Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm Khóa luận tốt nghiệp tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài Khóa luận tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm Khóa Luận thì với đề tài Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trong tiến trình hội nhập dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này. 

LỜI MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Năng lực cạnh tranh là yếu tố quyết định đến sự phát triển của đất nước nói chung và của doanh nghiệp nói riêng. Đất nước có năng lực cạnh tranh quốc gia cao sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế. Doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh tốt có thể đứng vững trên thị trường, có khả năng duy trì và mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh. Nước ta đang ngày càng hội nhập sâu rộng vào xu thế toàn cầu hóa, xu thế tự do hóa thương mại đang diễn ra trên toàn thế giới, vì thế việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp được đặt ra cấp thiết hơn bao giờ hết. Khi hội nhập càng sâu rộng vào kinh tế thế giới thì cạnh tranh ngày càng trở nên gay gắt và nếu doanh nghiệp không nâng cao năng lực cạnh tranh thì doanh nghiệp sẽ bị yếu thế và có thể sẽ bị loại bỏ ra khỏi thị trường. Trước thực tế này, tất cả các doanh nghiệp Việt Nam phải tự ý thức được việc nâng cao năng lực cạnh tranh và doanh nghiệp xuất khẩu cũng không nằm ngoài xu thế trên. Trước tác động của việc hội nhập ngày càng sâu rộng vào kinh tế thế giới thì doanh nghiệp xuất khẩu lại càng cần thiết phải nâng cao năng lực cạnh tranh của mình hơn vì thị trường kinh doanh chính của doanh nghiệp xuất khẩu là thị trường nước ngoài, nơi mà cạnh tranh gay gắt và với những doanh nghiệp xuất khẩu còn non trẻ như doanh nghiệp Việt Nam nếu không nâng cao năng lực cạnh tranh của mình thì sẽ bị đào thải. Thực trạng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp xuất khẩu nước ta những năm gần đây đã được cải thiện một cách tương đối nhưng để có thể đứng vững và phát triển trên thị trường thì doanh nghiệp xuất khẩu cần phải áp dụng nhiều giải pháp để cải thiện năng lực cạnh tranh của mình. Chính vì sự cần thiết đó em xin chọn đề tài: Nâng cao năng lực cạnh tranh các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trong tiến trình hội nhập cho khóa luận của mình.

2. Mục tiêu nghiên cứu

Luận văn hệ thống hóa lý luận cơ bản về năng lực cạnh tranh, mà chủ yếu là năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu. Quan trọng hơn, luận văn đề cập đến thực trạng hiện nay của năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, phân tích những yếu tác động tới năng lực cạnh tranh. Dựa trên cơ sở đó, một số giải pháp được đề xuất nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.

3. Đối tượng nghiên cứu Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trong thời gian gần đây (từ năm 2018 đến năm 2025), đồng thời luận văn cũng trình bày một số yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

4. Phạm vi nghiên cứu

Luận văn đi sâu nghiên cứu vấn đề lý thuyết về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu, phân tích một cách khái quát các yếu tố nội sinh và ngoại sinh tác động đến năng lực cạnh tranh các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam và đề ra một số giải pháp ở tầm vĩ mô và vi mô. Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu trong khoảng thời gian 7 năm trở lại đây (từ 2018 đến 2025).

5. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng vì những vấn đề đặt ra đều dựa trên cơ sở thực tế khách quan. Bên cạnh đó luận văn còn sử dụng các phương pháp khác như phương pháp thu thập thông tin, phương pháp so sánh và phân tích kinh tế…

6. Kết cấu luận văn

Luận văn bao gồm 3 phần:

  • Chương I: Cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
  • Chương II: Thực trạng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam
  • Chương III: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam

Với sự hướng dẫn và giúp đỡ nhiệt tình của Thạc sỹ Vũ Thị Hạnh cùng với những cố gắng trong quá trình nghiên cứu, em đã hoàn thành luận văn này. Tuy nhiên do hạn chế về năng lực, thời gian và nguồn tài liệu nên những thiếu sót và nhầm lẫn là không thể tránh khỏi. Em rất cảm ơn và mong nhận được sự phê bình, góp ý và phát triển thêm từ các Thầy Cô giáo, bạn bè nhằm hoàn thiện vấn đề nghiên cứu.

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

I. CẠNH TRANH

1. Khái niệm

Cạnh tranh xuất hiện và tồn tại trong nền kinh tế thị trường và là đặc trưng của cơ chế thị trường. Đây là hiện tượng kinh tế xã hội phức tạp, có nhiều cách tiếp cận và quan điểm khác nhau. Nhiều nhà kinh tế học, nhà nghiên cứu đã đưa ra những quan điểm, định nghĩa khác nhau về cạnh tranh. Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

C.Mác đã đưa ra định nghĩa về cạnh tranh của các nhà tư bản khi ông nghiên cứu về chủ nghĩa tư bản. Theo C.Mác, cạnh tranh tư bản chủ nghĩa là “sự ganh đua, sự đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hóa để thu lợi nhuận siêu ngạch”. Như vậy, C.Mác đã đề cập tới vấn đề cạnh tranh trong xã hội tư bản chủ nghĩa mà đặc trưng của chế độ này là chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất. Do vậy, theo quan niệm này thì cạnh tranh có nguồn gốc từ chế độ tư hữu. Cạnh tranh được xem xét là sự lấn át, chèn ép lẫn nhau để tồn tại. Quan niệm đó về cạnh tranh được nhìn nhận từ góc độ tiêu cực.

Ngày nay, hầu hết các nước trên thế giới đều thừa nhận cạnh tranh và coi cạnh tranh vừa là môi trường, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế xã hội. Cạnh tranh là thuộc tính của kinh tế thị trường và cạnh tranh đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của xã hội. Do vậy cạnh tranh có thể được hiểu như sau:

Cạnh tranh là sự ganh đua, là cuộc đấu tranh gay gắt, quyết liệt giữa những chủ thể kinh doanh với nhau trên một thị trường hàng hóa cụ thể nào đó nhằm giành giật khách hàng và thị trường, thông qua đó mà tiêu thụ được nhiều hàng hóa và thu được lợi nhuận cao.

2. Đặc điểm của cạnh tranh

Mặc dù có nhiều cách định nghĩa khác nhau về cạnh tranh nhưng có thể rút ra một số đặc điểm chung nhất của cạnh tranh như sau:

  • Thứ nhất cạnh tranh là sự ganh đua nhằm giành lấy phần thắng, phần lợi ích của nhiều chủ thể tham dự.
  • Thứ hai, mục đích trực tiếp của cạnh tranh là một đối tượng cụ thể mà các bên muốn đạt được. Mục đích cuối cùng có thể là lợi nhuận cao hay những lợi ích nhất định.
  • Thứ ba, cạnh tranh diễn ra trong môi trường cụ thể và có những ràng buộc nhất định mà các bên tham gia phải tuân thủ.
  • Thứ tư, các chủ thể tham gia có thể dùng nhiều phương thức, công cụ khác nhau để cạnh tranh với nhau như sự khác biệt về sản phẩm, mẫu mã, giá cả, các kênh tiêu thụ sản phẩm…

3. Phân loại Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

Có nhiều tiêu chí để phân loại cạnh tranh. Tùy vào từng mục đích và cách tiếp cận khác nhau, cạnh tranh có thể được xem xét theo các căn cứ sau:

Theo chủ thể kinh tế tham gia thị trường: cạnh tranh giữa người bán hay nhà sản xuất, cạnh tranh giữa người mua và người bán…

Theo hình thái cạnh tranh: cạnh tranh hoàn hảo và cạnh tranh không hoàn hảo. Tuy nhiên cạnh tranh hoàn hảo chỉ tồn tại trong lý thuyết. Trên thực tế hầu hết các ngành hay các doanh nghiệp đều phải đối mặt với hình thức cạnh tranh không hoàn hảo.

Theo mục tiêu kinh tế của các chủ thể cạnh tranh: gồm có cạnh tranh theo chiều dọc (vertical competition) là cạnh tranh trong nội bộ ngành và cạnh tranh theo chiều ngang (horizontal competition) tức là cạnh tranh giữa các ngành khác nhau.

Theo phương thức cạnh tranh: trong cạnh tranh các chủ thể kinh tế có thể sử dụng nhiều biện pháp kể cả những thủ đoạn để đạt được mục tiêu kinh tế của mình. Những biện pháp cạnh tranh bao gồm cả những biện pháp lành mạnh, hợp pháp và những phương thức cạnh tranh bất hợp pháp, không lành mạnh nhằm tiêu diệt đối phương không phải bằng thực lực của chính mình.

II. NĂNG LỰC CẠNH TRANH Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

1. Khái niệm

Khái niệm năng lực cạnh tranh hay sức cạnh tranh, khả năng cạnh tranh (competitieveness) được sử dụng rộng rãi, nhưng vẫn chưa có được định nghĩa hay cách thức đo lường nào rõ ràng và thống nhất. Mỗi góc độ xem xét cạnh tranh khác nhau đòi hỏi phương pháp luận phân tích các yếu tố cấu thành sức cạnh tranh và nhân tố ảnh hưởng đến sức cạnh tranh khác nhau. Trong quá trình các chủ thể cạnh tranh với nhau, để giành lợi thế về phía mình các chủ thể phải áp dụng tổng hợp nhiều biện pháp nhằm duy trì và phát triển vị thế của mình trên thị trường. Các biện pháp này thể hiện một sức mạnh nào đó, một khả năng nào đó hay năng lực của chủ thể, được gọi là sức cạnh tranh của chủ thể hay năng lực cạnh tranh, hay khả năng cạnh tranh của chủ thể.

Theo nhà kinh tế Alan V. Deardorff, năng lực cạnh tranh (competitiveness) thường dùng để nói đến khả năng cho phép một hãng cạnh tranh một cách có hiệu quả với các hãng khác nhờ có chi phí thấp hay sự vượt trội về công nghệ trong so sánh quốc tế. Cách định nghĩa này chưa đề cập đủ đến các yếu tố của năng lực cạnh tranh bởi năng lực cạnh tranh không chỉ là chi phí thấp và công nghệ cao.

Nhà kinh tế học P. Samuelson lại cho rằng: “ Cạnh tranh là sự đối đầu giữa các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau để giành khách hàng hay thị phần”. Cách định nghĩa này chỉ tập trung vào mục tiêu cuối cùng của cạnh tranh mà chưa nêu được các yếu tố cấu thành và ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh.

Theo OECD (Diễn đàn cấp cao về cạnh tranh công nghiệp của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế) khi định nghĩa cạnh tranh đã cố gắng kết hợp cả định nghĩa về cạnh tranh của doanh nghiệp, ngành và quốc gia là “khả năng của các doanh nghiệp, ngành, quốc gia và vùng trong việc tạo ra việc làm và thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế”. Cách định nghĩa này kết hợp được năng lực cạnh tranh nói chung của cả quốc gia, ngành và doanh nghiệp vì thế không cho thấy sự khác biệt giữa các cấp độ cạnh tranh.

2. Các cấp độ của năng lực cạnh tranh Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

Năng lực cạnh tranh có thể được phân chia thành bốn cấp độ: năng lực cạnh tranh quốc gia, năng lực cạnh tranh của ngành, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh của sản phẩm.

Các cấp độ của năng lực cạnh tranh có mối quan hệ mật thiết với nhau, tạo điều kiện và phụ thuộc lẫn nhau. Nền kinh tế có năng lực cạnh tranh quốc gia cao thì phải có nhiều doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh tốt và ngược lại để tạo điều kiện cho doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh thì môi trường kinh doanh của nền kinh tế phải thuận lợi, có những chính sách vĩ mô rõ ràng, hệ thống pháp luật minh bạch… Doanh nghiệp là tế bào của nền kinh tế vì thế năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là cơ sở, nền tảng cho năng lực cạnh tranh quốc gia và năng lực cạnh tranh của ngành trong nền kinh tế. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh của sản phẩm cũng có quan hệ gắn bó với nhau vì năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp biểu hiện qua năng lực cạnh tranh của sản phẩm, dịch vụ doanh nghiệp đó sản xuất và cung ứng. Doanh nghiệp có sức cạnh tranh cao khi có nhiều mặt hàng có năng lực cạnh tranh cao so với đối thủ cạnh tranh. Vì vậy nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa là cơ sở và điều kiện để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và nền kinh tế quốc gia.

Chính vì thế khi xem xét, nghiên cứu và đề ra các phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp hay của ngành, của sản phẩm, việc xem xét mối tương quan chung giữa bốn cấp độ cạnh tranh này là điều cần thiết.

2.1. Năng lực cạnh tranh quốc gia

Theo báo cáo về cạnh tranh toàn cầu năm 2020, cạnh tranh đối với một quốc gia được định nghĩa là “khả năng của nước đó đạt được những thành quả nhanh và bền vững về mức sống, nghĩa là đạt được các tỷ lệ tăng trưởng kinh tế cao được xác định bằng thay đổi tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trên đầu người theo thời gian. Cách định nghĩa này thiên về kết quả được công nhận và thể hiện ra bên ngoài của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Một định nghĩa khác lại cho rằng năng lực cạnh tranh của nền kinh tế là thực lực và lợi thế mà nền kinh tế có thể huy động để duy trì và cải thiện vị trí của nó so với các đối thủ cạnh tranh khác trên thị trường thế giới một cách lâu dài và có ý chí nhằm thu được lợi ích ngày càng cao cho nền kinh tế của mình và cho quốc gia mình.

Diễn đàn kinh tế thế giới WEF (World economic forum) đưa ra quan điểm năng lực cạnh tranh của quốc gia là năng lực cạnh tranh của nền kinh tế quốc dân nhằm đạt được và duy trì mức tăng trưởng cao trên cơ sở các chính sách, thể chế bền vững tương đối và các đặc trưng kinh tế khác. Cách định nghĩa này của WEF được nhiều nước sử dụng và công nhận chung.

Theo WEF, ngoài các yếu tố về địa lý kinh tế, tài nguyên thiên nhiên…có tám nhóm yếu tố cơ bản với tổng số 250 chỉ số khác nhau tác động đến năng lực cạnh tranh cấp độ quốc gia. Từ năm 2018, WEF đã điều chỉnh lại các nhóm chỉ tiêu chí, gộp lại thành ba nhóm chính để đánh giá năng lực cạnh tranh quốc gia là chỉ tiêu sáng tạo kinh tế, khoa học công nghệ, tài chính quốc tế hóa trong đó tầm quan trọng của sáng tạo kinh tế khoa học công nghệ được tăng lên thông qua việc tăng trọng số cho tiêu chí này từ 1/9 lên 1/3. Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

  • Bảng 1.1. Nhóm các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của quốc gia của WEF

Năng lực cạnh tranh của nước ta vẫn còn chưa mạnh, chỉ được xếp hạng ở thứ hạng thấp và trong những năm gần đây lại có xu hướng tụt giảm trong thứ hạng. Vì thế việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia được đặt ra cấp thiết, đặc biệt trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế như hiện nay bởi năng lực cạnh tranh quốc gia có ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế quốc gia và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của ngành và của doanh nghiệp.

  • Bảng 1. 2. Xếp hạng năng lực cạnh tranh của Việt Nam từ 2015-2024

2.2. Năng lực cạnh tranh cấp độ ngành

Một ngành có năng lực cạnh tranh là ngành có năng lực duy trì được lợi nhuận và thị phần trên các thị trường trong và ngoài nước.

  • Các nhân tố đánh giá năng lực cạnh tranh ngành

Khi nghiên cứu năng lực cạnh tranh của một ngành thì cần xác định được những nhân tố thúc đẩy hay có đóng góp tích cực, những nhân tố hạn chế hay có tác động tiêu cực đến năng lực cạnh tranh của ngành. Những vấn đề đặt ra cho chính sách để nâng cao năng lực cạnh tranh được tập trung vào hai yếu tố đó là: lợi nhuận và thị phần. Sử dụng hai chỉ tiêu này sẽ cho biết ngành có khả năng đứng vững trên thị trường cạnh tranh hay bị đẩy ra khỏi thị trường. Các chỉ tiêu này là kết quả kết hợp của các nhân tố: năng suất lao động, năng lực và trình độ công nghệ, chi phí các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất, giá cả, chất lượng và sự đa dạng của chủng loại sản phẩm…

Bản thân năng lực cạnh tranh của ngành cũng chịu tác động của các nhân tố mà ngành hay chính phủ có thể kiểm soát được hay kiểm soát được phần nào. Ngành có thể kiểm soát được các nhân tố như chiến lược phát triển, chủng loại sản phẩm, sử dụng công nghệ, đào tạo nhân lực, nghiên cứu phát triển… Chính phủ kiểm soát các nhân tố như môi trường kinh doanh (thuế, lãi suất, tỷ giá), nghiên cứu và phát triển, đào tạo và giáo dục…Các nhân tố như giá đầu vào, các điều kiện về cầu, môi trường thương mại quốc tế thì cả chính phủ, ngành đều chỉ có thể kiểm soát được một phần.

  • Các chỉ tiêu đánh giá năng lực ngành Chỉ số về năng suất

Năng suất lao động là năng lực sản xuất ra khối lượng hàng hóa trên một đơn vị thời gian nhất định. Năng suất lao động có ảnh hưởng lớn tới chi phí để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm. Khi năng suất lao động cao thì giá thành sản phẩm giảm dẫn đến khả năng thâm nhập thị trường cũng như sức cạnh tranh của sản phẩm ngành làm ra được nâng cao và ngược lại. Khi đất nước hội nhập vào nền kinh tế quốc tế thì cạnh tranh trong ngành không chỉ là cạnh tranh trong nền kinh tế mà là sự cạnh tranh trong phạm vi quốc tế. Vì thế hiện nay, với sự phát triển của khoa học công nghệ, các ngành ở mỗi quốc gia đều cố gắng nâng cao năng suất để giảm giá thành từ đó chiếm lĩnh thị trường trong nước và quốc tế.

  • Chỉ số về sản phẩm Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

Các tiêu chí đặt ra xem xét chỉ số về sản phẩm của ngành là chất lượng sản phẩm và tính độc đáo của sản phẩm. Chất lượng sản phẩm cao có tác động tốt tới lợi thế cạnh tranh, tạo danh tiếng cho sản phẩm, từ đó thu được lợi nhuận cao cho ngành.

  • Chỉ số về chi phí sản xuất và đầu vào

Chỉ số này được cấu thành trên cơ sở giá đầu vào chủ yếu và chi phí các nguồn lực phục vụ cho quá trình sản xuất sản phẩm. Giá đầu vào biểu hiện qua giá nguyên liệu thay thế hay giá bán thành phẩm được sử dụng để tạo ra sản phẩm. Hệ số chi phí các nguồn lực phục vụ sản xuất sản phẩm là mức chi phí bỏ ra cùng với giá cả đầu vào chủ yếu tạo nên giá thành sản phẩm. Việc giảm giá đầu vào và hệ số chi phí các nguồn lực sẽ giúp hạ giá thành sản phẩm và cũng là mục tiêu mà các ngành cố gắng đạt được, là việc mà ngành có thể chủ động để nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm của ngành trong phạm vi thị trường trong nước và quốc tế.

  • Chỉ số về công nghệ

Trong chiến lược cạnh tranh ở cấp độ ngành công nghệ là yếu tố rất quan trọng. Yếu tố công nghệ trong ngành bao gồm: chi phí cho hoạt động nghiên cứu triển khai, cấp độ công nghệ sử dụng và khả năng, phương hướng thay đổi công nghệ nhằm thúc đẩy sản xuất kinh doanh trong nội bộ ngành.

  • Chỉ số về mức độ tập trung

Chỉ số này phản ánh mức độ tập trung về hoạt động sản xuất kinh doanh đối với một loại sản phẩm, hàng hóa nào đó trên thị trường. Nếu mức tập trung cao thì các ngành sẽ có sức mạnh trong việc tập trung vốn đầu tư cho sản xuất, thành lập các kênh phân phối có hiệu quả và ít bị ảnh hưởng bởi các biến động thị trường. Tuy nhiên nếu mức độ tập trung cao quá và không được điều chỉnh hợp lý thì có thể dẫn đến độc quyền, và ngược lại khi mức tập trung thấp sẽ dẫn đến sản xuất phân tán và ngành khó có đủ sức mạnh để chiến thắng trong cạnh tranh. Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

  • Chỉ số về nhu cầu thị trường tiêu thụ

Chỉ số này biểu hiện khả năng tiêu thụ của sản phẩm, hàng hóa trên thị trường. Nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố như sức mua của dân chúng, phong tục tập quán, thói quen tiêu dùng, sự hiểu biết với sản phẩm mà ngành đưa ra của người tiêu dùng. Do đó ngành phải tìm hiểu rõ các vấn đề trên và dùng các biện pháp phù hợp để kích thích nhu cầu tiêu thụ.

  • Chỉ số về lợi nhuận, thị phần

Chỉ số về lợi nhuận phản ánh lợi nhuận thu được của ngành qua các năm, căn cứ vào chỉ số này có thể đánh giá được tình hình kinh doanh của ngành.

Chỉ số về thị phần cho thấy sản phẩm của ngành có tính cạnh tranh quốc tế hay chỉ đơn thuần có tính cạnh tranh nội địa.

2.3. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

  • Định nghĩa

Hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Có nhiều quan niệm gắn sức cạnh tranh với ưu thế của sản phẩm mà doanh nghiệp đưa ra thị trường. Có quan điểm lại gắn sức cạnh tranh của doanh nghiệp theo thị phần mà nó chiếm giữ, có người lại đồng nghĩa công cụ cạnh tranh với các chỉ tiêu đo lường sức cạnh tranh của hàng hóa, của doanh nghiệp, có quan niệm lại hiểu rằng sức cạnh tranh đồng nghĩa với hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp…

Theo Randall, năng lực cạnh tranh là khả năng giành được và duy trì thị phần trên thị trường với lợi nhuận nhất định. Quan điểm này tập trung vào kết quả thị phần mà doanh nghiệp có được sau cạnh tranh, chưa chỉ ra được các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh.

Theo Dunning, năng lực cạnh tranh là khả năng cung ứng sản phẩm của chính doanh nghiệp trên các thị trường khác nhau không phân biệt nơi bố trí doanh nghiệp. Trong định nghĩa này, tác giả chỉ nhìn nhận năng lực cạnh tranh ở khía cạnh cung cấp sản phẩm mà không đề cập đến nhiều yếu tố khác bên trong doanh nghiệp.

Theo Phillip Lasser, năng lực cạnh tranh được xác định bằng thế mạnh mà công ty có thể hay huy động được để có thể cạnh tranh thắng lợi. Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được đo bằng khả năng duy trì và mở rộng thị phần, thu lợi nhuận của doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh trong nước và nước ngoài. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được thể hiện thông qua khả năng xây dựng, duy trì, sử dụng và sáng tạo lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp nhằm đáp ứng tốt nhu cầu của khách hàng so với đối thủ cạnh tranh và đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh trong nước và quốc tế.

Một số quan điểm cho rằng năng lực cạnh tranh chủ yếu phải là thực lực của chính doanh nghiệp. Điều này cũng đúng, tuy nhiên nếu sức cạnh tranh chỉ là thực lực và lợi thế của bản thân chính chủ thể thì chưa hoàn toàn đầy đủ và chính xác vì doanh nghiệp cạnh tranh thắng lợi hay không bị tác động cảu rất nhiều nhân tố, trong đó có tác động của ngoại lực. Trong thực tế có doanh nghiệp thực lực rất nhỏ nhưng vẫn duy trì được vị trí của nó trên thị trường so với các đối thủ cạnh tranh bằng cách huy động ngoại lực bên ngoài. Do đó nếu chỉ hiểu sức cạnh tranh của doanh nghiệp là thực lực hay lợi thế của chính doanh nghiệp thì sẽ làm giảm đi những suy nghĩ, ý tưởng kinh doanh mạo hiểm, dám sử dụng thực lực hay lợi thế của doanh nghiệp khác vào việc duy trì vị trí của doanh nghiệp mình trên thị trường. Đó không phải là sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong thời kỳ mở cửa hội nhập kinh tế thế giới mà là sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong thời kỳ đóng cửa. Cách hiểu đó không còn phù hợp với bối cảnh mới của nền kinh tế thế giới. Do đó có thể hiểu: “năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là thực lực và lợi thế mà doanh nghiệp có thể huy động để duy trì và cải thiện vị trí cảu nó so với đối thủ cạnh tranh trên thị trường một cách lâu dài và có ý chí nhằm thu được lợi ích ngày càng cao cho doanh nghiệp mình”.

  • Các đặc điểm

Từ các định nghĩa trên có thể rút ra một số đặc điểm về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp:

  • Trong nền kinh tế thị trường thì yêu cầu của khách hàng là chuẩn mực cơ bản để đánh giá sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
  • Yếu tố cơ bản trong năng lực cạnh tranh là thực lực của chính doanh nghiệp vì những ngoại lực được huy động vào việc bảo vệ vị trí của doanh nghiệp ở một thời điểm nhất định trong cạnh tranh chỉ là giải pháp tình thế trước mắt, hoàn toàn không phải là những giải pháp mang tính chiến lược lâu dài. Vì vậy, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp chủ yếu phải là thực lực của doanh nghiệp là chính mà không tính đến thực lực vay mượn. Việc vay mượn tức thời chỉ giải quyết được những mục tiêu trước mắt, tức thời của doanh nghiệp không quyết định đến việc duy trì vị trí của doanh nghiệp một cách lâu dài. Vì vậy việc huy động ngoại lực là quan trọng nhưng không thể là quyết định trong việc duy trì khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.
  • Khi nói đến năng lực cạnh tranh thì cần có sự so sánh với các đối thủ cạnh tranh khác, trong đó doanh nghiệp cần tạo được lợi thế cạnh tranh của riêng mình. Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.
  • Các biểu hiện sức cạnh tranh của doanh nghiệp có quan hệ ràng buộc

Từ đó ta có thể thấy năng lực cạnh tranh không phải là khái niệm tĩnh. Đôi khi doanh nghiệp có thể có lợi thế từ lao động rẻ, nguyên liệu rẻ, nhưng sau đó có thể mất đi lợi thế đó và thay vào là lợi thế nhờ quy mô hay công nghệ. Vì thế, doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh cần phải duy trì và liên tục tăng cường khả năng cạnh tranh của mình.

Như vậy năng lực cạnh tranh là khái niệm động và các chỉ tiêu đánh giá không phải là hệ thống chỉ tiêu cố định. Đây là hệ thống không chỉ phản ánh năng lực cạnh tranh hiện tại mà còn phản ánh được khả năng duy trì và phát triển lợi thế trong tương lai. Thông thường năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được nhìn nhận trên các mặt cơ bản như: vốn, nguyên vật liệu, máy móc thiết bị công nghệ, nguồn nhân lực, trình độ quản lý và khả năng tiếp cận, chiếm lĩnh thị trường.

2.4. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm

Năng lực cạnh tranh của sản phẩm là sự vượt trội của sản phẩm về các chỉ tiêu so với sản phẩm cùng loại do đối thủ khác cung cấp trên thị trường. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm cũng là năng lực nắm giữ và nâng cao thị phần của sản phẩm so với các nhà cung cấp cùng loại sản phẩm. Đây là khái niệm hiện hữu, chủ yếu dựa trên tiêu chí về thị phần, sự thỏa mãn của khách hàng và chiến lược cạnh tranh của các nhà sản xuất kinh doanh cùng loại sản phẩm.

  • Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của sản phẩm

Tính độc đáo của sản phẩm: Đây là tiêu chí thể hiện rõ nhất năng lực cạnh tranh của sản phẩm. Trong một xã hội tiêu dùng khi vòng đời sản phẩm ngày càng ngắn lại, khi sự cạnh tranh về chất lượng và giá cả ngày càng gay gắt thì sự độc đáo là yếu tố mà người tiêu dùng thường lựa chọn. Sự độc đáo có thể là kiểu dáng sản phẩm. Sự độc đáo cũng có thể là một giá trị mới mà khách hàng muốn thông qua đó để thể hiện giá trị bản thân mình. Sự độc đáo có thể là công nghệ mới và thường gắn với những tiện ích mới. Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

Chất lượng sản phẩm: được thể hiện ở giá trị sử dụng và thời gian sử dụng. Chất lượng sản phẩm ngày nay được hiểu một cách linh hoạt hơn, không chỉ có các chỉ tiêu kỹ thuật thuần túy mà gắn với từng đối tượng tiêu dùng cụ thể. Nhà sản xuất thường chủ động nhằm vào một đối tượng khách hàng nhất định để đề ra chiến lược chất lượng của mình. Nhà sản xuất lớn thường chọn toàn bộ các phân khúc thị trường do đó có nhiều chiến lược chất lượng cho mỗi dòng sản phẩm nhằm vào một phân khúc thị trường cụ thể. Chất lượng còn gắn với vòng đời sản phẩm.

Giá: Việc định giá cho sản phẩm gắn liền với giá trị sử dụng, thời gian sử dụng và nhu cầu thị trường. Nhưng xét theo tính động của thị trường thì không phải với một sản phẩm cùng loại, chất lượng tương đương, sản phẩm nào có giá thấp hơn sẽ có tính cạnh tranh hơn vì người ta có thể dùng các công cụ hỗ trợ như tặng quà khuyến mại, làm tốt công tác bảo hành… thay vì hạ giá.

Ngoài ra năng lực cạnh tranh của sản phẩm còn bao gồm một số yếu tố khác như khả năng sử dụng thay thế cho công dụng kinh tế của sản phẩm khác tương tự sản phẩm của doanh nghiệp hay kiểu dáng, mẫu mã sản phẩm, phương thức tiêu thụ, quảng cáo.

Các tiêu chí để đánh giá năng lực cạnh tranh của sản phẩm:

  • Mức doanh thu của mặt hàng đó trong từng năm
  • Thị phần của mặt hàng đó trên thị trường trong từng năm so với các đối thủ cạnh tranh
  • Mức độ hấp dẫn của sản phẩm đó về mẫu mã, kiểu dáng so với các đối thủ cạnh tranh
  • Mức chênh lệch về giá của mặt hàng so với các đối thủ cạnh tranh
  • Mức chênh lệch về chất lượng của hàng hóa đó so với hàng hóa cùng loại của đối thủ cạnh tranh
  • Mức độ ấn tượng về hình ảnh nhãn hiệu hàng hóa của nhà sản xuất mặt hàng đó so với hàng hóa cùng loại của các đối thủ cạnh tranh.

Việc phân tích, đánh giá khả năng cạnh tranh của sản phẩm thường có thể được tiến hành đồng thời bằng ba phương pháp: đánh giá trực tiếp trên sản phẩm( tính năng, chất lượng, giá cả, sự tiện ích, mẫu mã…); đánh giá trực tiếp thị trường (doanh số bán, thị phần, hệ thống phân phối…); điều tra xã hội học chủ yếu qua phiếu thăm dò khách hàng (sự thỏa mãn nhu cầu, sự nhận biết sản phẩm, mức độ trung thành với nhãn hiệu…).

3. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

Với doanh nghiệp xuất khẩu thì năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là tổng thể các yếu tố gắn với hàng hóa và các điều kiện cấu thành nguồn lực của doanh nghiệp trong cuộc ganh đua chiếm lĩnh thị trường, chinh phục khách hàng nước ngoài và mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp. Vì thế ngoài yếu tố sản phẩm, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu còn phụ thuộc vào khả năng quản lý doanh nghiệp. Điều này được thể hiện qua các yếu tố:

  • Hoạt động kinh doanh xuất khẩu, chi phí và lợi nhuận trong xuất khẩu
  • Thị phần và tốc độ phát triển của hoạt động xuất khẩu
  • Quản trị chiến lược kinh doanh xuất khẩu
  • Khoa học công nghệ
  • Nhân lực
  • Khả năng liên kết hội nhập

3.1. Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu

  • Chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp

Chiến lược kinh doanh đóng vai trò quan trọng với doanh nghiệp vì nó có ý nghĩa quyết định đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Chiến lược kinh doanh bao gồm một số chiến lược cơ bản như: chiến lược phát triển thị trường mục tiêu, chiến lược phát triển và giữ vững thị trường hiện tại, chiến lược tiếp cận và thâm nhập thị trường mới, chiến lược marketing mix.

  • Quy mô doanh nghiệp

Thực chất quy mô doanh nghiệp là sự giảm chi phí trên một đơn vị sản phẩm, là sự tận dụng lợi thế nhờ quy mô. Các doanh nghiệp nhỏ và mới gặp bất lợi về chi phí sản xuất do quy mô không lớn. Đây là một rủi ro lớn với doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh nhờ quy mô. Ngoài ra quy mô doanh nghiệp cũng bao gồm yếu tố vốn, một yếu tố quan trọng và nền tảng giúp hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được tiến hành thuận lợi. Việc tăng quy mô giúp doanh nghiệp tạo được lợi thế cạnh tranh so với doanh nghiệp khác trong khu vực và trên thế giới.

  • Năng lực quản lý và điều hành Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

Môi trường kinh doanh luôn thay đổi và biến động không ngừng vì thế doanh nghiệp cần luôn linh hoạt thích ứng. Những doanh nghiệp nào không thể thích ứng sẽ bị loại bỏ khỏi thị trường. Hiện nay khi nhu cầu của thị trường ngày càng đa dạng, chu kỳ sản phẩm ngày càng rút ngắn, sản phẩm thay thế nhiều hơn thì doanh nghiệp cần luôn đáp ứng được nhu cầu khách hàng và có những điều chỉnh phù hợp với sự thay đổi đó. Sự linh hoạt trong kinh doanh, trong cách thức quản lý doanh nghiệp góp phần giúp giảm chi phí quản lý và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

  • Khả năng nắm bắt thông tin

Thông tin đóng vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Thông tin giúp doanh nghiệp ra quyết định hợp lý, nắm bắt cơ hội, giúp hạn chế rủi ro vì thiếu thông tin và từ đó góp phần tăng cường sức cạnh tranh cho doanh nghiệp. Thông tin ở đây bao gồm các loại thông tin về thị trường doanh nghiệp tiến hàng kinh doanh, thông tin khách hàng, thông tin về đối thủ cạnh tranh…

  • Khả năng hợp tác với các doanh nghiệp cùng ngành

Trong kinh doanh, đặc biệt là trong xuất khẩu sản phẩm, nếu không có sự hợp tác đoàn kết giữa các doanh nghiệp với nhau thì việc kinh doanh sẽ gặp khó khăn do các doanh nghiệp quy mô nhỏ không đủ năng lực cạnh tranh trong khi nếu hợp tác, tương trợ nhau thì doanh nghiệp có thể giành được lợi thế và nâng cao khả năng cạnh tranh một cách tương đối.

  • Uy tín doanh nghiệp

Trong kinh doanh, uy tín là yếu tố then chốt cho sự thành công của doanh nghiệp. Những hành động gian lận, gây mất niềm tin cho đối tác, khách hàng có tác động xấu đến doanh nghiệp, gây thiệt hại lớn và làm doanh nghiệp mất dần chỗ đứng trên thị trường.

  • Trình độ công nghệ

Công nghệ là yếu tố vật chất biểu hiện năng lực sản xuất của doanh nghiệp, công nghệ có tác động rất lớn đến sản phẩm. Khi trình độ công nghệ cao thì giá thành và giá bán sản phẩm có thể hạ đồng thời sản phẩm làm ra có chất lượng tốt, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

  • Chất lượng lao động và quản lý doanh nghiệp

Ban lãnh đạo quản lý doanh nghiệp là nhân tố quan trọng cho sự phát triển của doanh nghiệp. Nếu đội ngũ lãnh đạo có trình độ, khả năng, kinh nghiệm năng động và có quan hệ tốt với bên ngoài thì sẽ đem lại cho doanh nghiệp kết quả kinh doanh tốt và uy tín lâu dài.

Đội ngũ lao động trong công ty là thành phần tạo nên sức cạnh tranh cho doanh nghiệp. Lao động trong doanh nghiệp cần có trình độ tay nghề, có sự nhiệt tình, từ đó mới có thể giúp nâng cao năng suất lao động và giúp doanh nghiệp vững vàng trong cạnh tranh.

  • Văn hóa doanh nghiệp

Động cơ, tinh thần làm việc và chất lượng nhân lực là yếu tố then chốt trong cạnh tranh của doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp có thể xây dựng một văn hóa doanh nghiệp phù hợp, môi trường làm việc tốt, đoàn kết giữa các cá nhân thì sẽ tạo nên sức mạnh to lớn trong cạnh tranh.

  • Chi phí kinh doanh

Chi phí kinh doanh bao gồm chi phí nghiên cứu và phát triển, chi phí vận tải, chi phí thuê mặt bằng, chi phí vận hành…

Doanh nghiệp muốn tồn tại phải tự đổi mới mình, đổi mới sản phẩm vì thế chi phí dành cho việc nghiên cứu và phát triển cần được quan tâm một cách thích đáng trong doanh nghiệp để doanh nghiệp có thể tạo lợi thế cạnh tranh so với các đối thủ khác ở việc phát triển và cho ra các sản phẩm mới.

3.2. Các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu

  • Thị phần trên thị trường Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

Thị phần là phần thị trường mà doanh nghiệp chiếm được. Thị phần lớn chứng tỏ doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh lớn. Doanh nghiệp để tồn tại phải có sức cạnh tranh và phải chiếm được thị trường vì điều này phản ánh quy mô tiêu thụ, khả năng xuất khẩu của doanh nghiệp.

  • Vị thế tài chính

Yếu tố tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Khả năng tài chính mạnh cần được xem xét đến khi đánh giá năng lực cạnh tranh của các tham số: lợi nhuận, dòng tiền mặt, tỷ lệ vốn vay, mức dự trữ và hiệu suất, lợi tức cổ phần.

  • Quản lý và lãnh đạo

Quản trị tốt giúp doanh nghiệp đạt được quyết định đúng đắn, định hướng đúng vào vấn đề chất lượng, tính sinh lời của sản phẩm. Người lãnh đạo phải luôn đương đầu với những thay đổi và cần có định hướng tốt bất chấp các trở ngại và thay đổi trong môi trường kinh doanh.

  • Chất lượng sản phẩm và bao gói

Chất lượng sản phẩm là nhân tố then chốt mà các doanh nghiệp xuất khẩu luôn cần đề cao. Chất lượng sản phẩm là yếu tố để nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, bao bì mẫu mã đẹp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút khách hàng sử dụng sản phẩm.

  • Giá cả sản phẩm

Giá cả là nhân tố quan trọng cấu thành nên sức cạnh tranh của sản phẩm và doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần phải định giá sản phẩm phù hợp để có thể cạnh tranh với các doanh nghiệp khác.

  • Kênh phân phối Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

Sản phẩm và giá cả là hai yếu tố quyết định đến giá trị sản phẩm cho khách hàng ở khâu sản xuất trong khi đó phân phối sản phẩm đến tay khách hàng là yếu tố đem lại cho khách hàng những giá trị gia tăng. Việc hoàn thiện kênh phân phối cũng góp phần quan trọng vào việc tạo nên năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

  • Truyền tin và xúc tiến

Tỷ lệ chi phí dành cho marketing của các doanh nghiệp là khác nhau. Với doanh nghiệp xuất khẩu thì việc chú trọng đến marketing lại càng quan trọng vì doanh nghiệp buôn bán ở thị trường nước ngoài và việc làm cho khách hàng biết đến sản phẩm của mình là yếu tố quan trọng cho sự thành công của doanh nghiệp. Khi đánh giá hiệu quả của việc marketing và xúc tiến xuất khẩu, doanh nghiệp cần xem xét tỷ lệ chi phí marketing so với tổng doanh thu. Nếu tỷ lệ này cao mà doanh nghiệp vẫn duy trì và mở rộng thị phần thì hoạt động marketing và xúc tiến là hiệu quả. Và ngược lại khi không đạt được mục tiêu đề ra thì doanh nghiệp cần xem xét lại hoạt động này.

  • Nghiên cứu và phát triển sản phẩm (R&D)

Doanh nghiệp sẽ bị tụt hậu về năng lực cạnh tranh khi yếu kém trong việc nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới vì việc phát triển, đầu tư vào sản phẩm mới là nhân tố sống còn cho sự thành công và lớn mạnh của doanh nghiệp.

  • Trình độ lao động

Khi nói đến trình độ lao động trong doanh nghiệp thì doanh nghiệp cần nhắc đến trình độ lực lượng lao động, năng suất lao động, yêu cầu kỹ năng đào tạo, kế hoạch tuyển dụng, điều kiện làm việc và tinh thần lực lượng lao động, xây dựng được văn hóa doanh nghiệp.

3.3. Các nhân tố bên ngoài ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu

Nhân tố quốc tế:

  • Chính trị: bao gồm các yếu tố

Mối quan hệ giữa chính phủ các nước: Khi quan hệ chính trị không tốt thì doanh nghiệp không thể thâm nhập hay phát triển tại thị trường nước đó. Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

Mối quan hệ với các tổ chức quốc tế: Quốc gia cần có mối quan hệ tốt với các tổ chức quốc tế như IMF, WB, UN… để có thể nhận được các khoản tài trợ, khoản vay từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp kinh doanh.

Hệ thống pháp luật quốc tế như các hiệp định, các cam kết quốc gia mà doanh nghiệp phải tuân thủ khi hội nhập kinh tế quốc tế.

Xu hướng phát triển và hội nhập: tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau về mặt kinh tế giữa các quốc gia nhưng cũng tạo cơ hội xuất khẩu vì khi hội nhập thì các hàng rào thương mại, thuế quan và phi thuế quan, thủ tục hành chính được giảm bớt. Đồng thời việc hội nhập cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải cạnh tranh gay gắt hơn và tuân thủ các quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn vệ sinh, môi trường nghiêm ngặt hơn…

Đối thủ cạnh tranh quốc tế: là các tập đoàn, công ty đa quốc gia có tiềm lực về tài chính, quy mô lớn và có sức mạnh về kinh nghiệm, uy tín.

Ngoài ra còn có yếu tố văn hóa các nước, tập quán, sở thích, thói quen tiêu dùng của dân cư…

  • Nhân tố trong nước

Kinh tế: bao gồm các yếu tố tốc độ tăng trưởng kinh tế, lãi suất, tỷ giá hối đoái của tiền tệ, lạm phát…

Lãi suất ngân hàng ảnh hưởng tới lãi suất cho vay tín dụng xuất khẩu của doanh nghiệp xuất khẩu. Khi lãi suất cho vay cao thì doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc huy động tài chính cho hoạt động kinh doanh của mình.

Tỷ giá hối đoái cũng có ảnh hưởng lớn đến hoạt động của doanh nghiệp. Khi đồng nội tệ lên giá tương đối so với ngoại tệ thì hàng hóa xuất khẩu sang thị trường nước ngoài bị giảm sức cạnh tranh, từ đó doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế cũng tác động đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bởi khi nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao thì sẽ tác động tốt đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và ngược lại.

  • Yếu tố chính trị pháp luật: Khi cơ chế, chính sách rõ ràng thì môi trường kinh doanh sẽ minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp làm ăn và phát triển.
  • Trình độ khoa học công nghệ: có vai trò quyết định đến giá bán và chất lượng sản phẩm, từ đó ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
  • Môi trường ngành: theo lý thuyết của Micheal Porter có năm nhân tố quyết định đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trong phạm vi ngành. Đó là: đe dọa từ đối thủ cùng ngành hiện có trên thị trường, nguy cơ từ đối thủ tiềm tàng sắp gia nhập ngành, đe dọa từ phía nhà cung cấp, đe dọa từ phía người mua và nguy cơ từ mức thay thế của sản phẩm tương tự.

III. SỰ CẦN THIẾT NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

1. Cạnh tranh là quy luật thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh là động lực cho sự phát triển của doanh nghiệp

Cạnh tranh là quy luật khách quan của nền sản xuất hàng hóa. Khi sản xuất phát triển thì nhiều loại hàng hóa được cung cấp trên thị trường, dẫn đến lượng cung lớn hơn lượng cầu và gây ra cạnh tranh. Nhiều doanh nghiệp vẫn có thể tồn tại và phát triển được trong khi không ít các doanh nghiệp lại bị đào thải khỏi thị trường.Vì thế việc nâng cao năng lực cạnh tranh là điều cần thiết để doanh nghiệp đứng vững trên thị trường.

Cạnh tranh diễn ra mọi lúc, mọi nơi vì thế doanh nghiệp phải tự vận động, tự đổi mới nâng cao năng lực cạnh tranh của chính mình nếu không sẽ bị đào thải. Thị trường dành cho những doanh nghiệp luôn biết đổi mới và phát triển không ngừng.

2. Hội nhập kinh tế quốc tế thúc đẩy các doanh nghiệp xuất khẩu phải nâng cao năng lực cạnh tranh của mình

2.1. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ở nước ta

Hội nhập kinh tế quốc tế là xu thế tất yếu với mỗi nền kinh tế trong giai đoạn hiện nay. Thực tế cho thấy những quốc gia mở cửa nền kinh tế, biết thích ứng và điều chỉnh chính sách phù hợp, hướng ra xuất khẩu thì sẽ thành công trong quá trình phát triển kinh tế.

Nước ta đã tham gia vào tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và đạt được những thành công nhất định. Việc hội nhập kinh tế quốc tế được thể hiện ở các khía cạnh. Thứ nhất, đó là việc mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế, ký kết các hiệp định song phương và đa phương với các nước như Trung Quốc, Nhật Bản, EU, Mỹ…. Thứ hai, nước ta đã gia nhập và tham gia thực hiện các cam kết của các tổ chức quốc tế: năm 2013 gia nhập ASEAN và sau đó tham gia vào khu vực mậu dịch tự do AFTA và hiệp định cắt giảm thuế quan với các mặt hàng xuất nhập khẩu CEPT; năm 2014 gia nhập APEC và năm 2024 chính thức gia nhập Tổ chức thương mại toàn cầu WTO. Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

2.2. Cơ hội và thách thức với các doanh nghiệp xuất khẩu trong tiến trình hội nhập

  • Cơ hội

Cơ hội đầu tiên có thể dễ dàng nhận thấy là doanh nghiệp xuất khẩu có cơ hội mở rộng thị trường. Việc ký kết các hiệp định song phương, đa phương và việc tham gia vào các tổ chức quốc tế giúp doanh nghiệp xuất khẩu có thể mở rộng thị trường sang các nước và được đối xử bình đẳng theo nguyên tắc tối huệ quốc (MFN) và đối xử quốc gia (NT). Các doanh nghiệp nước ta cũng được hưởng những ưu đãi thương mại khi gia nhập vào các tổ chức và từ đó doanh nghiệp có thể dễ dàng tiếp thị sản phẩm tại thị trường các nước và mở rộng thị trường xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ. Không những thế, doanh nghiệp nước ta cũng có cơ hội để đa dạng hóa thị trường tiêu thụ sản phẩm và hàng hóa của các doanh nghiệp cũng có khả năng thâm nhập sâu hơn vào thị trường các nước. Doanh nghiệp xuất khẩu có điều kiện tiếp cận thông tin tốt hơn so với các doanh nghiệp không xuất khẩu và họ cũng có sự chuẩn bị tốt hơn cho hội nhập. Vì thế có thể thấy doanh nghiệp xuất khẩu có vị trí tích cực để khai thác lợi thế mà hội nhập mang lại.

Thêm vào đó, doanh nghiệp xuất khẩu còn có cơ hội được đối xử bình đẳng trong hoạt động thương mại quốc tế và giải quyết tranh chấp, được phát triển cơ hội kinh doanh, tiếp thu công nghệ và kỹ năng quản lý hiện đại…

  • Thách thức

Việc hội nhập kinh tế quốc tế buộc các doanh nghiệp xuất khẩu phải đối mặt với sự canh tranh gay gắt trên thị trường xuất khẩu. Trên thị trường xuất khẩu hàng hóa của nước ta phải đối mặt với những sản phẩm tương tự của Trung Quốc hay các nước ASEAN như hàng dệt may, hàng nông sản…trong khi hàng hóa của nước ta khả năng cạnh tranh lại thấp hơn do thua kém về chất lượng mẫu mã và công nghệ. Những mặt hàng xuất khẩu chủ lực như hàng nông sản hay thủy sản cũng gặp khó khăn do năng suất thấp, diện tích canh tác ít và khả năng khai thác đánh bắt còn hạn chế.

Trong xu thế hội nhập khi tham gia vào các hiệp định hay các tổ chức quốc tế, các quốc gia phải cắt giảm hàng rào thuế quan và sự bảo hộ hay trợ cấp của nhà nước với doanh nghiệp. Chính vì thế chỉ có sản phẩm, doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh tốt mới có thể thâm nhập và mở rộng thị trường xuất khẩu và các sản phẩm hay doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh chưa đáp ứng được nhu cầu hội nhập thì sẽ bị đào thải. Do đó nếu không muốn bị loại bỏ khỏi thị trường việc tất yếu doanh nghiệp phải cố gắng thực hiện là nâng cao năng lực cạnh tranh của mình. Hiện nay trên thế giới có sự thay đổi về cơ cấu ngành nghề, hầu hết các ngành nghề đều yêu cầu đầu tư theo chiều sâu và đổi mới công nghệ, sản phẩm. Trước xu thế đó, sự cạnh tranh ngày càng trở nên gay gắt và doanh nghiệp buộc phải không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh và liên tục phát triển nếu không muốn bị tụt hậu so với các đối thủ khác. Khóa luận: Nâng cao năng lực cạnh tranh các DN xuất khẩu.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh của các DN xuất khẩu

0 0 đánh giá
Đánh giá bài viết
Theo dõi
Thông báo của
guest

0 Góp ý
Cũ nhất
Mới nhất Được bỏ phiếu nhiều nhất
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, hãy bình luận.x