Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm Khóa luận tốt nghiệp tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài Khóa luận tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm Khóa Luận thì với đề tài Khóa luận: Thực trạng hoạt động bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này. 

2.1. Đặc điểm của thị trường bán lẻ Việt Nam

2.1.1. Các mô hình phân phối, bán lẻ hiện có ở Việt Nam

  • Hiện nay, ở nước ta tồn tại các mô hình phân phối và bán lẻ phổ biến sau:

Mô hình phân phối và bán lẻ truyền thống: Đây là mô hình phổ biến nhất ở nước ta hiện nay (chiếm 85%). Biểu hiện của mô hình này là các chợ bán lẻ, chợ đầu mối, các phố mua sắm tổng hợp (chủ yếu ở các thành phố lớn như Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh), các cửa hàng chuyên dụng của nhà sản xuất và của tư nhân (Kinh Đô Bakery, Vissan, Nokia, Sam sung…).

Mô hình phân phối và bán lẻ hiện đại: Đây là mô hình chủ yếu chỉ có ở các thành phố lớn, hiện chiếm tỷ trọng rất khiêm tốn trong thị trường phân phối và bán lẻ nước ta (chiếm 10%). Biểu hiện của mô hình này là các siêu thị, trung tâm thương mại và trung tâm mua sắm

Mô hình phân phối và bán lẻ điện tử: Đây là mô hình rất hiện đại, áp dụng các thành tựu tiên tiến của khoa học công nghệ thông tin. Tuy nhiên, phương thức thanh toán hiện nay ở Việt Nam còn sơ khai (chủ yếu là giao hàng – lấy tiền mặt). Biểu hiện của mô hình này là E-Commerce, TV Shopping, Telephone Shopping, Online Shopping.

Mô hình phân phối và bán hàng trực tiếp: Đây là mô hình chỉ áp dụng trong một số trường hợp cụ thể mang tính chất sự kiện. Biểu hiện của mô hình này là bán hàng theo tài khoản (corporate selling), bán hàng theo dự án, khách hàng lớn (fleet sales).

Mô hình phân phối và bán hàng đa cấp: Đây là mô hình bán hàng khá phổ biến trên thế giới. Tuy nhiên, ở Việt Nam mô hình này đang bị hạn chế phát triển do các nhà kinh doanh không đảm bảo đạo đức trong hoạt động kinh doanh của mình, gây nhiều thiệt hại cho người tiêu dùng.

2.1.2. Việt Nam -Thị trường bán lẻ hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

AT Kearney (http://www.atkearney.cm) là tập đoàn nghiên cứu, tư vấn thị trường hàng đầu thế giới có trụ sở tại Hoa Kỳ. Kể từ năm 2019, AT Kearney tiến hành công bố các nghiên cứu thường niên về độ hấp dẫn đầu tư bán lẻ ở 30 thị trường thông qua chỉ số phát triển bán lẻ chung GRDI (Global Retail Development Index). Chỉ số GRDI là nguồn thông tin khách quan, đáng tin cậy giúp các tập đoàn bán lẻ ưu tiên các chiến lược phát triển toàn cầu bằng việc đánh giá các thị trường mới trỗi dậy dựa trên 25 tiêu chí trong đó có các nguy cơ kinh tế, chính trị, độ hấp dẫn của thị trường bán lẻ, mức bão hòa của thị trường bán lẻ và sự khác nhau giữa tăng trưởng tổng sản phẩm nội địa (GDP) và tăng trưởng bán lẻ.

Năm 2025, với 74 điểm, Việt Nam đứng thứ 4 về độ hấp dẫn của thị trường bán lẻ sau ấn Độ, Nga và Trung Quốc. So với năm 2024, Việt Nam bị thụt lùi một bậc, tuy nhiên thứ hạng này tiếp tục khẳng định triển vọng sáng sủa, sức hút đầu tư mạnh mẽ của thị trường bán lẻ Việt Nam.

  • Bảng 1. Top 10 thị trường bán lẻ hấp dẫn nhất thế giới 2025

Ðó là tin mừng theo nhiều nghĩa. Ðây là nước ngoài đánh giá, chứ không phải là sự đánh giá theo kiễu “mẹ hát con khen”, hay chạy theo chủ nghĩa thành tích – một tình trạng khá phỗ biến trên nhiều lĩnh vực hiện nay. Sự đánh giá của nước ngoài có ý nghĩa thuyết phục đối với các nhà đầu tư, thương mại, du lịch quốc tế.

  • Mức thu nhập và chi tiêu bình quân đầu người một tháng tại Việt Nam từ 2013 – 2022

Theo nghiên cứu mới đây của Tổng cục thống kê, GDP bình quân đầu người của Việt Nam năm 2023 đã đạt 10,1 triệu đồng, tương đương 683 USD. Sang năm 2024, con số này tăng lên 11,6 triệu đồng, tức là 725 USD, tăng 13,6%. Đây là một thuận lợi căn bản để phát triển hệ thống bán lẻ hiện đại tại khắp các thành phố, đô thị lớn và vừa trên cả nước.

  • Thứ ba, thị trường bán lẻ Việt Nam còn non yếu.

Trong khi triển vọng phát triển như vậy thì ngành phân phối hiện nay lại quá bất cập, cho nên cơ hội dành cho các tập đoàn bán lẻ hùng mạnh nước ngoài là rất lớn. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Theo đánh giá của AT Kearney, Việt Nam giống như một “Tiểu Ấn Độ” trên nhiều phương diện, đặc biệt là ở tính manh mún của thị trường bán lẻ. Trên thực tế, 90% số điểm bán hàng là các cửa hàng của hộ gia đình la liệt khắp nơi, tương tự như các cửa hàng kirana (chạp phô) ở Ấn Độ.

Theo nhận định của của các chuyên gia kinh tế thì hiện nay không gian bán lẻ Việt Nam đang trống trải và đầy cơ hội. Thị trường bán lẻ Việt Nam vẫn đang ở dưới mức phát triển do cơ sở hạ tầng kinh doanh còn thiếu và yếu kém, kỹ năng kinh doanh chưa chuyên nghiệp, dịch vụ hậu cần chưa có gì… Theo số liệu của Bộ Công Thương, hàng hóa đến tay người tiêu dùng chủ yếu vẫn qua hệ thống chợ (khoảng 40%) và qua hệ thống các cửa hàng bán lẻ độc lập (khoảng 44%). Hàng bán qua hệ thống phân phố hiện đại như trung tâm thương mại, siêu thị hay các cửa hàng tiện lợi chỉ chiếm khoảng 10%, còn lại 6% là do các nhà sản xuất bán trực tiếp đến tay người tiêu dùng.

  • Tỷ trọng hàng hóa bán lẻ qua các phương thức phân phối

Nếu như tỷ trọng bán lẻ hàng hóa qua siêu thị và trung tâm thương mại ở Trung Quốc là hơn 56%, Thái Lan là trên 60%, Singapore là 60%-70%, Mỹ là trên 90%…thì con số 10% hàng tiêu thụ qua kênh bán lẻ hiện đại tại Việt Nam còn quá khiêm tốn. Theo các chuyên gia trong ngành phân phối đánh giá, các trung tâm siêu thị lớn ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh mới chỉ đáp ứng được 20%-30% nhu cầu tiêu dùng của khách hàng, 70%-80% còn lại vẫn dựa vào các cửa hàng nhỏ lẻ.

Theo các chuyên gia, mặc dù tiềm năng thị trường bán lẻ rất lớn, nhưng thực trạng ngành bán lẻ Việt Nam đến thời điểm này lại cho thấy đang thiếu bàn tay quy hoạch của nhà nước. Trên cả nước hiện chỉ có thành phố Hồ Chí Minh bước đầu hoàn thiện việc quy hoạch phát triển mạng lưới chợ, siêu thị và trung tâm thương mại đến năm 2028, định hướng đến năm 2032.

Còn về phía ngành, đến nay Bộ Công thương cũng chưa xây dựng được định hướng quy hoạch tổng thể mạng lưới bán lẻ cho cả nước. Chính vì thiếu định hướng và quy hoạch nên việc buôn bán hầu hết vẫn phát triển một cách tự phát, nhỏ lẻ.

Rõ ràng, một “nền thương nghiệp toàn dân” nhỏ lẻ, manh mún, phát triển một cách tự phát như vậy cần phải được tổ chức lại và đây chính là “đất dụng võ” của các tập đoàn bán lẻ đa quốc gia khi chúng ta mở cửa thị trường này.

Ngoài ra, một yếu tố nữa hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào Việt Nam là vì Việt Nam là cửa ngõ dẫn tới một số thị trường như ấn Độ, Trung Quốc, Campuchia, Lào và mức giá cho thuê các trung tâm thương mại cũng như lương trả cho nhân công tại Việt Nam khá rẻ và linh động so với các nước trong khu vực và trên thế giới.

2.1.3. Yếu tố chính trị pháp luật tác động tới hoạt động bán lẻ Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Trên bước đường phát triển và hội nhập, Việt Nam đang dần hoàn thiện hệ thống pháp luật của mình. Trong ngành thương mại bán lẻ, nước ta cũng đã xây dựng được các dự án, các quy chế để hướng dẫn thi hành và quản lý hoạt động bán lẻ với mục tiêu vừa tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho các doanh nghiệp bán lẻ trong nước phát triển, vừa tạo môi trường đầu tư hấp dẫn thu hút các nhà đầu tư nước ngoài.

  • Quy chế siêu thị-trung tâm thương mại

Ngày 24/9/2022, Bộ Thương mại (nay là bộ Công Thương) đã ra quyết định số 1371/2022/QĐ-BTM về quy chế siêu thị và trung tâm thương mại.

Theo quy chế này, siêu thị được phân ra làm 3 hạng gồm:

  • Siêu thị hạng 1 phải có diện tích tối thiểu là 5.000 m2 và có 20.000 chủng loại hàng hóa trở lên;
  • Siêu thị hạng 2 có diện tích từ 000m2 và 10.000 chủng loại hàng hóa trở lên;
  • Siêu thị hạng 3 có diện tích tối thiểu 500m2 và 000 chủng loại hàng hóa trở lên.

Về các trung tâm thương mại cũng chia thành 3 hạng:

  • Các trung tâm thương mại hạng 1 phải có diện tích từ 000m2 trở lên;
  • Các trung tâm thương mại hạng 2 phải có diện tích là 000m2
  • Các trung tâm thương mại hạng 3 phải có diện tích là 000m2

Ngoài ra, QĐ 1371 còn nêu rõ các siêu thị, trung tâm thương mại phải có đủ tiêu chuẩn như: nơi để xe, khu vệ sinh, các dịch vụ đi kèm, hệ thống nhà hàng… chất lượng hàng hóa, vệ sinh an toàn thực phẩm…

Theo tiêu chuẩn của Bộ Công Thương, hiện cả nước có đến 33% số lượng siêu thị chưa đáp ứng được tiêu chuẩn phân hạng siêu thị, 44,7% số siêu thị đạt siêu thị hạng 3, 11,7% đạt đạt siêu thị hạng 2 và chỉ có 10,6% đạt siêu thị hạng 1. Đa số siêu thị hạng 3 danh mục hàng hóa nghèo nàn, giá bán thiếu cạnh tranh, dịch vụ khách hàng còn kém, công tác quản lý còn nhiều yếu kém và hiệu quả kinh doanh chưa cao. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Phân hạng siêu thị năm 2023 theo tiêu chuẩn quy định trong Quy chế siêu thị và trung tâm thương mại

  • Lộ trình cam kết mở cửa của Việt Nam

Năm 2024 đánh dấu một điểm mốc cực kỳ quan trọng trong nỗ lực hội nhập kinh tế thế giới của Việt Nam. Sau nhiều nỗ lực đàm phán, ngày 7/11/2024 Việt Nam đã chính thức trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức thương mại Thế giới WTO. Ngay sau đó Việt Nam được hưởng Quy chế thương mại bình thường vĩnh viễn (PNTR) của Mỹ ngày 20/12/2024. Cùng thời điểm đó, các cam kết gia nhập của Việt Nam bắt đầu có hiệu lực. Việt Nam cam kết mở cửa lĩnh vực dịch vụ phân phối hàng hóa, theo đó các hạn chế về vốn sở hữu, mặt hàng kinh doanh sẽ được xóa bỏ sau 3 năm kể từ ngày gia nhập. Lộ trình cam kết mở cửa của Việt Nam như sau: Việt Nam cam kết cả 4 loại hình phân phối là bán lẻ, bán buôn, đại lý hoa hồng và nhượng quyền thương mại.

  • 1/1/2026: cho phép liên doanh không hạn chế vốn góp từ phía nước ngoài.
  • 1/1/2027: cho phép thành lập doanh nghiệp bán lẻ 100% vốn nước ngoài. Việc thành lập các cơ sở bán lẻ (ngoài cơ sở thứ nhất) chỉ được xem xét tuỳ theo từng trường hợp cụ thể.
  • 1/1/2028: các doanh nghiệp FDI được phép cung cấp dịch vụ bán buôn, bán lẻ tất cả các mặt hàng sản xuất tại Việt Nam và nhập khẩu hợp pháp vào Việt Nam.

Mức độ mở rộng thị trường như sau:

  • Từ 11-1-2025, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chưa được phép phân phối những mặt hàng: xi măng, clinke, lốp (trừ lốp máy bay), giấy, máy kéo, phương tiện cơ giới, ô tô con, xe máy, sắt thép, thiết bị nghe nhìn, rượu, phân bón.
  • Từ 1-1-2027, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được phép phân phối máy kéo, phương tiện cơ giới, ô tô con, xe máy. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.
  • Từ 1-1-2028, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được phép cung cấp dịch vụ bán buôn, bán lẻ tất cả các mặt hàng sản xuất tại Việt Nam và nhập khẩu hợp pháp vào Việt Nam.

Đề án “Chiến lược phát triển thương mại nội địa 2024- 2028, định hướng đến năm 2032 và 2035” 

Để củng cố thương mại nội địa trước thách thức của tiến trình hội nhập kinh tế thế giới, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến việc xây dựng và phát triển hệ thống phân phối và bán lẻ. Cuối năm 2024, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt đề án “Chiến lược phát triển thương mại nội địa 2024- 2028, định hướng đến năm 2032 và 2035”. Nội dung cơ bản của chiến lược phát triển thương mại nội địa đề ra 2 định hướng lớn:

Thứ nhất là tổ chức lại thương mại nội địa, theo 2 hướng: Xây dựng các nhà phân phối gắn với địa bàn cụ thể và xây dựng các nhà phân phối có tính hệ thống, dựa trên các mối liên kết trong quá trình lưu thông và giữa lưu thông với sản xuất tiêu dùng. Trong đó có hệ thống phân phối chuyên ngành như xăng dầu, xi măng, sắt thép, phân bón… và hệ thống phân phối đa ngành như các trung tâm bán buôn hoặc chuỗi cửa hàng bán lẻ…

Thứ hai là hoàn chỉnh môi trường pháp lý để quản lý và điều tiết vĩ mô về thương mại nội địa, bảo đảm thị trường phát triển nhanh, mạnh và bền vững. Dự kiến sẽ có khoảng 15-20 doanh nghiệp được chọn làm doanh nghiệp trọng điểm, gồm nhiều loại hình kinh doanh như: trung tâm thương mại, siêu thị, chợ, tổng công ty thương mại, mạng lưới bán lẻ, chợ đầu mối… và nhiều thành phần kinh tế, để phát triển cơ sở, mạng lưới kinh doanh, làm nòng cốt, bộ xương cho thương mại nội địa, xây dựng chiến lược phát triển trong vòng 5 – 10 năm trở thành nhà phân phối lớn, có uy tín đủ sức cạnh tranh “ngang ngửa” với các nhà phân phối nước ngoài. Tuy nhiên, những trợ cấp của Nhà nước sẽ không phải mang tính trợ cấp mà chủ yếu là tạo điều kiện pháp lý, cơ sở hạ tầng… cho những doanh nghiệp này. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

2.1.4. Mặt bằng cho hoạt động kinh doanh bán lẻ

Với việc Việt Nam đã gia nhập WTO và cam kết sẽ mở cửa hoàn toàn thị trường bán lẻ vào ngày 1/1/2027, dự kiến trong thời gian tới sẽ có thêm nhiều tập đoàn bán lẻ nước ngoài thâm nhập vào thị trường Việt Nam, thì vấn đề mặt bằng dành cho hoạt động kinh doanh bán lẻ trở thành vấn đề nóng bỏng. Trong bản báo cáo Công ty tư vấn và quản lý bất động sản CB Richard Ellis (CBRE) vừa công bố thì hiện loại mặt bằng phục vụ riêng cho hoạt động kinh doanh bán lẻ ở Việt Nam đang thiếu hụt trầm trọng. Hầu hết các mặt bằng hiện hữu không đạt chuẩn quốc tế và để đảm bảo chỗ đứng của mình, nhiều nhà kinh doanh bán lẻ đã phải chọn giải pháp cải tạo lại các cửa hàng mặt tiền trong khi chờ đợi những mặt bằng có chất lượng tốt hơn.

Ông Rik Mekkelholt, trưởng phòng phụ trách Tư vấn kinh doanh bán lẻ CBRE cho biết, tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện mới chỉ có 13 trung tâm thương mại cung cấp cho thị trường 140.000m2 mặt bằng kinh doanh bán lẻ, trong đó Hùng Vương Plaza là trung tâm lớn nhất – rộng 33.000m2. Hà Nội có 7 trung tâm cung cấp khoảng 100.000m2 cho hình thức kinh doanh bán lẻ hiện đại. Nếu so sánh với Singapore mới khánh thành một trung tâm thương mại với diện tích 100.000m2 thì những con số trên của Việt Nam còn quá nhỏ bé. Hiện nay công suất thuê mặt bằng tại các thành phố lớn đều đạt trên 95% và nhu cầu thuê mặt bằng đang tăng mạnh. Có nhiều trung tâm thương mại đến nay vẫn đang trong quá trình xây dựng nhưng các nhà kinh doanh cũng đã đăng ký thuê kín chỗ.

Cũng theo CBRE, nguồn cung diện tích sàn cho thị trường bán lẻ sẽ tăng nhanh trong thời gian tới. Theo ước tính từ nay đến năm 2028, Việt Nam sẽ có hàng chục trung tâm thương mại hiện đại đi vào hoạt động. Dự kiến sẽ có khoảng 350.000m2 mặt bằng sẽ tham gia vào thị trường kinh doanh bán lẻ tại thành phố Hồ Chí Minh vào cuối năm 2029 và 380.000m2 đang được đầu tư phát triển tại Hà Nội. Hy vọng những bổ sung đó sẽ đáp ứng được nhu cầu của thị trường hiện nay.

Cũng do nguyên nhân cung không đủ cầu mà giá cho thuê mặt bằng đang ngày càng tăng lên. Nếu thời điểm năm 2023, giá thuê mặt bằng kinh doanh tại các trung tâm thương mại trong các cao ốc trung bình khoảng 60 USD/m2/tháng thì đến năm 2024 con số này là 80 USD/m2/tháng, tăng 33,3%. Năm 2025 chứng kiến sự đổ bộ ồ ạt của nhiều tập đoàn bán lẻ lớn vào Việt Nam, giá thuê mặt bằng lại tiếp tục tăng cao, đặc biệt là tại các khu trung tâm thành phố, các khu cao ốc, khu chung cư cao cấp. Mức giá trung bình khoảng 130-170 USD/m2/tháng. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Tại các vực kém “đắc địa” hơn thì giá thuê cũng “mềm” hơn, trung bình khoảng 80-100 USD/m2/tháng. Đây là điều chưa từng thấy tại Việt Nam nhưng giá thuê này vẫn chỉ bằng mức trung bình của khu vực, còn thấp hơn nhiều thành phố lớn như Tokyo hay Thượng Hải.

Nhu cầu thuê mặt bằng bán lẻ sẽ còn tiếp tục tăng và giá thuê sẽ còn tiếp tục leo thang ít nhất cho đến hết năm 2026. Sau đó với nguồn cung được bổ sung, giá thuê sẽ ổn định và giảm nhẹ để Việt Nam trở thành thị trường tiềm năng hơn. Về lâu dài, các nhà bán lẻ cũng nên cân nhắc việc thuê địa điểm kinh doanh nằm ngoài trung tâm thành phố thay vì tiếp tục trả giá cao cho những vị trí này.

2.1.5. Văn hóa-thói quen mua sắm của người tiêu dùng

Thói quen đi chợ hàng ngày để mua thực phẩm tươi cho gia đình đã đi sâu vào đời sống của người dân Việt Nam, thậm chí đã trở thành một nét văn hóa. ở vùng nông thôn, chợ và những cửa hàng truyền thống là hình ảnh tiêu biểu cho văn hóa làng xã. Những thói quen này không dễ thay đổi trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, lối sống công nghiệp ngày càng hiện đại và bận rộn khiến cho quỹ thời gian dành cho mua sắm của người dân, nhất là người dân ở khu vực thành thị giảm đi rất nhiều. Trên thực tế, mặc dù tâm lý mua sắm chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng hàng ngày với số lượng nhỏ vẫn còn tồn tại, nhưng tác phong công nghiệp và việc người phụ nữ ngày càng bận rộn hơn với công việc đã khiến thói quen mua sắm dần dần thay đổi. Người phụ nữ không còn nhiều thời gian để đi chợ lựa chọn các sản phẩm riêng lẻ, thay vào đó là việc mua sắm tại một địa điểm tập trung các mặt hàng với khối lượng lớn tiêu dùng trong cả tuần cho gia đình. Do vậy, tiêu chí tiện lợi ngày càng được đề cao. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Bên cạnh đó, khi đời sống được cải thiện thì thói quen mua sắm của người Việt Nam, đặc biệt là giới trẻ và người dân thành thị có nhiều thay đổi. Ngày nay, đi mua sắm không chỉ để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hàng ngày mà còn là một hình thức thư giãn, giải trí. Mua sắm tại các siêu thị hiện đại, các trung tâm thương mại, khách hàng được phục vụ chu đáo, tha hồ lựa chọn những sản phẩm mình ưa thích, hàng hóa có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, chất lượng đảm bảo, giá cả đươc niêm yết cụ thể và đầy đủ trên từng mẫu sản phẩm nên khách hàng không lo bị “nói thách”, bị “mua hớ”. Hơn nữa, không gian mua sắm tại đây cũng rất hiện đại, văn minh. Một số siêu thị kết hợp không gian bán hàng với các khu vui chơi giải trí, các khu chăm sóc sức khỏe, làm đep… nên càng thu hút nhiều khách hàng mua sắm tại siêu thị hơn.

Không chỉ phát triển ở các thành phố lớn mà ngay những thành phố loại 2, loại hình kinh doanh bán lẻ hiện đại cũng đang phát triển như tại Hải Phòng, Đà Nẵng, Nha Trang hay Vũng Tàu các trung tâm thương mại cũng đang mọc lên như nấm sau mưa. Đây đều là những khu vực đông dân, dân cư có thu nhập cao và nhu cầu mua sắm lớn. Hiện nay siêu thị tập trung nhiều nhất ở Hà Nội (38%), tiếp theo là thành phố Hồ Chí Minh (33%). Hải Phòng chiếm 4% tổng số siêu thị trên cả nước, các thành phố khác là Đà Nẵng, Cần Thơ, Kiên Giang, Thanh Hóa cùng chiếm 2% số siêu thị cả nước; 17% còn lại nằm tải rác ở các tỉnh khác.

2.2. Thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp bán lẻ trên thị trường Việt Nam Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

2.2.1. Hoạt động của các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài

  • Doanh nghiệp nước ngoài ồ ạt vào Việt Nam

Việt Nam có một thị trường nội địa rộng lớn, đồng thời lại là một nền kinh tế mới nổi trong quá trình cải cách kinh tế – xã hội nên đã trở thành tầm ngắm của các tập đoàn kinh doanh bán lẻ lớn trên toàn cầu. Bên cạnh đó, theo ông Phan Thế Ruệ – nguyên Thứ trưởng bộ Công Thương thì sự mạnh tay mua sắm của người dân đã giúp Việt Nam thường xuyên lọt vào Top những thị trường bán lẻ hấp dẫn nhất Thế giới. Đây cũng chính là lý do khiến nhiều đại gia bán lẻ trên Thế giới sớm lên kế hoạch “thôn tính” thị trường bán lẻ Việt Nam. Nhiều đại gia bán lẻ như Metro Cash&Carry (Đức), BigC (Pháp), Parkson (Malaysia), Zen Plaza (Nhật Bản), Diamond Plaza (Hàn Quốc)… đã nhập cuộc và có lúc gây “náo loạn”, áp đảo thị trường.

Nếu như năm 2024, cuộc “xâm canh” của các tập đoàn bán lẻ nước ngoài vào thị trường nội địa còn ở mức thăm dò thì đến năm 2025, sự khởi động của họ đã khá rõ ràng.

Các nhà bán lẻ nước ngoài được cấp phép hoạt động tại Việt Nam cũng tăng cường mở rộng tối đa mạng lưới trong khả năng có thể để mở rộng thị phần qua các hoạt động kinh doanh của mình. Là tập đoàn bán lẻ thành công của Đức, năm 2019, tập đoàn Metro Cash&Carry chính thức đi vào hoạt động ở Việt Nam. Chỉ sau 5 năm đi vào hoạt động, đến cuối năm 2023, Metro Cash&Carry đã xây dựng thành công 8 trung tâm phân phối tại Việt Nam dưới hình thức các siêu thị. Hiện nay, Metro đã đạt lợi nhuận khoảng 500 triệu USD/năm và tăng trưởng đạt 45%. Chưa dừng lại ở đó, hiện Metro đang xin mở thêm 4 trung tâm nữa tại Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Nha Trang và Đồng Nai.

Không kém cạnh, hệ thống siêu thị Big C thuộc tập đoàn Bourbon-Pháp đang chuẩn bị xây dựng thêm 4 trung tâm nữa tại Hà Nội, Cần Thơ, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, nâng tổng số điểm của chuỗi siêu thị này lên con số 10.

Có mặt tại Việt Nam từ 2018, nhưng Tập đoàn Parkson (Malaysia) mới chỉ tập trung tại thành phố Hồ Chí Minh và Hải Phòng, nay mới tới Hà Nội. Parkson đã khai trương thêm một trung tâm mua sắm tại thành phố Hồ Chí Minh và gần đây nhất là khu liên hợp mua sắm hiện đại, cao cấp (Parkson Viet Tower) đầu tiên tại Hà Nội với hàng loạt các thương hiệu nổi tiếng lần đầu tiên chính thức có mặt tại Hà Nội như Mỹ phẩm Lancôme, thời trang Timberland, Geox, Ecco, Soda Kids, Giorgio Armani…

Tập đoàn bán lẻ Dairy Farm (Hồng Kông) thông qua công ty con là Giant South Asia Việt Nam cũng vừa khai trương siêu thị đầu tiên tại thành phố Hồ Chí Minh. Trước đó, Dairy Farm đã mua lại toàn bộ chuỗi 6 siêu thị Citimart của Công ty Đông Hưng.

Tập đoàn C.T Group (Thái Lan) – tập đoàn dẫn đầu trong lĩnh vực phân phối các sản phẩm thời trang, mỹ phẩm, nước hoa hàng hiệu tại thị trường bán lẻ cao cấp của Việt Nam, đang chuẩn bị một tham vọng trong năm 2026 là sẽ mở 16 trung tâm mua sắm cao cấp trên cả nước, đồng thời phát triển 70 cửa hàng hạng sang lên con số 150 cửa hàng trong thời gian tới. Để thực hiện được mục tiêu, C.T Group đã và đang đầu tư xây dựng các trung tâm thương mại cao cấp như: C.T Plaza Tân Sơn Nhất; C.T Plaza Lê Thánh Tôn; C.T Hapro, C.T Plaza Bình Thạnh. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Hãng mỹ phẩm Pháp Lancôme chính thức có mặt tại Việt Nam từ năm 2024 hiện có 3 trung tâm tại thành phố Hồ Chí Minh và nay mở trung tâm thứ 4 tại Hà Nội với hơn 300 sản phẩm dưỡng da, trang điểm, nước hoa các loại.

Lotte – nhà bán lẻ hàng đầu của Hàn Quốc cũng đã khởi công xây dựng một trung tâm thương mại tại quận 7-thành phố Hồ Chí Minh hồi đầu tháng 10/2024; Tập đoàn Guoco Group (Singapore) cũng được phép xây dựng một trung tâm mua sắm với quy mô lớn tại Bình Dương… Các trung tâm mua sắm lớn như Ciputra Mall, The Garden (Hà Nội), Saigon Factory Outlet, Eden Mall, Trung tâm mua sắm Hùng Vương (Thành phố Hồ Chí Minh)… đang khấp khởi chờ ngày ra mắt. Dự án của Tesco (tập đoàn bán lẻ đứng thứ sáu thế giới có doanh số hàng năm 40 tỷ USD của Anh) cũng đang xin được cấp phép hoạt động.

Nhiều nhà bán lẻ nước ngoài chưa chính thức có mặt tại Việt Nam, cũng đang âm thầm chuẩn bị cho cuộc đổ bộ khi “giờ G” đến. Một số nhà bán lẻ lớn đã và đang xúc tiến mở văn phòng đại diện tại Việt Nam, vừa làm nhiệm vụ mua hàng cung cấp cho hệ thống của họ tại các nước, vừa để tìm hiểu thị trường trước khi chính thức bước vào hoạt động. 3 gã khổng lồ Wal-mart (Mỹ), Carrefour (Pháp) và Tesco (Anh) cũng nằm trong số đó.

Chỉ còn vài tháng nữa là đến thời điểm 1/1/2027, cánh cửa ngành phân phối sẽ hoàn toàn mở toang với doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài theo cam kết WTO, các nhà đầu tư mới nhận định “cơ hội vàng” đã tới.

Hiện chưa có số liệu chính thức về các tập đoàn nước ngoài đã có mặt tại Việt Nam, bao nhiêu hồ sơ đang nằm trên bàn của các bộ, ngành… Tuy nhiên, với những siêu thị và trung tâm thương mại đang hoạt động, có thể thấy, số doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã vượt qua 2 con số. Nếu cân đối số lượng các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài tham gia kinh doanh siêu thị và trung tâm thương mại thì phần thắng đang nghiêng về doanh nghiệp có vốn đầu tư lớn của nước ngoài.

Nhận định của Ban Giám sát và Quản lý cạnh tranh (Cục Quản lý cạnh tranh) cho thấy hiện các nhà bán lẻ nước ngoài đã chiếm khoảng 10% thị phần bán lẻ Việt Nam, nhưng trên thực tế có nhiều tập đoàn bán lẻ lớn của nước ngoài đang “làm mưa làm gió” trên thị trường trong nước và đã “nẫng” từ tay các doanh nghiệp kinh doanh hệ thống siêu thị gần 60% lượng khách hàng.

  • Quy mô và vị trí của các siêu thị và trung tâm thương mại. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Có một thực tế không thể phủ định được trên thị trường bán lẻ Việt Nam đó là sự vượt trội của các doanh nghiệp nước ngoài vế tiềm lực tài chính, kinh nghiệm, công nghệ và trình độ quản lý.

Điều này được thể hiện trước nhất ở nguồn vốn đầu tư mà các doanh nghiệp nước ngoài “rót” vào các chuỗi siêu thị, trung tâm thương mại.

Metro đã không tiếc tay đầu tư cho chuỗi 8 siêu thị của mình 120 triệu USD tức là khoảng 15 triệu USD cho mỗi siêu thị. Sắp tới khi Metro tiếp tục mở rộng thêm 4 siêu thị nữa thì con số này sẽ tăng thêm 2 triệu USD, tức là khoảng 17 triệu USD cho mỗi siêu thị vì Metro sẽ đầu tư thêm các trạm trung chuyển.

Big C cũng đầu tư cho chuỗi siêu thị của mình với số vốn lên tới 120 triệu USD. Ngoài ra trong năm 2026 này, Big C đang tiến hành đầu tư hơn 2 triệu USD cho việc mở rộng siêu thị Big C Thăng Long như xây dựng tầng 3 gồm khu ăn nhanh 800m2, khu vui chơi cho trẻ em 400m2, mở rộng tầng 2 với việc tăng thêm 12 quầy thu ngân… nâng tổng diện tích hoạt động của siêu thị 6500 m2 lên 8900m2 vào tháng 4 năm 2026.

Bên cạnh đó, một loạt các dự án đầu tư lớn như Trung tâm thương mại của tập đoàn Lotte của Hàn Quốc với số vốn lên tới 15 triệu USD; Khu liên hợp mua sắm Parkson Viet Tower của tập đoàn Parkson với số vốn đầu tư 6 triệu USD và diện tích sàn lên tới 11.000m2; Dairy Farm sẽ rót tới 5 triệu USD nhằm mở rộng kinh doanh tại thị trường Việt Nam…

Ngoài ra, trong năm 2026 và quý I-2027, hàng loạt các trung tâm thương mại hạng sang có yếu tố đầu tư nước ngoài cũng sẽ được đưa vào sử dụng như Saigon Paragon 8.000m2 tại khu đất vàng Phú Mỹ Hưng; Happiness Square 11.000m2 tại 2 quận 1 và 5 ; Căn hộ Everrich 22.700m2 tại quận 11; Asiana Plaza 6.680m2 tại quận 1; Saigon Palace 25.000m2 tại quận 11 thành phố Hồ Chí Minh…

Những con số trên quả là có sức “lay động lòng người”, đặc biệt trong bối cảnh thị trường bán lẻ Việt Nam đang trong giai đoạn “chập chững” hội nhập và phát triển, các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam vẫn còn non yếu, nhỏ lẻ, manh mún, phát triển tự phát và còn nhiều thiếu thốn. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Tương xứng với con số đầu tư khổng lồ đó, các siêu thị, trung tâm thương mại của các “đại gia” nước ngoài rất rộng rãi, khang trang với trang thiết bị hiện đại. Các siêu thị đều có diện tích trung bình từ 6.000m2 đến 12.000m2, trong đó Hùng Vương Plaza là trung tâm lớn nhất với diện tích 33.000m2; và các trung tâm như: Thuận Kiều Plaza với diện tích 21.797m2; trung tâm thương mại Parkson với diện tích 17.000m2; Saigon Tax Plaz với diện tích 14.760m2; Diamond Plaza với diện tích 8.000m2; Zen Plaza chuyên về lĩnh vực thời trang với diện tích 6.817m2… Các siêu thị được trang bị nhiều máy tính tiền hiện đại, hệ thống đèn chiếu sáng, hệ thống điều hòa làm mát chất lượng cao, camera chống chộm, nhiều máy ATM của nhiều ngân hàng khác nhau, giúp khách hàng thuận tiện trong việc mua sắm và thanh toán. Ngoài ra, các siêu thị đều có bãi để xe rộng rãi, có gara cho ôtô, có nhân viên trông xe miễn phí, có khu vui chơi giải trí, khu thư giãn, ăn uống, làm đẹp.

Hơn nữa, các siêu thị và trung tâm thương mại này đều nằm ở những vị trí “đắc địa”. Hầu hết các siêu thị đều được xây dựng tại những khu đất rộng rãi, khang trang, phù hợp với vệc kinh doanh thương mại; những khu đất nằm trong nội thành các thành phố lớn gần các khu đô thị lớn, nhu cầu tiêu dùng cao, gần các trục đường lớn thuận tiện giao thông đi lại, như siêu thị Big C Thăng Long trên đường Trần Duy Hưng, siêu thị Metro trên đường Phạm Văn Đồng, trung tâm thương mại Parkson Hà Nội nằm ngay ngã tư Thái Hà, hay trung tâm thương mại Hùng Vương Plaza nằm ngay góc trục giao lộ chính Hùng Vương-Lý Thường Kiệt, phường 12-quận 5-thành phố Hồ Chí Minh, gần khu căn hộ cao cấp Phạm Hữu Chí.

Có thể nói, vị trí là một trong những lợi thế của các siêu thị nước ngoài bởi. Đây cũng là chính sách ưu đãi đầu tư của nhà nước Việt Nam dành cho các doanh nghiệp nước ngoài theo lộ trình cam kết của Việt Nam khi gia nhập các tổ chức quốc tế.

  • Mục tiêu thị trường

Với các siêu thị nước ngoài, ngay từ đầu khi tham gia vào thị trường Việt Nam đã xác định ngay mục tiêu thị trường cũng như khách hàng tiềm năng là đa dạng hóa khách hàng. Mục tiêu thị trường rộng lớn, không chỉ bó hẹp trong nội thành phố mà còn mở rộng đến các tỉnh, thành phố lân cận. Khách hàng là cả những người tiêu dùng cuối cùng và cả những doanh nghiệp, cơ quan, thậm chí là những nhà bán sỉ lẻ khác. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

  • Hàng hóa trong siêu thị, trung tâm thương mại

Cũng do nguồn vốn đầu tư lớn nên hàng hóa trong các siêu thị, trung tâm thương mại của nước ngoài rất đa dạng, phong phú, từ các mặt hàng thiết yếu hàng ngày (thực phẩm, rau quả) đến các sản phẩm cao cấp, các sản phẩm thương hiệu nổi tiếng (thời trang, mỹ phẩm, đồ trang sức)… phù hợp với nhiều tầng lớp dân cư, giúp người tiêu dùng có nhiều lựa chọn mua sắm. Hàng hóa trong siêu thị phần lớn đều đảm bảo chất lượng, có mã số mã vạch và được niêm yết giá rất rõ ràng.

Không chỉ có nguồn vốn khổng lồ được chuyển từ Công ty mẹ về, các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài còn có mối quan hệ, gắn bó mật thiết với các nhà sản xuất trong nước. Việc mua hàng với khối lượng lớn, thường xuyên và ổn định giúp các doanh nghiệp thu mua được với giá thấp và những điều kiện ưu đãi, đặc biệt là trong các dịp Lễ, Tết, 30-4… Các siêu thị nước ngoài cũng sử dụng một “thủ thuật” rất chuyên nghiệp và khéo léo để mua được hàng với giá rẻ là đưa ra nhiều biện pháp kỹ thuật để ép giá các nhà sản xuất trong nước. Ngoài ra, các siêu thị đang có xu hướng mua hàng tận gốc để giảm thiểu các chi phí trung gian. Đó là mô hình liên kết với các nhà vườn để cung cấp rau quả tươi ngon, giá rẻ. Các siêu thị sẽ hỗ trợ về vốn để mua cây giống, các chi phí chăm sóc… và tập huấn kiến thức sau thu hoạch cho các nhà vườn. Đồng thời với viêc đó, các nhà vườn này sẽ chỉ chuyên cung cấp hàng cho siêu thị với giá gốc. Đi tiên phong trong mô hình này là siêu thị Metro. Metro còn giúp đỡ, hỗ trợ cho các nhà vườn trong việc xây dựng và phát triển thương hiệu. Sáng kiến này rất được các nhà vườn ủng hộ và cũng rất đáng được các doanh nghiệp khác tham khảo, học hỏi vì cả hai bên siêu thị và các nhà vườn đều có lợi.

Hơn nữa, các siêu thị nước ngoài còn có mạng lưới thu mua hàng hóa trên toàn cầu nên luôn có nguồn hàng phong phú, ngay cả khi hàng hóa trên thị trường khan hiếm nhất. Như Metro có đặt hệ thống ở Hồng Kông, Nga, Balan và Thổ Nhĩ Kỳ cùng với các chi nhánh để khai thác và thu mua hàng từ khắp nơi; hay tập đoàn Parkson cũng có mạng lưới cung cấp hàng hóa thường xuyên đặt tại Italia, Nhật Bản, Austraulia, Mỹ.

Ngoài ra hàng hóa trong siêu thị được sắp xếp rất khoa học, vừa đẹp mắt vừa dễ tìm do được đầu tư trang thiết bị, quầy kệ, tủ phục vụ cho việc trưng bày bài bản và chuyên nghiệp. Viêc trưng bày hàng hóa kết hợp với viêc thiết kế ánh sáng, âm nhạc làm khách hàng có cảm giác dễ chịu, thoải mái khi đi mua sắm.

  • Giá thành sản phẩm. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Sử dụng công nghệ cao, trình độ quản lý tiên tiến, tiết kiệm chi phí từ khâu nhập hàng đến phân phối, có nguồn hàng ổn định trong và ngoài nước, sẵn sàng chịu lỗ trong thời gian đầu thâm nhập do được sự bảo trợ của Công ty mẹ ở nước ngoài (Big C xác định sẵn sàng chịu lỗ trong 5-7 năm đầu), đó là những lý do mà các nhà bán lẻ nước ngoài có thể đưa ra mức giá rất cạnh tranh, giúp người tiêu dùng có nhiều cơ hội mua sắm hơn. Với sự xuất hiện của các siêu thị nước ngoài trong thời gian gần đây đã dần xóa đi suy nghĩ siêu thị chỉ dành cho những “người giàu”, người có thu nhập cao và người nước ngoài ở Việt Nam bởi vì rất nhiều mặt hàng trong siêu thị rẻ hơn mặt hàng cùng loại bán ở ngoài. Đơn cử với chiếc thẻ hội viên của Metro bạn luôn được giảm giá mua hàng từ 5-10%. Điều đó được ghi nhận là nỗ lực giảm giá của các doanh nghiệp nước ngoài để thu hút khách hàng. Phục vụ khách hàng tốt hơn, thu hút được nhiều khách hàng hơn đồng nghĩa với doanh thu và lợi nhuận của các siêu thị tăng lên. Đây cũng chính là một trong những yếu tố tạo nên thành công của các doanh nghiệp nước ngoài trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

  • Nguồn nhân lực và quản lý

Lực lượng nhân viên quản lý cấp cao rất chuyên nghiệp do Công ty mẹ chuyển sang. Họ là những người được đào tạo bàn bản, nắm vững chuyên môn và có khinh nghiệm trong hoạt động bán lẻ. Công tác quản lý chủ yếu theo chiều ngang, tức là quản lý theo từng hoạt động riêng biệt: hoạt động kho bãi, hoạt động xuất-nhập khẩu, hoạt động bán hàng, hoạt động xúc tiến… Tất cả quy trình quản lý được đánh giá theo chất lượng và hiệu quả công việc, lương thưởng theo tỷ lệ phần trăm kế hoạch và kết quả công việc. Chế độ quản lý này đã khuyến khích các nhân viên làm việc tích cực, hăng say, nhờ thế môi trường làm việc luôn năng động và hiệu quả công việc cũng cao hơn.

Đồng thời với kinh nghiệm đào tạo, tuyển dụng nhân sự thu được từ các thị trường khác vận dụng sáng tạo vào thị trường Việt Nam, các doanh nghiêp nước ngoài đã tạo lập được đội ngũ nhân viên siêu thị trẻ trung, sáng tạo, có trách nhiệm với công việc và làm việc hiệu quả.

  • Hoạt động Marketing Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Các hoạt động Marketing tại các siêu thị, trung tâm thương mại nước ngoài luôn diễn ra rầm rộ và rất chuyên nghiệp. Các siêu thị nước ngoài sử dụng các chiến lược Maketing như một thứ vũ khí quan trọng để quảng bá và phát triển thương hiệu của mình. Họ chăm lo đầu tư thời gian, công sức tuyển dụng và đào tạo đội ngũ nhân viên Marketing chuyên nghiệp. Ngoài phương thức quảng cáo qua truyền hình hay báo chí đang phổ biến như hiện nay, hầu hết các siêu thị đều xúc tiến việc quảng cáo và bán hàng qua Internet bằng cách xây dựng các Website hoàn thiện có hình thức đẹp, nội dung khá phong phú và được cập nhật thường xuyên. Như ở siêu thị Metro và Big C, các bản tin Metro và Big C được thực hiện rất tốt do được đầu tư chu đáo. Các thông tin về hàng hóa, về các đợt khuyến mại giảm giá nhanh chóng đến được với người tiêu dùng nhờ những poster in màu rất đẹp mắt và hấp dẫn. Do đó, trong các đợt khuyến mại, khách hàng đến mua sắm tại các siêu thị tăng lên đáng kể.

Để tiếp cận gần hơn với người tiêu dùng Việt Nam, các doanh nghiệp nước ngoài đã tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội; các hoạt động vì cộng đồng; các hoạt động từ thiện ủng hộ quỹ người nghèo, quỹ chất độc màu da cam; ủng hộ đồng bào vùng thiên tai, lũ lụt; tài trợ cho các sự kiện; tặng quà cho các trường học… Như trong tháng 3/2025, nhân dịp khai trương đại siêu thị Big C tại thành phố Đà Nẵng, hệ thống siêu thị Big C Việt Nam đã ủng hộ đồng bào miền Trung bị lũ lụt số tiền 250 triệu đồng. Cuối tháng 9/2025, các tỉnh Nghệ An, Thanh Hóa, Ninh Bình phải trải qua một trận bão lụt lớn gây thiệt hại nghiêm trọng. Để chung tay với đồng bào khắc phục khó khăn, Metro Cash& Carry cũng đã ủng hộ 130 triệu đồng. Trong 3 ngày 10-11-12/10/2025, hệ thống siêu thị Big C trên toàn quốc phối hợp với Trung tâm hiến máu nhân đạo-Hội chữ thập đỏ Việt Nam tổ chức ngày hội hiến máu nhân đạo mang tên “Big C-điểm đến của trái tim” với sự tham gia của đội ngũ nhân viên Big C, nhằm hưởng ứng phong trào hiến máu cứu người…

Đây là những hoạt động hết sức ý nghĩa, gây được thiện cảm rất lớn với người tiêu dùng, đặc biệt là người tiêu dùng Việt Nam với truyền thống “tương thân tương ái”, “lá lành đùm lá rách”. Việc xuất hiện trong các chương trình này có tác động rất lớn đến quyết định mua hàng của người tiêu dùng: người tiêu dùng tin tưởng vào doanh nghiệp hơn, quyết định mua hàng ngắn hơn, quy trình mua hàng nhanh hơn và có thể bỏ qua những bất tiện nhỏ.

  • Uy tín và thương hiệu của các siêu thị nước ngoài tại Việt Nam

Những tập đoàn lớn như Metro, Big C, Parkson… vốn đã có uy tín trên thị trường bán lẻ thế giới nên khi vào Việt Nam họ nhanh chóng có được niềm tin và sự kỳ vọng của khách hàng Việt Nam. Và chỉ sau một thời gian ngắn đi vào hoạt động, niềm tin ấy càng được nâng lên. Các siêu thị nước ngoài không chỉ mang đến cho khách hàng một danh mục hàng hóa phong phú, chất lượng đảm bảo, giá cả phù hợp mà quan trọng hơn là tạo cho khách hàng cảm giác thoải mái khi đi mua sắm. Điều đó lý giải vì sao khách hàng lại nô nức đến thế khi các siêu thị nước ngoài vào Việt Nam.

Các siêu thị cũng rất quan tâm đến việc phát triển thương hiệu của mình. Điều này thể hiện ở các chi tiết như đồng phục của nhân viên, túi xách cho khách hàng, giỏ mua hàng, xe đẩy… Các chi tiết này tuy nhỏ nhưng lại có tác động lớn đến khách hàng, khiến hình ảnh của siêu thị in sâu vào tâm trí khách hàng, ví dụ như Big C với logo in màu vàng và xanh lá nổi bật, Metro với 2 màu chủ đạo là vàng và xanh đậm có lẽ đã trở nên quen thuộc với người tiêu dùng.

2.2.2. Doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Ở Việt Nam, bán lẻ là một kênh cùng với đầu tư và xuất khẩu tạo ra đà tăng trưởng liên tục trong nhiều năm qua, đóng góp cho GDP từ 13-14%, chỉ sau Công nghiệp chế biến và Nông nghiệp. Hoạt động bán lẻ cũng góp phần giải quyết việc làm cho hàng trăm ngàn lao động, giảm thiểu áp lực lao động cho một đất nước đông dân như Việt Nam.

Khoảng 10 năm trở lại đây đã diễn ra sự chuyển đổi mạnh mẽ của hệ thống bán lẻ nói riêng, hoạt động thương mại nội địa nói chung liên quan đến nguồn nhân lực, đến cải tiến phương thức kinh doanh, quản trị doanh nghiệp. Sự ra đời của nhiều siêu thị đã đánh dấu sự tham gia tích cực của ngày càng nhiều doanh nghiệp, cả quốc doanh và ngoài quốc doanh, vào việc hình thành hệ thống bán lẻ hiện đại. Bên cạnh đó, việc mở cửa thị trường cũng đã và sẽ kéo theo ngày càng nhiều các nhà đầu tư nước ngoài tham gia lĩnh vực này.

Tuy nhiên thực tế các doanh nghiệp trong nước đã làm được đến đâu, ta hãy cùng xem xét các doanh nghiệp này trên một số phương diện sau:

  • Tiềm lực tài chính

Thách thức lớn nhất đối với các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam lúc này là cạnh tranh không cân sức với các tập đoàn bán lẻ nước ngoài có sức mạnh tài chính, có thế mạnh về công nghệ quản lý, thương hiệu và kinh nghiệm. Các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam đang gặp khó khăn về nguồn vốn khi triển khai các dự án. Ông Nguyễn Vinh Phú-chủ tịch hiệp hội siêu thị Hà Nội cho biết các siêu thị ở Hà Nội có vốn lưu động khá nhỏ bé, chỉ đạt trung bình 5-10 tỷ đồng, lượng hàng hóa có trong siêu thị chủ yếu là hàng ký gửi, thanh toán chậm, hàng tự mua chỉ chiếm 20-30%.

Khi Saigon Co.op mở siêu thị đầu tiên Co.op Mart Cống Quỳnh thì tổng vốn đầu tư chỉ gần 10 tỷ đồng. Nhưng hiện nay để xây dựng được một siêu thị, doanh nghiệp cần phải có từ 50-60 tỷ đồng, tăng gấp 5-6 lần.

Đối với chi phí để nâng cấp cửa hàng cũ thành cửa hàng tiện lợi, với một cửa hàng trong hệ thống Co.op Mart, công ty bỏ ra 40-60 triệu đồng, Trung Nguyên cũng phải bỏ ra 100-150 triệu đồng để đầu tư cho một cửa hàng G7 Mart. Theo ông Hoàng Anh Tuân-giám đốc thương hiệu của chuỗi cửa hàng tiện lợi 24 Seven thì mức đầu tư cho một cửa hàng tiện lợi là 100-130 triệu đồng. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

“Động đâu cũng phải tiền” trong khi tiền lực tài chính của các doanh nghiệp trong nước còn nhỏ bé. Điều này ảnh hưởng khá nhiều đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp.

  • Quy mô siêu thị

Doanh nghiệp Việt Nam đa phần là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong đó, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại có quy mô nhỏ nhất. Theo Bộ Công thương, năm 2022 bình quân một doanh nghiệp Việt Nam có 72 lao động và 24 tỷ đồng vốn. Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp có quy mô lớn nhất: 154 lao động và 32 tỷ đồng vốn, ngành thương mại có quy mô nhỏ nhất: 18 lao động và 6 tỷ đồng vốn. Con số này sẽ còn nhỏ hơn nếu tính cả hộ kinh doanh cá thể.

Nếu như các đại gia nước ngoài được biết đến với hình ảnh những đại siêu thị hiện đại, khang trang, bề thế thì hầu hết cửa hàng truyền thống của Việt Nam đều ở trong tình trạng chung là có diện tích nhỏ chỉ 11,8m2/cửa hàng, trang thiết bị thô sơ và chủ yếu sử dụng lao động phổ thông. Ngay cả doanh nghiệp thương mại trong nước phần lớn cũng là doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa; các siêu thị mới bắt đầu phát triển nhưng quy mô chưa lớn và phương thức kinh doanh chưa theo được chuẩn mực quốc tế. Diện tích các siêu thị Việt Nam chỉ dao động từ 300m2 – 1.000m2, trong đó diện tích dành cho khách hàng rất nhỏ, khoảng 250m2 – 900m2. Diện tích của các siêu thị có thể chỉ gói gọn trong một tầng của một trung tâm thương mại nào đó, như siêu thị Hapro Mart tại tầng 2 trung tâm thương mại Vincom, Hapro Mart Giảng Võ tại tầng 1 của khu tập thể Giảng Võ; hay một số siêu thị đơn giản chỉ là cửa hàng bách hóa được cải thiện lại chút ít, bố trí thêm nhiều kệ hàng, giá đựng hàng, cộng thêm cái biển hiệu mới và trang bị thêm máy tính tiền. Thực hiện phép so sánh đơn giản siêu thị Hapro Mart Giảng Võ được coi là “hoành tráng” trong các siêu thị Việt Nam tại thành phố Hà Nội thì cũng chưa bằng 1/10 diện tích đại siêu thị Big C Thăng Long hay siêu thị Metro Cash&Carry.

Hơn nữa, hầu hết các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại nội địa chưa áp dụng hệ thống ISO, việc quản lý đều chưa phù hợp với chuẩn mực quốc tế. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

  • Hàng hóa trong siêu thị

Danh mục hàng hóa kinh doanh kém đa dạng với khoảng 4.000 mặt hàng, trong khi con số này ở các siêu thị nước ngoài là 6000 – 10.000. Với chủng loại hàng hóa hẹp nên các siêu thị chưa thể đáp ứng đầy đủ mọi nhu cầu của khách hàng trong khi nhu cầu tiêu dùng của người dân tăng lên từng ngày. Khách hàng chưa thể tìm thấy mọi thứ dưới cùng một “mái nhà”.

Thêm vào đó là sự chậm đổi mới về sản phẩm kinh doanh. Tại các siêu thị này thường không có không gian cho các sản phẩm mới nên khi có những sản phẩm mới được tung ra thị trường thì siêu thị không thể nhập vào được, thành ra siêu thị quanh đi quẩn lại chỉ kinh doanh bằng ấy mặt hàng.

Thiết kế, trưng bày hàng hóa trong siêu thị cũng còn nhiều bất cập. Cả 2 tiêu chí của việc sắp xếp, trưng bày hàng hoá là đẹp mắt và dễ tìm siêu thị vẫn chưa thực hiện được. Nếu bỏ qua tiêu chí “đẹp” vì cơ sở vật chất, hệ thống ánh sáng của các siêu thị còn sơ sài thì ít nhất hàng hóa cũng phải được phân loại, sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp để khách hàng không phải tốn quá nhiều thời gian, công sức tìm và lựa chọn hàng hóa. Riêng điều đơn giản này thôi nhưng không phải siêu thị nào cũng làm tốt. Sản phẩm đôi khi còn sắp xếp lộn xộn, chồng chéo, chưa có khu vực dành riêng cho các sản phẩm mới hay các sản phẩm đang trong thời gian khuyến mại nên cũng không thu hút được khách hàng.

Một điều nữa là khoảng cách giữa các kệ hàng rất hẹp, chỉ khoảng 1 mét nên gây bất tiện khi có nhiều khách hàng cùng đến một gian hàng. Sẽ chẳng thể nào thấy cảnh các cặp vợ chồng cùng con cái thong dong đẩy xe đựng hàng qua các gian hàng như ở các siêu thị nước ngoài ở đây. Đó cũng là một trong những lý do lý giải vì sao người tiêu dùng thích đến các siêu thị nước ngoài hơn các siêu thị Việt Nam.

  • Giá cả hàng hóa và nguồn hàng Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Các siêu thị Việt Nam tiết kiện được chi phí cố định do một vài nhân tố chủ quan của “đất chủ nhà” nên có thể giảm giá cho sản phẩm bán ra: Siêu thị Việt Nam phần lớn do các Công ty thương mại hay Công ty kinh doanh xuất nhập khẩu có truyền thống lâu đời trước đây là các Công ty thương mại nhà nước điều hành. Vì vậy họ đều có mối quan hệ rất tốt với các nhà sản xuất trong nước và ngoài nước. Điển hình như hệ thống siêu thị Intimex là của Tổng công ty xuất nhập khẩu Intimex trực thuộc Bộ Công thương, siêu thị Hapro Mart thuộc sự quản lý của Tổng công ty thương mại Hà Nội… Thêm vào đó các siêu thị này có cơ sở hạ tầng khá vững chắc nên cũng không phải tốn chi phí trong việc thuê địa điểm kinh doanh, giúp cho siêu thị tiết kiệm được một khoản chi phí đáng kể và siêu thị có điều kiện giảm giá cho người tiêu dùng.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp trong nước lại tốn nhiều chi phí cho các hoạt động khác như: chi phí quản lý; chi phí vận chuyển, bảo quản hàng hóa; chi phí kho hàng… Những chi phí này là không nhỏ, do đó giá cả của hàng hóa trong các siêu thị Việt Nam nhìn chung còn cao, một số mặt hàng cao hơn mặt hàng cùng loại trong các siêu thị nước ngoài.

  • Nguồn nhân lực và quản lý

Đây là vấn đề đang được tranh cãi nhiều vì nó không chỉ liên quan đến bản thân siêu thị mà còn “đụng chạm” đến thực tế đào tạo nguồn nhân lực lành nghề cho ngành kinh doanh bán lẻ. Lực lượng nhân viên bán hàng khá trẻ, hăng say, nhiệt tình và luôn có những ý tưởng sáng tạo trong công việc (hơn 70% trong số đó là lao động nữ) nhưng họ lại không có chuyên môn và hầu như chưa được đào tạo bài bản. Đa số các nhân viên đứng quầy chỉ có trình độ trung học phổ thông, kiến thức về hàng hóa và kiến thức xã hội trong giao tiếp còn hạn chế nên đôi lúc không gây được thiện cảm với khách hàng. Tại một số siêu thị quốc doanh, tuổi trung bình của nhân viên cao hơn, do đó tác phong cũng kém linh hoạt, đặc biệt là tư duy “cửa hàng bách hóa” của thời bao cấp vẫn còn tồn tại trong một số cán bộ nhân viên.

Về công tác quản lý chủ yếu theo chiều dọc với sự phân công trách nhiệm rõ ràng. Vấn đề điều hành được thực hiện theo một chiều từ trên xuống. Phòng kinh doanh sẽ chịu trách nhiệm đối với kết quả kinh doanh của siêu thị dưới sự giám sát của phó giám đốc. Việc nhập hàng cũng phải thông qua phó giám đốc. Gián đốc điều hành chung mọi vấn đề của siêu thị và chịu trách nhiệm trước tổng Công ty về hiệu quả hoạt động kinh doanh của siêu thị. Cách điều hành này tỏ ra rườm rà, kém chủ động, đôi khi cứng nhắc khiến siêu thị bỏ lỡ những cơ hội kinh doanh hấp dẫn.

  • Cơ sở hậu cần (Logistic) Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Kinh doanh bán lẻ hiện đại đòi hỏi một hệ thống hậu cần chuyên nghiệp. Tổng giám đốc Metro Cash&Carry cho biết Metro đã chi gần 20 triệu Euro trang bị hệ thống cung ứng hàng bao gồm kho lạnh, xe chuyên dụng, thiết bị kiểm tra, bảo quản hàng hóa… Trong khi đó, ở các siêu thị Việt Nam, ban lãnh đạo siêu thị vẫn đang đau đầu tìm biện pháp khắc phục các nhà kho cũ thành các kho dự trữ hàng. Cơ sở hậu cần bán lẻ như cảng, kho, vận chuyển, công nghệ thông tin… đã ít lại thiếu đồng bộ.

Trong khi xu hướng của thế giới là sử các loại xe có tải trọng lớn 10-14 tấn, thậm chí 32 tấn hoặc xe kéo container thì ở Việt Nam phổ biến vẫn là các loại xe dưới 7 tấn. Nếu như một doanh nghiệp chuyên vận tải lớn nhất ở Việt Nam có khoảng 200 đầu xe, thì một doanh nghiệp hạng vừa của các nước trong khu vực cũng đã có tới 2.000 đầu xe. Hơn nữa việc điều phối các xe giao hàng đúng loại, đúng nơi, đúng thời điểm vẫn còn được điều hành và quản lý khá đơn giản, chưa đạt được hiệu quả cao, đôi khi còn ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và làm tăng chi phí lao động cũng như quản lý.

  • Hoạt động Marketing

Hoạt động Marketing của các doanh nghiệp bán nói chung là còn yếu. Phần lớn các doanh nghiệp đều có Website riêng nhưng nội dung vẫn còn sơ sài, các chương trình quảng cáo thưa thớt do chưa được quan tâm đầu tư thích đáng.

Trong khi các doanh nghiệp nước ngoài luôn đẩy mạnh các chiến lược Marketing rầm rộ để mở rộng ảnh hưởng và các chương trình khuyến mại, giảm giá, bốc thăm trúng thưởng bàn bản, quy mô lớn, thu hút sự quan tâm đông đảo của người tiêu dùng; thì các doanh nghiệp trong nước lại thụ động trông chờ vào các nhà sản xuất cung cấp các chương trình khuyến mại giảm giá (nhân dịp Lễ, Tết, giao mùa…).Các chương trình này cũng rất mờ nhạt và hầu như chưa thực sự hấp dẫn được khách hàng.

Phần lớn các doanh nghiệp chưa chú ý đúng mức đến yếu tố thương hiệu hay tạo nét riêng trong hoạt động kinh doanh của mình.

2.3. Đánh giá chung Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

2.3.1. Doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài

  • Lợi thế của các doanh nghiêp bán lẻ nước ngoài

Thị trường bán lẻ Việt Nam hiện nay đang được coi là miếng bánh ngon với đầy tiềm năng và cơ hội cho các tập đoàn bán lẻ nước ngoài. Có thể nói như vậy vì ở thị trường Việt Nam, số lượng các nhà bán lẻ được đánh giá là có quy mô lớn và làm ăn chuyên nghiệp còn rất nhỏ bé. Chính sự thiếu chuyên nghiệp này đã tạo ra nhiều lợi thế cho các tập đoàn bán lẻ nước ngoài có cơ hội cạnh tranh tốt hơn, bởi đa số các tập đoàn bán lẻ nước ngoài có mặt trên thị trường Việt Nam hiện nay đều là các tập đoàn bán lẻ toàn cầu. Họ có rất nhiều ưu thế so với các doanh nghiệp trong nước như phương thức kinh doanh hiện đại, tiềm năng vốn lớn, công nghệ quản lý ưu việt, khinh nghiệm kinh doanh cũng như sự hỗ trợ từ mạng lưới kinh doanh toàn cầu. Các tập đoàn này đều có các dự án với quy mô lên tới vài chục triệu, thậm chí vài trăm triệu USD tại thị trường Việt Nam. Hệ thống siêu thị của các tập đoàn nước ngoài có quy mô lớn và hiện đại hơn nhiều so với siêu thị của các doanh nghiệp trong nước.

Thêm vào đó là phương thức quản lý chuyên nghiệp giúp giảm bớt các chi phí, đội ngũ nhân viên được đào tạo để biết cách làm hài lòng khách hàng. Theo các chuyên gia kinh tế thì ngoài những yếu tố truyền thống như kinh nghiệm, tiềm lực tài chính thì họ đã tạo ra một luật chơi rất công bằng với người tiêu dùng Việt Nam mà các doanh nghiệp bán lẻ trong nước chưa hề làm: Đưa ra giá cả phù hợp nhằm tạo cơ hội cho người tiêu dùng mua được nhiều hàng hóa hơn, đồng thời tăng khả năng bán hàng của mình gấp nhiều lần so với doanh nghiệp Việt Nam. Lợi thế này là do sức mạnh của cả hệ thống phân phối ở nhiều quốc gia trên thế giới.

Lợi thế nữa là hàng hóa trong các siêu thị rất phong phú, chất lượng và vệ sinh an toàn được đảm bảo, tạo được niềm tin với khách hàng. Các doanh nghiệp này cũng có số lượng hàng hóa nhập khẩu thường xuyên hơn, tạo tính đa dạng cho hàng hóa của mình, thu hút được nhiều khách hàng với tính hiếu kỳ, muốn dùng thử “hàng ngoại”.

Các tập đoàn nước ngoài với tiềm lực tài chính lớn và lợi thế sớm có mặt tại thị trường Việt Nam nên cũng đã giành được những vị trí đẹp để xây dựng siêu thị, trung tâm thương mại quy mô lớn. Quan trọng hơn là mặc dù đang hoạt động trên thị trường Việt Nam nhưng sức cạnh tranh từ phía các công ty bán lẻ Việt Nam là rất thấp vì thị trường bán lẻ Việt Nam cũng mới chỉ hình thành một số công ty cỡ vừa, không thể so được với các công ty nước ngoài về tiềm lực vốn hay kinh nghiệm bán lẻ.

  • Khó khăn của các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Bên cạnh những ưu thế nêu trên thì các doanh nghiệp nước ngoài cũng gặp không ít khó khăn khi kinh doanh tại thị trường bán lẻ Việt Nam. Điều tất nhiên là khi kinh doanh ở nước ngoài thì sẽ gặp phải một số rào cản và bất lợi nhất định.

Khó khăn trước mắt là những hạn chế về phạm vi kinh doanh và hoạt động nên số lượng siêu thị của các doanh nghiệp nước ngoài bị hạn chế ở một mức nhất định.

Do điều kiện cơ sở hạ tầng của Việt Nam còn yếu kém, nhất là vấn đề thiếu mặt bằng cho kinh doanh nên khi đầu tư vào Việt Nam, các doanh nghiệp nước ngoài gặp khó khăn trong việc tìm kiếm mặt bằng để tiến hành hoạt động kinh doanh và mở rộng hệ thống. Có mặt tại Việt Nam từ 2018, nhưng Parkson mới chỉ tập trung tại thành phố Hồ Chí Minh và Hải Phòng. Parkson đã muốn thâm nhập thị trường Hà Nội từ năm 2023, nhưng đến nay mới thành hiện thực. Lý do chính là thiếu mặt bằng. Để mở được một trung tâm bán lẻ thì cần có mặt bằng lớn trên 10.000m2 sàn, trên những vị trí thuận tiện, nhưng tại Hà Nội thời gian qua có rất ít nơi nào đáp ứng được.

Khó khăn tiếp theo là về nguồn hàng. Đa phần hàng hóa của các siêu thị nước ngoài đều phải lấy từ nguồn cung cấp của các nhà sản xuất nội địa, nhưng hệ thống phân phối của Việt Nam còn rất nhỏ lẻ, không đồng bộ, không phù hợp với phong cách làm việc của các doanh nghiệp nước ngoài. Còn hàng nhập khẩu vẫn phải chịu mức thuế cao, nhiều mặt hàng được xếp vào danh mục hàng xa xỉ, có doanh số bán ra thấp.

Nhưng có lẽ khó khăn lớn nhất của các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài là rào cản văn hóa, tập quán và thói quen tiêu dùng của người dân nước sở tại. Các tập đoàn bán lẻ có thể vượt qua được rào cản về tiếp cận thị trường và đối xử quốc gia thông qua các cuộc đàm phán thương mại quốc tế, nhưng các rào cản “vô hình” trên không thể đàm phán (non-negotiable) và không thể thay đổi trong “một sớm một chiều”. Với cơ cấu dân cư, mức sống ở Việt Nam chưa thể một lúc thích ứng ngay với các mô hình mua sắm hiện đại; thực tế cũng đã có những nhà đầu tư nước ngoài thất bại ở Việt Nam vì mô hình chưa phù hợp với sự phát triển dân cư. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Hoạt động bán lẻ hiện đại phát triển mạnh mẽ trong thời gian qua, nhưng phần đông người tiêu dùng Việt Nam, đặc biệt là người tiêu dùng ở vùng ngoại thành, các tỉnh, vùng nông thôn vẫn giữ thói quen “đi chợ”, thói quen mua sắm tại các khu chợ, các cửa hàng. Với nhiều người mua sắm ở “siêu thị” hay “trung tâm thương mại” vẫn là điều xa xỉ.

Mặc dù các công ty nước ngoài khi vào thị trường Việt Nam đã tiến hành các cuộc điều tra thị trường trên qui mô lớn với chi phí khổng lồ, nhưng khi bước vào hoạt động họ vẫn vấp phải những lỗi chủ yếu trong kinh doanh bán lẻ như: sản phẩm thực phẩm không phù hợp với khẩu vị của người tiêu dùng, bán những sản phẩm quá cao cấp, vượt quá khả năng thanh toán của người tiêu dùng. Điều này là cản trở lớn với các doanh nghiệp dẫn đến tình trạng đọng vốn và phải thanh lý sản phẩm với mức giá chỉ còn 40%-50% giá trị nhập hàng. Đơn cử trường hợp của siêu thị Metro Cash&Carry Việt Nam phải bán hạ giá đồng loạt các mặt hàng thực phẩm đóng hộp vào năm 2021, chủ yếu là các sản phẩm như bánh Snack giá đến 350.000 VNĐ/hộp, giá bơ cũng lên tới 320.000-390.000 VNĐ/hộp… không tiêu thụ được buộc phải bán hạ giá với mức giá chỉ bằng một nửa giá ban đầu.

Vẫn còn một số doanh nghiệp nước ngoài thực hiện các quy trình dịch vụ chưa phù hợp với tâm lý tiêu dùng của người Việt Nam. Chẳng hạn như khâu kiểm tra lại hàng hóa ở siêu thị Metro. Thực hiện kiểm tra lại hàng hóa sau khi mua hàng là một trong những khâu giúp hoàn thiện bán hàng, tuy nhiên người tiêu dùng Việt Nam lại không quen và không thích điều này. Họ có quan điểm “họ đã mua hàng, đã trả tiền thì hàng hóa đương nhiên là của họ, siêu thị không có quyền kiểm tra nữa”. Với họ kiểm tra lại hàng hóa là “một kiểu hành xử lạ đời”. Siêu thị luôn đông khách, mua hàng đã lâu, thanh toán phải chờ đợi, lại thêm khâu kiểm tra lại hàng hóa cũng phải xếp hàng cả tiếng đồng hồ thì quả là mệt mỏi. Tuy đi vào hoạt động đã lâu nhưng Metro vẫn giữ gìn “bản sắc” này của mình.

Nếu các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài hiểu hơn tâm lý cũng như thói quen tiêu dùng của khách hàng thì hoạt động kinh doanh của họ sẽ dễ dàng và hiệu quả hơn. Tối ưu hóa lợi nhuận trên doanh thu bằng việc thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng tại thị trường khai thác đồng thời phục vụ bán lẻ sao cho khách hàng có cảm giác thoải mái và tiện dụng nhất có lẽ là những điều doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài cần quan tâm hơn.

Ngoài ra còn có khó khăn với các doanh nghiệp nước ngoài về vấn đề pháp lý. Phải công nhận rằng các siêu thị nước ngoài có rất nhiều nhân tài, họ có những chuyên gia luật giỏi được đào tạo, họ còn có các chuyên gia hoạch định chính sách, các nhà chiến lược tài năng đưa từ Công ty mẹ sang. Tuy nhiên để khẳng định là họ đã am hiểu về pháp luật Việt Nam thì có lẽ ít doanh nghiệp nào dám nhận vì hệ thống pháp luật của Việt Nam còn đang trong thời gian hoàn thiện, nhiều văn bản luật chưa rõ ràng đã làm doanh nghiệp đau đầu khi áp dụng. Chẳng hạn Luật đầu tư trong một thời gian dài đã gây không ít khó khăn cho các nhà kinh doanh vì đợi được cấp phép xây dựng siêu thị, trung tâm thương mại họ phải trả chi phí quá cao. Thêm vào đó trong quá trình kinh doanh họ cũng mắc phải những vi phạm thông thường về quản lý chất lượng, quảng cáo hay thuế. Vì vậy để khắc phục các khó khăn đó các siêu thị nước ngoài nên hoàn chỉnh đội ngũ nhân lực là người bản địa, có các chính sách hấp dẫn thu hút các nhân viên có năng lực và am hiểu pháp luật.

2.3.2. Doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

  • Thành tựu

Hệ thống bán lẻ hiện đại đang phát triển nhanh và hứa hẹn nhiều tiềm năng góp phần hình thành thói quen mua sắm mới trong dân cư.

Cùng với việc mở của nền kinh tế, mức sống của người dân ngày một cao, dẫn đến tất yếu khách quan là sự phát triển không ngừng của các kênh phân phối hiện đại trong nền kinh tế quốc dân. Sự phát triến mạnh mẽ này thể hiện rõ nét trong vòng 5 năm trở lại đây, khi các siêu thị, trung tâm thương mại Việt Nam mở ra ngày càng nhiều và bước đầu đi vào hoạt động đã thu được những kết quả khả quan.

Tốc độ tăng trưởng hàng năm của kênh phân phối hiện đại này khoảng 15%-20%, cao hơn tốc độ tăng trưởng của các ngành bán lẻ khác (10%) và của nền kinh tế (7%-8%). Một số siêu thị có phương thức kinh doanh hiệu quả đã đạt được mức tăng trưởng cao trong thời gian qua: Chuỗi siêu thị Maximark có mức tăng trưởng bình quân từ năm 1993 đến năm 2023 là trên 20%; chuỗi siêu thị Co.op Mart có mức tăng trưởng bình quân giai đoạn 2018-2022 là 30%, năm 2023 tốc độ tăng doanh thu toàn chuỗi là 20-25% (riêng mặt hàng rau quả, thực phẩm tươi sống có tốc độ tăng trưởng 30%).

Lợi nhuận kinh doanh siêu thị cũng ở mức khả quan. Với mức lợi nhuận trung bình từ 10-15% trong doanh thu hàng nội và 15-20% trong doanh thu hàng ngoại, kinh doanh siêu thị thực sự là sự lựa chọn đầy hấp dẫn.

Theo đó cũng đã hình thành thói quen mua sắm trong các siêu thị, trung tâm thương mại hiện đại của đại bộ phận dân cư thành thị. Trên thực tế, các siêu thị và trung tâm thương mại đang dần trở nên quen thuộc với tầng lớp bình dân. Khảo sát của Co.op Mart cho thấy những năm gần đây tại các thành phố Mỹ Tho, Long Xuyên, Phan Thiết… có đến 50% những người mua sắm chính trong các hộ gia đình đã từng mua hàng tại các siêu thị (mặc dù các thành phố trên chưa có siêu thị) và có đến hơn 85% những người được phỏng vấn sẵn sàng mua sắm tại siêu thị nếu có loại hình này tại thành phố của họ. Riêng tại thành phố Hồ Chí Minh, mức gia tăng chi dùng của các hộ gia đình cho loại hình siêu thị trong giai đoạn 2021-2024 bình quân khoảng 35%/năm. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

  • Phương thức kinh doanh của các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại và chủ động hơn.

Các doanh nghiệp đã tự xây dựng được chiến lược đầu tư lâu dài cho sản xuất, tạo nguồn hàng ổn định mang tính cạnh tranh cao. Do vậy, chỉ sau 10 năm hình thành và phát triển, loại hình phân phối hàng hóa hiện đại đã làm một cuộc hành trình đảo ngược, từ 100% hàng nhập khẩu trong thời gian đầu, đến nay đã giảm xuống khoảng 30%, thậm chí ở một số ngành, hàng hóa Việt Nam đã chiếm tới 85%.

Bình quân mỗi hệ thống siêu thị có 500 – 1.000 nhà cung cấp hàng hóa là các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất trong nước. Siêu thị đang trở thành kênh quảng bá thương hiệu quan trọng cho hàng Việt Nam và là một trong những mục tiêu mà nhiều doanh nghiệp hướng tới. Điển hình như siêu thị Saigon Co.op đã trực tiếp ký hợp đồng cung cấp hàng hóa với công ty đánh bắt thủy sản Bình Thuận để đảm bảo nguồn hàng tươi sống, giá cả cạnh tranh.

Chính nhờ sự khai thác hiệu quả nguồn hàng trong nước đã giúp các nhà bán lẻ chủ động về nguồn hàng, đảm bảo nguồn cung cấp ổn định, chất lượng được đảm bảo hơn, tiết kiện chi phí và tăng hiệu quả kinh doanh. Điều này góp phần tạo ra nhiều lợi ích cho xã hội vì người tiêu dùng được mua hàng tốt với giá rẻ hơn, các nhà sản xuất trong nước có kênh phân phối hiệu quả để đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng, tạo động lực thúc đẩy sản xuất phát triển.

Bên cạnh đó, các siêu thị cũng không ngừng nỗ lực để mang lại sự thỏa mãn tối đa cho khách hàng. Các siêu thị đang được mở rộng, xây mới ngày càng hiện đại, tiện nghi. Chất lượng phục vụ ngày càng được nâng lên, các chương trình khuyến mại, các dịch vụ gia tăng, các dịch vụ sau bán hàng… đã được quan tâm. Tuy bước đầu thực hiện còn vấp phải một số khó khăn nhưng các siêu thị đang từng bước khắc phục và đã thu được một số kết quả khả quan. Nhiều siêu thị đã tạo được phong cách riêng, bài trí, phục vụ, tạo được ấn tượng tốt cho khách hàng. Để tạo sự thuận lợi cho khách hàng, các siêu thị, trung tâm thương mại đều đặt máy rút tiền tự động, mở Website bán hàng qua mạng, thanh toán điện tử, G7 Mart áp dụng “thẻ tiện lợi”, “dịch vụ thanh toán tiện lợi” giúp khách hàng tiết kiệm thời gian mua sắm; chuỗi cửa hàng tiện lợi Small Mart 24h/7 thuộc Công ty TNHH Dịch vụ Thương mại Phạm Trang lại có thêm dịch vụ giao báo, sữa và bánh ngọt buổi sáng cho các hộ gia đình, giao hàng tận nhà cho khách hàng cả ngày lẫn đêm trong bán kính 5 km của cửa hàng… Trong bối cảnh nền thương mại nước ta hiện nay, những nỗ lực nêu trên của các doanh nghiệp bán lẻ là rất đáng ghi nhận. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

  • Các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam đang có những chiến lược cụ thể để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Để có thể cạnh tranh với các tập đoàn bán lẻ hùng mạnh của nước ngoài khi thị trường hoàn toàn mở cửa, các doanh nghiệp Việt Nam đang khẩn trương tự hoàn thiện mình bằng cách mở rộng mạng lưới phân phối và tiến hành kinh doanh theo chuỗi. Đồng thời, các nhà bán lẻ nội địa đã ý thức được là phải liên kết để tạo nên sức mạnh tổng thể chuẩn bị cho cạnh tranh.

  • Mở rộng mạng lưới phân phối và kinh doanh theo chuỗi.

Trong vòng 10 năm trở lại đây, có thể thấy sự phát triển mạnh mẽ của các doanh nghiệp Việt Nam trong việc mở rộng hệ thống bán lẻ. Việc sở hữu kênh bán lẻ đã trở thành lợi thế đặc biệt của các doanh nghiệp bán lẻ trong nước khi đối đầu với hàng nhập khẩu.

Theo các doanh nghiệp, thời gian không còn nhiều để họ có thể thong thả vì đây là năm nước rút trước khi chính thức bước vào cuộc chiến khốc liệt với nhà đầu tư nước ngoài: giành giật người tiêu dùng về “phần sân” của mình. Với chiến lược không ngừng mở rộng mạng lưới, một số doanh nghiệp đã và đang hình thành loại hình kinh doanh bán lẻ hiện đại của riêng mình để từng bước vận hành theo mô hình chuỗi và hoạt động ngày càng chuyên nghiệp. Trong thời gian qua, hàng loạt các siêu thị, cửa hàng tiện ích đã được xây dựng và đi vào hoạt động khá rầm rộ.

Tháng 1/2026, Liên hiệp hợp tác xã thương mại thành phố Hồ Chí Minh (Saigon Co.op) đã đưa vào hoạt động mới 2 siêu thị tại Bình Tân và Vũng Tàu. Nếu tính cả năm 2025, Saigon Co.op đã đưa vào hoạt động 9 siêu thị mới với tổng vốn đầu tư lên đến 500 tỷ đồng.

Chuỗi hệ thống siêu thị của Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) là Vinatexmart cũng không kém cạnh khi chỉ trong tháng 12-2025 và tháng 1-2026 đã đưa vào hoạt động 4 siêu thị mới tại thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ và Kontum.

Tại thị trường phía Bắc, các siêu thị như Intimex, Fivimart đều tăng cung, mở rộng các hệ thống phân phối của mình. Nhưng “làm mưa làm gió” nhất trong năm 2025 phải kể đến chuỗi siêu thị và cửa hàng tiện ích mang thương hiệu Hapro của Tổng công ty Thương mại Hà Nội. Trong năm 2025, doanh nghiệp này đã mở thêm gần 20 siêu thị và cửa hàng tiện ích. Không chỉ chú trọng thị trường Hà Nội, Hapro đang xuất hiện và mở rộng mạng lưới ở các tỉnh Thái Bình, Hà Tây, Hưng Yên, thậm chí cả các tỉnh miền núi phía Bắc như Thái Nguyên, Bắc Cạn. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Danh sách siêu thị tiếp tục chờ mở cửa trong năm 2026 còn khá dài. Saigon Co.op sẽ khai trương thêm 10 siêu thị mới. Vinatexmart, sau khi đã mở 50 siêu thị, hiện đang có đến 25 siêu thị chờ triển khai ở khắp 17 tỉnh thành. Hapro còn chuẩn bị đầu tư mạnh hơn nữa với 5 trung tâm thương mại và hơn 200 cửa hàng tiện ích tại hơn 10 tỉnh thành phía Bắc. Công ty cổ phần An Phong, chủ đầu tư chuỗi hệ thống siêu thị Maximark, cũng tung ra đến gần 300 tỷ đồng cho kế hoạch đầu tư mới 3 siêu thị đến cuối năm 2026 vì theo các doanh nghiệp thì “đã kinh doanh là phải bắt buộc mở rộng, phát triển”, có thế mới mở rộng được thị trường, thu hút được nhiều khách hàng và nâng cao tầm ảnh hưởng của doanh nghiệp trên thị trường. Đây có thể nói là những con số khá ấn tượng và cũng rất đáng mừng cho thị trường bán lẻ Việt Nam, thể hiện nỗ lực của các doanh nghiệp “nội” quyết giữ thị trường “nhà”, khách hàng “nhà”.

Mở rộng hệ thống cũng như địa bàn hoạt động là hướng đi đúng đắn và có lợi nhất cho doanh nghiệp. Tai các thành phố lớn, các siêu thị, trung tâm thương mại nước ngoài khang trang, hiện đại mọc lên “như nấm sau mưa” và đang dần tỏ ra lấn át các siêu thị trong nước. Trong bối cảnh nền kinh tế chưa thực sự phát triển, năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước còn hạn chế thì tốt hơn cả là tìm cho mình hướng đi riêng. Doanh nghiệp nên quan tâm khai thác triệt để thị trường các tỉnh ngoại thành-thị trường đầy tiềm năng nhưng vẫn đang bị bỏ ngỏ.

  • Liên kết nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ngoài chiến lược mở rộng chuỗi kinh doanh, các doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu thực hiện liên kết. Trong tình hình thực tế hiện nay, liên kết là biện pháp hiệu quả nhất mà các doanh nghiệp trong nước có thể làm để nâng sức mạnh của mình lên. Liên kết để làm đối trọng lại những tập đoàn đa quốc gia. Liên kết không chỉ để tồn tại mà còn để phát triển.

Gần đây, 4 doanh nghiệp lớn trong ngành phân phối bán lẻ Việt Nam là Tổng công ty thương mại Sài Gòn (Satra), Tổng công ty thương mại Hà Nội (Hapro), Liên hiệp hợp tác xã thương mại thành phố Hồ Chí Minh (Saigon Cop.op) và Công ty TNHH Phú Thái (Phú Thái Group) đã ký bản hợp tác thành lập Công ty cổ phần đầu tư và phát triển hệ thống phân phối Việt Nam (VDA).

Việc ra đời của VDA được kỳ vọng là có thể cạnh tranh được với các tập đoàn phân phối nước ngoài đồng thời tạo cầu nối thúc đẩy thương mại nội địa phát triển, đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng và xây dựng VDA trở thành Wal-Mart của Việt Nam. 4 đơn vị thành viên VDA tiền thân đã có 10-20 năm kinh nghiệm hoạt động, có khách hàng, có thị trường… Trong năm 2024, tổng doanh số của 4 đơn vị thành viên VDA đã lên tới trên 20.000 tỷ đồng. VDA có thể coi là mô hình 4+1, trở thành một đầu tàu trong lĩnh vực phân phối Việt Nam trong tương lai gần, bởi đã hội tụ được những thế mạnh của 4 bên liên doanh: Saigon Co.op mạnh trong lĩnh vực phân phối bán lẻ, chiếm 50% thị phần tại thành phố Hồ Chí Minh, là một trong 3 nhà bán lẻ Việt Nam nằm trong top 500 nhà bán lẻ hàng đầu khu vực Châu Á Thái Bình Dương năm 2022; Hapro và Satra có hàng chục năm kinh nghiệm, đã thiết lập được hệ thống cơ sở hạ tầng và thị phần ở cả miền Bắc và miền Nam; Phú Thái Group cũng có thế mạnh của nhà phân phối bán lẻ hàng đầu Việt Nam với trên 100 siêu thị, 5.000 đại lý bán buôn, 50.000 cửa hàng bán lẻ trên toàn quốc.

Giai đoạn 1, VDA sẽ tập trung vào đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng với tổng vốn đầu tư 1.500 tỷ đồng. Trước mắt VDA sẽ sử dụng vốn góp của 4 thành viên sáng lập và tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng ở 3 trung tâm thành phố lớn của cả nước là Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Dự kiến trong năm 2026 sẽ có trung tâm kho vận và hệ thống logistic đầu tiên đi vào hoạt động. Đến giai đoạn 2, khi Việt Nam mở cửa thị trường này hoàn toàn, VDA sẽ tập trung vào việc xây dựng các đại siêu thị, các trung tâm phân phối bán sỉ, nhượng quyền kinh doanh, mua bán sáp nhập các doanh nghiệp và tiến tới đầu tư ra nước ngoài. VDA sẽ xây dựng các tổng kho hàng hóa tại các tỉnh thành trong cả nước là nơi tiếp nhận hàng hóa cho mạng lưới phân phối, trở thành cầu nối cho các nhà sản xuất. Mục đích của các nhà sáng lập VDA không chỉ mong muốn lập nên một bộ xương vững chắc cho 4 công ty thành viên mà còn tạo nền tảng cho việc tổ chức lại hệ thống phân phối và bán lẻ nội địa.

Chiến lược liên kết còn được thể hiện qua sự ra đời của Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam (VAR). Mối liên kết này dự kiến sẽ tiếp thêm sức mạnh cho các doanh nghiệp bán lẻ trong nước khi phải đối đầu với các đối thủ quá mạnh.

Theo quyết định 1159 QĐ/BNV về việc thành lập hiệp hội các nhà bán lẻ, ngày 5/10/2025, tại Hà Nội, Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR) đã chính thức ra mắt với sự tham gia của 130 doanh nghiệp lớn nhỏ trong cả nước.

AVR sẽ hoạt động trên cơ sở tự nguyện, phi lợi nhuận với mục đích chính là tập hợp, đoàn kết, hợp tác, hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các hội viên để xây dựng và phát triển lĩnh vực dịch vụ bán lẻ thành một hệ thống bán lẻ có quy mô lớn, tính chuyên nghiệp cao và có uy tín trên toàn quốc và trên trường quốc tế. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Hoạt động của AVR cũng sẽ tập trung hỗ trợ, nâng cao năng lực cho các nhà bán lẻ Việt Nam, đồng thời sẽ phát huy vai trò của mình trong việc tham gia với các cơ quan quản lý nhà nước trong quá trình hoạch định cơ chế, chính sách có liên quan đến loại hình kinh doanh bán lẻ nhằm tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh và bình đẳng trong thị trường bán lẻ.

Rõ ràng các doanh nghiệp trong nước đang nỗ lực để đứng vững trên sân nhà. Liên kết, tận dụng lợi thế thị trường hiện có, nâng cấp mạng lưới phân phối bán lẻ truyền thống thành hệ thống bán lẻ hiện đại là bước đi đúng đắn để có thể tồn tại và phát triển trong cuộc cạnh tranh khốc liệt với các tập đoàn bán lẻ nước ngoài.

Những thành tựu mà các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam đạt được đã góp phần thay đổi diện mạo của hệ thống phân phối trong nước, mang lại nhiều lợi ích cho người tiêu dùng và nền kinh tế. Sự phát triển mạnh mẽ cả mặt lượng và mặt chất của các siêu thị, trung tâm thương mại và của hàng tiện lợi trong thời gian qua cho thấy bước chuyển mình mạnh mẽ trong thị trường bán lẻ Việt Nam theo hướng hiện đại hóa và ngày càng phát triển. Xây dựng hệ thống bán lẻ hiện đại là một xu thế tất yếu khi đời sống của người dân được cải thiện. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu kể trên, các doanh nghiệp bán lẻ trong nước vẫn bộc lộ những yếu kém cần khắc phục.

Những yếu kém tồn tại:

  • Mạng lưới đông nhưng yếu kém, thiếu tính liên kết

“Mạng lưới yếu kém không có nghĩa là ít, mà nó không được tổ chức, thiết kế để trở thành những hệ thống chuyên nghiệp. Thị trường của chúng ta hết sức manh mún, tản mác, rời rạc, chẳng có liên hệ gì với nhau. Cả tổ chức và hoạt động của nó nằm ngoài sự kiểm soát. Một thị trường mà toàn người dân bán cho nhau, rồi tiểu thương tự mua tự bán thì việc quản lý, điều tiết giá nhanh là điều cực khó. Có hai điểm yếu lớn nhất của hệ thống này. Do không có những rường cột lớn nên hệ thống phân phối trên rất dễ bị tổn thương. Yếu tố tâm lý tác động rất nhiều vì chỉ cần nghe tin giá sẽ lên, ai cũng muốn lãi cao nên tâm lý người bán là dừng lại chờ xem. Yếu tố chờ xem có thể khiến tạo nên cơn sốt giả tạo, từ đó dễ đẩy giá lên. Chính điều này tạo nên điểm yếu thứ hai là dễ nảy sinh đầu cơ”.

Thiếu tính liên kết cuả các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam thể hiện trên 2 phương diện: thiếu tính liên kết giữa các doanh nghiệp với nhau và thiếu tính liên kết giữa nhà sản xuất – nhà phân phối – nhà bán lẻ.

Các doanh nghiệp bán lẻ hiện nay chủ yếu là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nguồn vốn ít ỏi trong khi phải cạnh tranh với các đại gia bán lẻ đến từ các nền kinh tế lớn trên thế giới. Đây dường như là cuộc chạy đua không cân sức, chẳng mấy chốc mà các doanh nghiệp nội sẽ bị các tập đoàn ngoại thôn tính. Giải pháp cho các doanh nghiệp Việt Nam là phải liên kết, phải liên kết thôi. Các doanh nghiệp cũng đã nhận thức được điều đó, bằng chứng là sự ra đời của Công ty cổ phần đầu tư và phát triển hệ thống phân phối Việt Nam (VDA) và Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR) trong thời gian qua. Theo kinh nghiệm của các chuyên gia kinh tế, khi các doanh nghiệp biết kết hợp với nhau sẽ phát huy được thế mạnh của từng doanh nghiệp, đồng thời tiết kiệm được nhiều chi phí nhỏ lẻ về cửa hàng, kho vận. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng nhận thức đầy đủ về lợi ích mà khi mình toàn tâm hợp tác với các doanh nghiệp khác. Hiện nay, tính liên kết giữa các doanh nghiệp vẫn còn rời rạc. Không ít doanh nghiệp tìm đến liên kết với nhau chỉ là hình thức, còn thực chất thì luôn tìm cách gây bất lợi cho nhau chứ chưa thực sự cùng nhau chia sẻ thông tin, lợi ích. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Một điểm nữa là các doanh nghiệp dịch vụ phân phối trong nước thiếu sự liên kết chiến lược giữa Nhà sản xuất – Nhà phân phối – Nhà bán lẻ để tạo ra các chuỗi cung ứng. Đặc biệt là tính chủ động trong hợp tác liên kết, liên doanh để thu mua, tiêu thụ hàng hoá còn rời rạc, liên kết giữa sản xuất với sản xuất, giữa sản xuất với kinh doanh chưa có sự phân công trách nhiệm rõ ràng, chủ yếu mạnh ai nấy làm, còn thiếu các đại siêu thị, các tổng kho tầm cỡ. Nhà bán lẻ chủ trương bán hàng ra phải sòng phẳng, khách quan để lựa chọn nhà sản xuất; nhà cung cấp đưa ra những mặt hàng tốt, có chất lượng và có giá cả phù hợp bán trong hệ thống, nhưng thực tế quá trình thực hiện lại rất nhiêu khê. Thời gian qua, mặc dù cả nhà bán lẻ và nhà sản xuất đã có nhiều nỗ lực để hợp tác với nhau, nhưng họ vẫn chưa tìm được tiếng nói chung. Thường xuyên xảy ra tình trạng các nhà sản xuất hủy bỏ hợp đồng khi thị trường có dấu hiệu biến động, dẫn đến nguồn hàng trong các hệ thống bị bấp bênh, không ổn định. Cũng liên tục xảy ra cảnh nhà bán lẻ chèn ép, ép giá các nhà sản xuất, buộc các nhà sản xuất phải hạ giá thành sản phẩm. Tình trạng này xuất phát từ việc thiếu những định hướng hợp tác lâu dài, thiếu những dự đoán về biến động của thị trường và kết quả là hàng hóa trên thị trường lúc khan hiếm, lúc lại dư thừa, khiến hoạt động của doanh nghiệp gặp không ít khó khăn.

  • Thiếu tính chuyên nghiệp trong kinh doanh

Nhìn vào cơ cấu đầu tư, có đến 72% doanh nghiệp Việt Nam chọn bán lẻ, phân phối, dịch vụ làm “nồi cơm”. Tuy nhiên các doanh nghiệp bán lẻ của nước ta hiện nay hoạt động kém hiệu quả, còn mang nặng tính đại lý. Hình thức này tuy có thuận lợi là cần ít vốn, phát huy lợi thế lao động dồi dào về số lượng, còn thấp về trình độ kinh doanh, còn thiếu thốn về địa điểm kinh doanh, ít bị rủi ro…. nhưng bản chất là “đi làm thuê” nên hoạt động phụ thuộc rất nhiều vào bên cung cấp, lợi nhuận thu được rất nhỏ bé.

Một yếu kém khác là sau khi chuyển đổi từ hệ thống cửa hàng mậu dịch quốc doanh và hợp tác xã mua bán mang nặng tính phân phối theo định lượng, tem phiếu của thời bao cấp sang cơ chế thị trường, các doanh nghiệp được bung ra, nhưng lại mang nặng tính tự phát, phong cách kinh doanh chưa thoát khỏi tâm lý của người buôn bán nhỏ. Đó là chưa kể tình trạng buôn bán theo kiểu chụp giật, nâng giá theo kiểu “té nước theo mưa” mỗi khi Nhà nước buộc phải nâng giá như mấy đợt nâng giá xăng dầu trong thời gian qua, hoặc găm hàng chờ tăng giá, lạm dụng vị thế độc quyền nhà nước…

Hơn thế, trong khi các đại gia kinh doanh bán lẻ nước ngoài chỉ tập trung vào khâu phân phối, bán hàng theo hướng chuyên nghiệp thì phần nhiều các doanh nghiệp kinh doanh bán lẻ và dịch vụ tiêu dùng trong nước lại ôm đồm thêm chức năng sản xuất, và theo các chuyên gia kinh tế thì “nhiều nghề sẽ yếu nghề”, nghĩa là khâu kinh doanh đầu ra sẽ kém hiệu quả.

Bên cạnh đó, phần lớn hoạt động thương mại của Việt Nam diễn ra thông qua các loại hình thương mại truyền thống, đại bộ phận hàng hoá đang được phân phối đến người tiêu dùng qua kênh này. Hệ quả là các doanh nghiệp bán lẻ luôn gặp phải những khó khăn về văn minh thương mại, vệ sinh an toàn thực phẩm, chất lượng hàng hóa… Hàng loạt các vụ sai phạm của các siêu thị, các cửa hàng tự chọn gần đây đã làm mất lòng tin của người tiêu dùng. Trong tháng 6/2025, đội Quản lý thị trường ý số 14 (Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội) phối hợp với các ngành chức năng đồng loạt kiểm tra 2 siêu thị là Intimex (đường Lý Thái Tổ) và Fivimax (đường Trần Quang Khải) đã phát hiện toàn bộ số chảo, nồi chống dính của hãng Xunhou (Trung Quốc) lại được dán tem những thương hiệu nổi tiếng như Crown, Daily (Hàn Quốc), Gasibusi (Nhật Bản). Nhiều loại chảo chống dính được bán tại siêu thị Fivimax mang nhãn hiệu Crouwn, Newstar, Sunday… nhưng có xuất xứ từ Công ty Đức Chính – phường Bồ Đề, quận Long Biên, Hà Nội. Ngoài ra, nhiều siêu thị còn bán hàng thực phẩm kém chất lượng, thậm chí bán hàng đã hết hạn sử dụng. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Điểm yếu tiếp theo là về dịch vụ. Với hóa đơn từ 200.000 đồng trở lên, khách hàng chỉ việc đưa địa chỉ, nhân viên của Saigon Co.op sẽ trực tiếp mang số hàng hóa đó về tận nhà. Đây là dịch vụ mới nhận được rất nhiều sự hưởng ứng của người tiêu dùng là khách hàng của hệ thống siêu thị Saigon Co.op. Tuy nhiên, những dịch vụ tiện ích như vậy chưa nhiều và đây chính là điểm yếu kém của các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam. Đối mặt với cuộc cạnh tranh sắp tới, cách lựa chọn nhiều nhất đối với các nhà bán lẻ nội địa là mở rộng quy mô. Nhưng theo một quan chức của Bộ Công thương, việc “bành trướng” về quy mô không phải là biện pháp tốt nhất của cạnh tranh. Điểm yếu nhất của các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam hiện nay chính là chất lượng dịch vụ và các dịch vụ giá trị gia tăng đi kèm. Đây lại là điểm mạnh của các đại gia bán lẻ nước ngoài. Vì vậy, ngoài việc nhân nhanh, nhân rộng về quy mô, số lượng địa điểm giao dịch, thì các doanh nghiệp bán lẻ phải tập trung cải thiện chất lượng dịch vụ, các chương trình hậu mãi, sự tiện lợi… để giữ thị phần tại sân nhà.

Yếu kém còn thể hiện ở hạ tầng cơ sở lạc hậu. Hiện Việt Nam mới có một số ít trung tâm thương mại, siêu thị, cửa hàng tiện lợi phục vụ theo hình thức tự phục vụ… còn phần lớn là cơ sở hạ tầng cũ tương ứng với phương thức hoạt động truyền thống. Hậu cần cho hệ thống phân phối như kho bảo quản, các kho lạnh, xe tải chuyên dùng thiếu đồng bộ, chưa đạt chuẩn khu vực và quốc tế.

Về nguồn nhân lực quản trị, chúng ta cũng chưa theo kịp yêu cầu của hệ thống phân phối hiện đại. Nguồn nhân lực của nước ta đông nhưng đa phần không được đào tạo bài bản, trình độ chuyên môn yếu kém. Các siêu thị, các trung tâm thương mại hiện đang rất thiếu các chuyên gia cao cấp chuyên nghiệp và kinh nghiệm để quản lý và điều hành. Đây cũng đang là nỗi lo lắng, băn khoăn của các doanh nghiệp khi mở rộng quy mô hoạt động của mình.

Mặt khác, tính chuyên nghiệp của các doanh nghiệp rất yếu, thể hiện ở việc tổ chức hệ thống phân phối ở từng địa phương, khu vực và toàn quốc chưa đồng bộ, chặt chẽ từ khâu thu mua kiểm định, sơ chế đến đóng gói và bán ra. Công tác xúc tiến thương mại, dự báo thông tin thị trường chưa được quan tâm, chưa có bộ phận chuyên trách nên việc vận hành các nghiệp vụ của Marketing chưa chuyên nghiệp và hiệu quả. Hơn 60% đơn vị kinh doanh chưa sử dụng công nghệ thông tin vào lĩnh vực quản lý và kinh doanh, phương pháp quản lý chính vẫn là ghi chép và cộng sổ hàng ngày, dễ gây sai sót và tốn nhiều thời gian; khoảng 20% doanh nghiệp mới xây dựng được Website ở mức độ đơn giản, nội dung còn sơ sài… Trong khi các nhà bán lẻ nội địa chạy đua từng ngày một để mở rộng thị phần, chiếm lĩnh thị trường, thì các nhà quản lý vẫn còn ngồi vạch kế hoạch quy hoạch mạng lưới.

Bên cạnh đó, trên thị trường bán lẻ Việt Nam, giữa các doanh nghiệp đã manh nha xuất hiện các hoạt động phản cạnh tranh như so sánh trực tiếp các sản phẩm cùng loại, khuyến mại gian dối về sản phẩm, tặng hàng cho khách dùng thử để đổi sản phẩm của doanh nghiệp khác, hành vi liên kết của các doanh nghiệp để phân chia thị trường, ngăn cản doanh nghiệp mới gia nhập thị trường. Các doanh nghiệp Việt Nam cũng chưa biết sử dụng công cụ pháp lý để tự bảo vệ trước các hành vi phản cạnh tranh.

Nguyên nhân của những tồn tại: Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

  • Thay đổi phương thức kinh doanh từ truyền thống sang hiện đại.

Loại hình kinh doanh bán lẻ hiện đại của Việt Nam mới manh nha phát triển trong hơn 10 năm trở lại đây (trong khi ở một số nước phát triển, siêu thị đã có bề dày lịch sử hơn 70 năm). Cửa hàng bán lẻ thuộc sở hữu hộ gia đình rất phổ biến ở Việt Nam. Các cửa hàng này phục vụ trên diện rộng đối với cả hàng hoá thực phẩm và phi thực phẩm. Các thị trường truyền thống và cửa hàng tạp hoá vẫn đóng vai trò quan trọng trong ngành thương mại bán lẻ Việt Nam. Do đó, việc thay đổi hình thức kinh doanh từ truyền thống sang hiện đại hoá cũng là điều hết sức khó khăn vì kinh doanh kiểu truyền thống như thông qua các chợ, cửa hàng tạp hoá đã ăn sâu bén rễ từ lâu đời nay đối với các doanh nghiệp trong nước thường có vốn ít, kinh doanh nhỏ lẻ manh mún.

Mặc dù cũng có một vài chính sách được đưa ra và có hiệu lực để khuyến kích hình thức bán lẻ hiện đại phát triển như phát hành các loại thẻ tín dụng để mua hàng, phát hành tiền xu và đồng bạc ngân hàng mới, phát triền Internet, chuyển 10 siêu thị từ nội thành thành phố Hồ Chí Minh ra các khu vực ngoại thành… Tuy nhiên, người tiêu dùng chưa có thói quen sử dụng các loại thẻ tín dụng để mua hàng hoá, không có hình thức máy bán hàng tự động và hệ thống bán lẻ thông qua mạng đang trong giai đoạn sơ khai nên 99% giao dịch được thực hiện bằng tiền mặt.

Rõ ràng việc thay đổi hình thức kinh doanh từ truyền thống sang hiện đại hoá cũng là điều hết sức khó khăn. Để thành công đòi hỏi phải có thời gian cũng như nỗ lực rất nhiều từ phía doanh nghiệp cũng như nhà nước.

  • Khả năng lực tài chính hạn chế.

Các doanh nghiệp Việt Nam cũng ý thức được việc mở rộng hệ thống, cũng muốn đầu tư nhiều hơn xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại… nhưng nhiều khi “lực bất tòng tâm”, đâu phải doanh nghiệp cứ muốn làm là làm được ngay đâu.Thiếu vốn, khó khăn trong việc mở rộng hệ thống vì kinh phí cho việc mở rộng này không phải là nhỏ.Vốn chính là bài toán nan giải với các doanh nghiệp trong nước hiện nay. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Cũng vì lý do tài chính mà các doanh nghiệp gặp bất lợi trong việc thuê mặt bằng kinh doanh. Với những vị trí kinh doanh thuận lợi, các doanh nghiệp Việt Nam không thể nào “đấu” lại được với các doanh nghiệp nước ngoài vì giá thuê là rất đắt và tăng lên từng ngày do nhu cầu thuê mặt bằng không ngừng tăng lên trong khi số lượng mặt bằng là có hạn. Ví dụ như giá thuê mặt bằng tại quận Hoàn Kiếm, Hà Nội đã đạt tới mức 130 USD/ m2/tháng, thậm chí giá thuê của những mặt bằng tại những vị trí đẹp, hoặc tại khu trung tâm kinh doanh thương mại và tầng trệt ở thành phố Hồ Chí Minh lên đến 200USD/m2/tháng thì làm sao các nhà bán lẻ Việt Nam có thể “chịu đựng” được.

  • Thiếu chính sách của nhà nước.

Có một thực tế: bước đường hình thành các tập đoàn bán lẻ của các doanh nghiệp bán lẻ trong nước thời gian qua và hiện nay gặp rất nhiều khó khăn. Nhiều doanh nghiệp than rằng áp lực cạnh tranh đã rất gay gắt, vậy mà nhiều doanh nghiệp trong nước vẫn phải ngồi chờ quy hoạch hệ thống siêu thị. “Chờ được quy hoạch thì trễ mất”!

Trong hội nhập, bắt buộc chúng ta phải mở cửa cho các nhà bán lẻ nước ngoài vào Việt Nam, việc cấp phép cho các nhà đầu tư nước ngoài là điều khó tránh khỏi, song cấp như thế nào, liều lượng bao nhiêu thì cần phải tính toán thật kỹ lưỡng, đòi hỏi các nhà quản lý phải có những chính sách hợp lý như một “bác sỹ kê đơn bốc thuốc”. Không có một nước nào lại dễ dãi quá mức đối với nhà đầu tư nước ngoài khi cùng một lúc cấp phép cho Metro xây dựng 8 siêu thị mà toàn là ở nội thành các thành phố lớn với số vốn lên tới 120 triệu USD như Việt Nam.

Ở Ấn Độ, họ mở cửa nhưng không cho các tập đoàn vào phát triển từng chuỗi siêu thị như Việt Nam mà chỉ cho vào từng cái đơn lẻ. Dù thị trường là rất lớn, nhưng chính phủ Ấn Độ cũng chỉ cho phép Metro mở 2 siêu thị vốn đầu tư 40 triệu USD.

Ở một số nước, cho các tập đoàn nước ngoài vào xây dựng các đại siêu thị nhưng không được ở trung tâm mà phải ra các vùng ngoại vi, muốn đến đó mua sắm phải đi ô tô hoặc xe bus. Đơn giản vì nếu chỉ cần một nhà bán lẻ xây dựng siêu thị lớn ở trung tâm thì chắc chắn các siêu thị bán lẻ nhỏ trong nước sẽ bị bóp chết. Như ở Phillipines, họ cấp phép cho Metro nhưng quy định khoảng cách từ trung tâm thành phố đến siêu thị phải là 40km. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

Thiếu các chính sách khôn ngoan và linh hoạt, chính chúng ta đang tự trói tay mình! Saigon Co.op đã nhiều lần muốn mở siêu thị ở Hà Nội nhưng không tìm được mặt bằng. Sự ưu ái quá mức với nhà đầu tư nước ngoài của chúng ta sẽ làm tổn hại chính chúng ta. Hơn lúc nào hết, các doanh nghiệp trong nước đang cần sự hỗ trợ một cách hiệu quả trên nguyên tắc công bằng và vì lợi ích quốc gia của nhà nước để doanh nghiệp bán lẻ trong nước có thể hình thành, phát triển mạnh mẽ, đủ sức cạnh tranh với các tập đoàn bán lẻ hùng hậu đã, đang và sắp vào Việt Nam.

Một chính sách hợp lý sẽ mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp tự vận động để lớn lên. Doanh nghiệp Việt Nam còn nhỏ và yếu nhưng thiếu vốn không lo bằng thiếu các chính sách hợp lý!

  • Quản lý của nhà nước với hệ thống bán lẻ còn lỏng lẻo.

Cho đến nay, nhà nước vẫn chưa thực sự chú trọng đến việc xây dựng chiến lược, quy hoạch cụ thể để phát triển hệ thống bán lẻ hiện đại. Bên cạnh đó, còn thiếu các quy định, tiêu chuẩn để quản lý là cơ sở cho công tác quy hoạch và định hướng phát triển, dẫn đến tình trạng các loại hình phân phối hiện đại phát triển tự phát trong một thời gian dài.

Quy chế siêu thị và trung tâm thương mại đã ban hành song tính thực thi của quy chế chưa cao. Qua kiểm tra mới đây của Sở Thương mại Hà Nội cho thấy, hầu hết các siêu thị, trung tâm thương mại trên địa bàn hiện nay không đáp ứng đủ điều kiện kinh doanh theo quy định như: diện tích kinh doanh chưa đạt mức tối thiểu; bảo quản hàng hoá không đúng quy trình; thiếu các điều kiện cần thiết để phục vụ khách hàng (khu vệ sinh, khu giải trí…).

Các siêu thị quy mô nhỏ, không đạt tiêu chuẩn về diện tích, chủng loại hàng hóa, vốn, trang thiết bị chuyên dùng… nhưng vẫn trưng biển, tự phong “sao, xếp hạng” cho mình là siêu thị đạt chuẩn. Nhiều Công ty, cửa hàng kinh doanh đua nhau sử dụng chiêu thức tự gắn cho mình tên các siêu thị chuyên ngành như: Siêu thị máy tính, siêu thị nội thất, siêu thị điện thoại, siêu thị điện tử, siêu thị ôtô… gây ra sự ngộ nhận cho người tiêu dùng

Mặt khác, mặc dù “Quy chế về siêu thị, trung tâm thương mại” ra đời đã lâu nhưng đến nay vẫn chưa hề có một chế tài nào trong việc xử phạt đối với các trường hợp vi phạm. Quy chế mới chỉ dừng lại ở việc quản lý hình thức của các siêu thị, việc phân hạng siêu thị chủ yếu phục vụ công tác quy hoạch, thống kê của cơ quan quản lý.

Quy chế siêu thị và trung tâm thương mại là chưa đủ để quản lý hoạt động của hệ thống bán lẻ hiện đại vốn đang phát triển nhanh chóng hiện nay. Theo Sở thương mại Hà Nội, kinh doanh siêu thị không phải là loại hình kinh doanh có điều kiện, nên khi đăng ký ngành nghề kinh doanh tại Sở Kế hoạch&Đầu tư chỉ yêu cầu về vốn pháp định, tư cách pháp nhân, mà không phải tuân thủ theo quy định nào của ngành thương mại. Do vậy nhiều siêu thị được thành lập nhưng Sở Thương mại vẫn không nắm được. Cũng vì không nắm được tình hình hoạt động của các siêu thị nên việc hướng dẫn thực hiện quy chế cũng như công tác quản lý đối với những doanh nghiệp này vô cùng khó khăn.

Trong việc thực hiện đề án “Chiến lược phát triển thương mại nội địa 2024- 2028, định hướng đến năm 2032 và 2035” cũng gặp không ít trở ngại. Hiện nay, kế hoạch xây dựng 20 nhà phân phối bán lẻ lớn trong nước đủ sức cạnh tranh với các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài đang gặp khó khăn về vốn, đất đai và cả công nghệ quản lý. Mặc dù cũng có một vài chính sách được đưa ra và có hiệu lực trong ngành công nghiệp bán lẻ nhưng tính thực thi chưa cao. Xây dựng hệ thống bán lẻ hiện đại vững mạnh vẫn đang là bài toán khó!

Các tập đoàn nước ngoài đang nhanh chóng khẳng định những ưu thế vượt trội về phương thức kinh doanh, tiềm năng vốn, công nghệ quản lý, kinh nghiệm của mình trên thị trường Việt Nam. Trong khi đó, hệ thống phân phối trong nước theo nhận định của Bộ Công thương là vẫn nhỏ bé, phát triển còn mang nặng tính tự phát, thiếu ổn định và chưa bền vững rất dễ bị tổn thương mỗi khi có biến động khách quan. Sự hiện diện của các nhà bán lẻ chuyên nghiệp nước ngoài tạo ra áp lực cạnh tranh rất lớn đối với các nhà bán lẻ nội địa.Thách thức với doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam không chỉ là nguy cơ bị loại bỏ bởi các tập đoàn nước ngoài mà nếu doanh nghiệp Việt Nam không phát triển nhanh thì sẽ bị chính người tiêu dùng loại bỏ. Khóa luận: Thực trạng bán lẻ trên thị trường bán lẻ Việt Nam.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Khóa luận: Giải pháp cho các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam

0 0 đánh giá
Đánh giá bài viết
Theo dõi
Thông báo của
guest

0 Góp ý
Cũ nhất
Mới nhất Được bỏ phiếu nhiều nhất
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, hãy bình luận.x