa phương và song phương, đáp ứng yêu cầu khi nước ta sắp trở thành thành viên chính thức của WTO.

1.2. Những quy định chủ yếu về công ty cổ phần

1.2.1. Luật Công ty năm 1990

Luật Công ty này bao gồm 6 chương 46 điều, Chương I là những qui định chung, Chương II là những qui định về việc thành lập, đăng ký kinh doanh, giải thể, phá sản công ty, Chương III là phần qui định về công ty Trách nhiệm hữu hạn, Chương IV là nói về công ty cổ phần, Chương V là những qui định về việc xử lý vi phạm và Chương VI là Điều khoản cuối cùng. Đến ngày 22 tháng 6 năm 1994 Quốc hội nước ta đã thông qua Luật sửa đổi một số điều của Luật Công ty trong đó sửa đổi các điều 16, 17, 18, 20, 21, 24 và 32. Các điều khoản được sửa đổi chủ yếu là ở chương II-phần qui định về việc thành lập, đăng ký kinh doanh, giải thể, phá sản, chỉ có điều 32 được sửa đổi để điều chỉnh trường hợp công khai gọi vốn từ người khác trong công ty cổ phần. Theo Luật Công ty năm 1990, công ty cổ phần là được hiểu là công ty có các đặc điểm cơ bản sau:

Các thành viên cùng góp vốn, cùng nhau chia lợi nhuận, cùng chịu lỗ tương ứng với phần vốn góp và chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ của công ty trong phạm vi phần vốn của mình góp vào công ty.
Số thành viên gọi là cổ đông mà công ty phải có trong suốt thời gian hoạt động ít nhất là 7 và không quy định số thành viên tối đa. Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.
Vốn điều lệ của công ty được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần. Giá trị mỗi cổ phần gọi là mệnh giá cổ phiếu. Mỗi cổ đông có thể mua một hoặc nhiều cổ phiếu.
Cổ phiếu được phát hành có thể ghi tên hoặc không ghi tên. Cổ phiếu của sáng lập viên, thành viên Hội đồng quản trị phải là những cổ phiếu có ghi tên.
Cổ phiếu không ghi tên được tự do chuyển nhượng. Hạn chế chuyển nhượng đối với cổ phiếu có ghi tên và cổ phiếu của thành viên Hội đồng quản trị trong thời gian tại chức và 2 năm sau khi thôi giữ chức vụ.
Các sáng lập viên phải cùng nhau đăng ký mua ít nhất 20% số cổ phiếu dự tính phát hành của công ty, trong trường hợp các sáng lập viên không đăng ký mua tất cả cổ phiếu của công ty thì họ phải công khai gọi vốn từ người khác. Trong trường hợp đó thì họ phải tuân theo những thủ tục đã quy định trong Luật Công ty.
Công ty cổ phần gồm có Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, Giám đốc và các Kiểm soát viên. Thành viên Hội đồng quản trị gồm từ 3 đến 12 thành viên, và công ty phải có 2 kiểm soát viên do Đại hội đồng bầu ra.

1.2.2. Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 1999

Luật Doanh nghiệp năm 1999 so với Luật Công ty năm 1990 đã có nhiều điểm đổi mới trong các quy định về thành lập doanh nghiệp như đã bỏ quy định về vốn pháp định, đồng thời quy định một cơ chế kiểm tra, kiểm soát mới. Ví dụ như việc góp vốn bằng tài sản vào công ty phải chuyển quyền sở hữu từ người góp vốn cho công ty và phải được định giá theo nguyên tắc nhất trí. Về trình tự thủ tục thành lập doanh nghiệp, Luật Doanh nghiệp năm 1999 đã có những quy định mới theo hướng cải cách thủ tục hành chính, tăng cường tính tự chịu trách nhiệm, tự gánh chịu rủi ro của các chủ thể và sự kiểm tra giám sát của thương trường và xã hội. Luật Doanh nghiệp năm 1999 đã quy định thêm hai loại hình doanh nghiệp mới là công ty hợp danh và công Trách nhiệm hữu hạn một thành viên. Riêng đối với công ty cổ phần, Luật Doanh nghiệp 1999 cũng đưa vào nhiều điểm bổ sung, sửa đổi mới.

Công ty cổ phần là loại hình công ty có quy mô kinh doanh lớn do có sự góp vốn của nhiều người. Cũng chính vì vậy, công ty này được coi là công ty đối vốn rất đặc trưng trong nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường. Mặc dù có vị trí, vai trò quan trọng như vậy nhưng Luật Công ty năm 1990 lại không dành cho nó sự quan tâm đúng mức. Nhiều vấn đề trong Luật Công ty năm 1990 còn quy định một cách chung chung, sơ sài. Để khắc phục các điểm yếu đó của Luật Công ty, Luật Doanh nghiệp 1999 đã hoàn thiện đáng kể địa vị pháp lý của loại hình công ty này. Luật Doanh nghiệp đã qui định nhiều nội dung chi tiết hơn, cụ thể hơn hoặc mới khác hơn so với Luật Công ty năm 1990 như số lượng cổ đông tối thiểu của công ty cổ phần, giới hạn mức tối thiểu của cổ phần góp vốn của cổ đông sáng lập trong công ty cổ phần, các loại cổ phiếu, quy định các điều kiện để phân chia lợi nhuận, cơ chế ngăn chặn người góp vốn đa số và người quản lý doanh nghiệp lạm dụng vị thế, quyền hạn được giao để tư lợi bất hợp pháp cho cá nhân và những người có liên quan…

Các quy định trong Luật Doanh nghiệp năm 1999 về tổ chức, quản lý điều hành công ty được xây dựng theo hướng quy định rõ các giới hạn bắt buộc cần thiết và trên cơ sở đó các thành viên công ty sẽ tự xác định các mức độ, tỷ lệ cụ thể ghi trong Điều lệ công ty như về phiên họp và các quyết định của Đại hội đồng cổ đông, của Hội đồng quản trị trong công ty cổ phần, nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ quan điều hành này cũng như của Giám đốc (Tổng Giám đốc) hay của Ban kiểm soát…Đây cũng chính là những điểm phát triển của các quy định pháp luật về công ty cổ phần của Việt Nam.

1.2.3. Luật doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.

Luật gồm 10 chương, 172 điều, trong đó, Chương I là những quy định chung, Chương II là những quy định về việc thành lập doanh nghiệp và đăng ký kinh doanh, Từ chương III đến chương VI là phần quy định về các loại hình công ty như Công ty Trách nhiệm hữu hạn, Công ty cổ phần, Công ty hợp danh, Doanh nghiệp tư nhân, chương VII nói về Nhóm công ty. Riêng phần quy định về công ty cổ phần chiếm dung lượng nhiều nhất, Chương IV dành nói về công ty cổ phần (từ điều 77 đến điều 129). Chương VIII là phần nói về tổ chức lại, giải thể và phá sản doanh nghiệp, Chương IX là quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp, Chương X gồm bảy điều nhằm hướng dẫn các điều khoản thi hành.

Luật Doanh nghiệp lần này có các điểm đổi mới đáng chú ý trong quy định về công ty cổ phần như sau:

Xác định cụ thể thời hạn kết thúc quá trình chuyển đổi công ty Nhà nước sang công ty cổ phần (chậm nhất là 4 năm).
Các nhà đầu tư nước ngoài được quyền tự chủ lựa chọn loại hình doanh nghiệp để tự do kinh doanh (trong đó có cả loại hình công ty cổ phần) chứ không bắt buộc phải sử dụng duy nhất hình thức công ty Trách nhiệm hữu hạn như trước.
Không có sự khác biệt về khung quản trị giữa doanh nghiệp trong nước và nước ngoài, doanh nghiệp sở hữu tư nhân và doanh nghiệp sở hữu vốn nước ngoài.
Tăng cường, củng cố thêm các quyền của thành viên, cổ đông, bảo vệ mạnh hơn quyền và lợi ích của thành viên, cổ đông phổ thông.
Về cơ cấu tổ chức của công ty cổ phần, luật quy định áp dụng bầu Hội đồng quản trị và Ban kiểm soát theo cơ chế cộng dồn phiếu bầu, đó là cơ chế đảm bảo các cổ đông phổ thông luôn có đại diện của mình trong Hội đồng quản trị.
Tăng thêm quy định và yêu cầu về công khai và minh bạch hoá, nhất là đối với những người quản lý.
Xác định rõ hơn nhiệm vụ của người quản lý, nhất là đối với thành viên Hội đồng quản trị và Giám đốc, đặc biệt là nhiệm vụ trung thành, trung thực và cẩn trọng.
Nâng cao, tăng cường quy định cụ thể hơn về vai trò, vị trí và trách nhiệm của Ban kiểm soát, thành viên Ban kiểm soát.

Nhìn chung là Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 vẫn kế thừa và phát huy được những điểm đổi mới và tiến bộ trong luật doanh nghiệp trước đó. Tuy nhiên, những điểm sửa đổi trong luật lần này cũng cho thấy rõ quyết tâm của Đảng và Nhà nước ta trong việc đẩy mạnh chủ trương cổ phần hoá: tiếp tục duy trì và mở rộng quyền tự do kinh doanh cho mọi thành phần kinh tế kể cả các nhà đầu tư nước ngoài; tiếp tục đổi mới chức năng quản lý kinh tế của Nhà nước. Tất cả những vấn đề nêu trên như chúng ta đã khẳng định là để xây dựng một luật doanh nghiệp mới phù hợp với việc hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng của Việt Nam.

2. Pháp luật về công ty cổ phần của Nhật Bản Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.

2.1. Đặc điểm về luật điều chỉnh của Nhật Bản

Sự phát triển của pháp luật về công ty cổ phần ở Nhật Bản gắn liền với sự xuất hiện của các công ty cổ phần. Trong 30 năm đầu của chế độ Minh Trị, pháp chế thương mại gồm có những quy định đại hoc và những luật lệ đặc biệt. Tuy nhiên, do yêu cầu của thực tiễn kinh doanh, ngày 9/3/1899 (năm Minh Trị thứ 32), Bộ luật Thương mại của Nhật Bản (hay còn được gọi là Luật số 48) được ban hành. Bộ luật này bao gồm 5 quyển với các nội dung lần lượt là : Các điều khoản chung; các công ty thương mại; các giao dịch thương mại; chứng từ, hoá đơn, biên lai; thương mại đường biển. Trong đó, quyển II là luật về công ty thương mại, gồm có 4 chương, sau chương đầu là những quy định chung, 3 chương tiếp theo lần lượt nói về 3 loại hình công ty thương mại, trong đó chương IV nói về công ty cổ phần. Bộ luật Thương mại này đã được áp dụng suốt hơn 100 năm qua với trên 30 lần sửa đổi, những lần sửa đổi quan trọng là vào các năm 1911, 1938, 1950, 1963, 1974, 1981, 1990, 1993, 1994, 1997, 1999, 2000, 2002, 2005.

Tuy nhiên trong lần sửa đổi gần đây nhất của Bộ luật Thương mại Nhật Bản, năm 2005, các công ty thương mại đã được tách ra điều chỉnh bởi một luật riêng là Luật Công ty mới (The new Company Law) ban hành năm 2005. Đây là một thay đổi lớn song trong khuôn khổ bài này ta chỉ đi sâu vào việc xem xét phần điều chỉnh về công ty cổ phần của Luật Thương mại Nhật Bản nên ta sẽ dừng lại ở Bộ luật thương mại Nhật Bản-bản sửa đổi năm 2002.

2.2. Những quy định chủ yếu về công ty cổ phần Khóa luận: Công ty cổ phần theo luật doanh nghiệp Việt Nam.

Những quy định chủ yếu về công ty cổ phần theo Bộ luật thương mại Nhật Bản cũng bao gồm các quy định về việc thành lập công ty, cơ cấu tổ chức cũng như quyền hạn và trách nhiệm của từng thành viên trong công ty và bộ máy quản lý, các quy định về cổ phiếu, trái phiếu, bản Điều lệ của công ty, quy định về thanh lý, sát nhập, chuyển nhượng hoặc phá sản của công ty… và các điều khoản phạt. Nội dung cụ thể của một số điều khoản quan trọng sẽ được đề cập đến ở chương sau khi ta tiến hành so sánh Luật Doanh nghiệp Việt Nam năm 2005 với Bộ luật thương mại Nhật Bản năm 2002.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:

===>>> Khóa luận: Thực trạng về công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp