Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm Khóa luận tốt nghiệp tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài Khóa luận tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm Khóa Luận thì với đề tài Khóa luận: Đổi mới việc kiểm tra- đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975 ở lớp 12 trung học phổ thông (chương trình chuẩn) dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này. 

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài.

Cùng với các lĩnh vực khác của đời sống chính trị, xã hội, giáo dục và đào tạo được xem là quốc sách hàng đầu, là “một động lực thúc đẩy và là một điều kiện cơ bản bảo đảm việc thực hiện những mục tiêu kinh tế- xã hội, xây dựng và bảo vệ đất nước” [17;tr.507]. Trong điều kiện đất nước ta hiện nay, đổi mới nền giáo dục và đào tạo có ý nghĩa vô cùng lớn lao, là yếu tố quan trọng hàng đầu nhằm “đào tạo bồi dưỡng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa”. Hội nghị lần thứ II Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã đề ra “Định hướng chiến lược phát triển giáo dục- đào tạo trong thời kỳ CNH- HĐH” chỉ rõ nhiệm vụ giáo dục nước ta đến năm 2010 là: “Nhằm xây dựng những con người và thế hệ thiết tha gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và Chủ nghĩa xã hội, có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; công nghiệp hóa, hiện đại hóa; gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc, có năng lục tiếp thu tinh hóa văn hóa nhân loại; phát huy tiềm năng của dân tộc và con người Việt Nam, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của cá nhân, làm chủ tri thức và khoa học công nghệ hiện đại, có tư duy sáng tạo, có tính tổ chức kỷ luật cao; có sức khỏe là những người thừa kế xây dựng Chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên” như lời căn dặn của Bác Hồ” [18;tr.27].

Để thực hiện tốt mục tiêu giáo dục mà Đảng đã đề ra ngoài việc hoàn thiện một khối lượng tri thức khoa học, đổi mới nội dung thì cần thiết phải không ngừng đổi mới phương pháp dạy học. Trong nhà trường Việt Nam hiện nay “lĩnh vực phương pháp giáo dục trở thành lạc hậu nhất cản trở việc thực hiện mục tiêu giáo dục tiên tiến” [47;tr.170]. Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học nói chung và phương pháp dạy học lịch sử nói riêng là một trong những mặt mang tính chiến lược, cấp thiết trước những yêu cầu đổi mới toàn diện của đất nước. Trong nghị quyết của Hội nghị Ban chấp hành trung ương Đảng lần thứ II, khóa VIII đã nêu rõ “Đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh nhất là sinh viên đại học”[18;tr.30]. Quan điểm này đã được thể chế hóa trong Điều 28 của bộ Luật giáo dục 2005 như sau: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh” [39].

Như vậy, vấn đề đổi mới giáo dục đào tạo nói chung và đổi mới phương pháp dạy học nói riêng luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm và được đặt ra một cách cấp thiết ở trường phổ thông. Đổi mới phương pháp dạy học còn là một trong những biện pháp hữu hiệu để nhà trường và giáo viên hoàn thành những mục tiêu giáo dục đào tạo thời kỳ đổi mới. Một cuộc “cách mạng về phương pháp giáo dục sẽ đem lại một bộ mặt mới, sức sống mới cho nhà trường ở thời đại mới” [47; tr.170]

Đổi mới phương pháp dạy học không thể tách rời đổi mới kiểm tra, đánh giá. Bởi vì mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá là những thành tố quan  trọng của quá trình dạy học ở trường phổ thông, chúng có quan hệ mật thiết và biện chứng với nhau. Do đó, trong Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, Đảng ta đã nêu rõ cần “tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục, phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học, khắc phục lối truyền thụ một chiều. Hoàn thiện hệ thống đáng giá và kiểm định chất lượng giáo dục. Cải tiến nội dung và phương pháp thi cử nhằm đánh giá đúng trình độ tiếp thu tri thức, khả năng học tập. Khắc phục những mặt yếu kém và tiêu cực của giáo dục” [16; tr.97]. Kiểm tra- đánh giá có vai trò vô cùng quan trọng là một biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, đó là khâu mở đầu của quá trình dạy học, đồng thời cũng là khâu kết thúc của quá trình dạy học này để mở ra một quá trình dạy học khác cao hơn đồng thời nó cũng có tác động điều tiết trở lại quá trình đào tạo. Dạy học là một quá trình khép kín, để điều chỉnh quá trình này một cách có hiệu quả cả người dạy và người học đều phải tiếp thu được những thông tin ngược từ việc kiểm tra, đánh giá tri thức. Việc kiểm tra, đánh giá có nhiệm vụ làm sáng rõ tình hình lĩnh hội kiến thức của học sinh, sự hình thành kỹ năng, kỹ xảo, góp phần phát huy tính tích cực, chủ động, độc lập, tự giác trong mỗi học sinh. Đồng thời thông qua kiểm tra đánh giá giáo viên có thể rút kinh nghiệm quá trình dạy học của mình để từ đó có những điều chỉnh biện pháp sư phạm hợp lý hơn. Song thực tiễn việc kiểm tra đánh giá trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông cho thấy: quan niệm về kiểm tra đánh giá của giáo viên, học sinh và xã hội cũng có nhiều bất cập, kiểm tra đánh giá còn nặng về ghi nhớ các sự kiện mà không kiểm tra được học sinh hiểu và vận dụng sự kiện; kỹ năng kiểm tra đánh giá học sinh chưa thực sự được giáo viên quan tâm; việc đánh giá còn nặng về hình thức, về điểm, độ chính xác chưa cao. Chính vì vậy việc kiểm tra đánh giá chưa phát huy được đúng vai trò và khả năng của nó.

Chương trình lịch sử lớp 12 (chuẩn) mới được đưa vào dạy ở trường trung hoc phổ thông từ năm 2008. Cho đến nay, trong quá trình dạy học lịch sử lớp 12 nhiều giáo viên còn khó khăn trong việc lựa chọn nội dung, phương pháp giảng dạy và kiểm tra, đánh giá để phù hợp với chương trình mới này. Hơn nữa phải thấy rằng, học sinh lớp 12 phải chuẩn bị cho những kỳ thi quan trọng như thi tốt nghiệp, thi đại học mà lịch sử là một trong những môn có thể có trong chương trình thi. Do đó, việc tăng cường kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh lớp 12 là hết sức cần thiết

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên chúng tôi thấy rằng thực hiện việc kiểm tra đánh giá trong học tập lịch sử ở trường trung học phổ thông theo yêu cầu đổi mới là hết sức cần thiết để nâng cao chất lượng bộ môn. Vì vậy chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Đổi mới việc kiểm tra- đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975 ở lớp 12 trung học phổ thông (chương trình chuẩn)”.

2. Lịch sử vấn đề. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Trong hoạt động dạy học, kiểm tra, đánh giá tri thức học sinh được coi là một bộ phận cấu thành của quá trình dạy học. Vì lý do đó, trong lịch sử phát triển của nền giáo dục, ngay từ rất sớm đã xuất hiện các hình thức kiểm tra, đánh giá và cũng sớm xuất hiện những công trình nghiên cứu về quá trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh.

2.1. Tài liệu nước ngoài.

• Trên cơ sở tiếp cận nguồn tài liệu dịch, chúng tôi thấy có một số công trình đề cập đến vấn đề này như sau:

Theo như Nguyễn Hứu Chí trong cuốn “Bài học lịch sử và việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử ở trường trung học phổ thông” thì trên thế giới từ những năm 70 của thế kỷ XX các nhà giáo dục học đã có những quan niệm về kiểm tra, đánh giá khác nhau.

Năm 1977, Becbi nhìn nhận vấn đề kiểm tra theo khía cạnh khác khá chính xác và đầy đủ. Theo ông “đánh giá giáo dục là sự thu thập và xử lý một cách có bằng chứng một phần của quá trình dẫn tới sự phán xét về giá trị theo quan niệm hành động” [11; tr.34].

Theo nhà giáo dục học nổi tiếng Hoa Kỳ RanTaylơ, nghiên cứu về vấn đề đánh giá, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá giáo dục và đưa ra định nghĩa như sau: “quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện được của các mục tiêu trong chương trình giáo dục”(19840 [11; tr.33].

Philip cho rằng “đánh giá là sự phân tích tác động của chương trình vào cá nhân, vào hệ thống giáo dục và vào hệ thống phát triển kinh tế- xã hội của cộng đồng” [11; tr.34]. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Nhà nghiên cứu người Pháp R.F.Mager lại cho rằng: “Đánh giá là việc miêu tả tình hình của học sinh và giáo viên để quyết định công việc cần phải tiếp tục và giúp học sinh tiến bộ” [11; tr.34] (1993).

Ngoài ra, Savin trong cuốn Giáo dục học tập 1 ở chương X “Kiểm tra, đánh giá tri thức kỹ năng, kỹ xảo của học sinh” ông nêu rõ quan niệm về kiểm tra-đánh giá. Theo ông “kiểm tra là một phương tiện quan trọng không chỉ để ngăn ngừa việc lãng quên mà còn để nắm được tri thức một cách vững chắc hơn”[43; tr.231]. Đồng thời ông cũng nhận thấy “Đánh giá có thể trở thành một phương tiện quan trọng để điều khiển sự học tập của học sinh, đẩy mạnh sự phát triển về công tác giáo dục của các em. Đánh giá được thực hiện trên cơ sở kiểm tra và đánh giá theo hệ thống 5 bậc: Xuất sắc (điểm 5), Tốt (4 điểm), Trung bình (3 điểm), Xấu (điểm 2), Rất xấu (điểm 1)” [43; tr.246]. Như vậy, Savin đã quan niệm kiểm tra, đánh giá là hai hoạt động khác nhau nhưng có mối quan hệ biện chứng. Đặc biệt ông nhấn mạnh việc kiểm tra không dừng lại ở việc kiểm tra tri thức mà còn kiểm tra kỹ năng, kỹ xảo của học sinh.

Theo Ilina trong cuốn “Giáo dục học, tập II” đã nghiên cứu và nhấn mạnh vai trò của kiểm tra- đánh giá, bà coi “việc kiểm tra và đánh giá kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo là rất quan trọng và là thành phần cấu tạo cần thiết của quá trình dạy học” [26; tr.117]. Đồng thời bà cũng đưa ra hệ thống các phương pháp kiểm tra, đánh giá kiến thức trong nhà trường Xô Viết với những ưu điểm và nhược điểm của mỗi phương pháp. Còn về vấn đề đánh giá thì Ilina cho rằng “đánh giá là một phương tiện kích thích mạnh mẽ và có một ý nghĩa giáo dục to lớn trong điều kiện nếu như nó được giáo viên sử dụng đúng đắn”[26; tr.147]

Hay theo P.E.Griffin (1996) “Đánh giá là đưa ra phán quyết về giá trị của một sự kiện, nó bao hàm việc thu thập thông tin sử dụng trong việc đánh giá của một chương trình, một sản phẩm, một tiến trình, mục tiêu hay tiềm năng ứng dụng của một cách thức đưa ra nhằm mục đích nhất định” [42; tr.8]

Còn N.G.Đairi trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào?” đã khẳng định tầm quan trọng, ý nghĩa của việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong nhà trường. Theo ông “Kiểm tra không chỉ giới hạn ở chỗ phát hiện và cho điểm kiến thức mà kiểm tra còn thúc đẩy học sinh học tập. Ngoài những chức năng kiểm tra và giáo dục, kiểm tra còn có chức năng giáo dưỡng và phát triển tư duy” [15; tr.64]. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Như vậy, vấn đề kiểm tra- đánh giá được nhiều học giả nước ngoài nghiên cứu và tìm hiểu. Mặc dù có những quan điểm và cách nhìn nhận khác nhau nhưng các tác giả đều thống nhất trong việc khẳng định vai trò của kiểm tra, đánh giá.

2.2. Tài liệu trong nước.

Cùng với các học giả nước ngoài, các học giả, các nhà nghiên cứu giáo dục nước ta cũng tìm hiểu và nghiên cứu khá sâu sắc về vấn đề kiểm tra, đánh giá. Đặc biệt trong những năm gần đây vấn đề đổi mới kiểm tra- đánh giá đang rất được quan tâm.

Hà Thế Ngữ- Đặng Vũ Hoạt trong cuốn Giáo dục học” tập 1, NXB Giáo Dục, 1987 đã quan niệm về kiểm tra- đánh giá như sau: “Kiểm tra và đánh giá tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh là một khâu quan trọng của quá trình dạy học. Xét theo các cách thức thực hiện hệ thống các khâu của quá trình dạy học, kiểm tra và đánh giá có thể xem xét như là một nhóm phương pháp dạy học”[41; tr.258]

Theo PTS Trần Kiều trong bài “Đổi mới đánh giá, đòi hỏi bức thiết của phương pháp dạy học”, tạp chí Ngiên cứu giáo dục số 11/1995 thì “Kiểm tra- đánh giá là một bộ phận hợp thành không thể thiếu của quá trình giáo dục. Các yếu tố xác định mục tiêu giáo dục soạn thảo và thực hiện chương trình giáo dục. Kiểm tra, đánh giá là một chỉnh thể tạo thành chu trình kín. Mối quan hệ chặt chẽ giữa các yếu tố trên được đảm bảo sẽ tạo thành một quá trình giáo dục đạt hiệu quả cao” [28; tr.18]. Tác giả coi “đổi mới phương pháp dạy học gắn liền với đổi mới việc đánh giá nói chung và thi cử nói riêng”.

Trần Bá Hoành trong cuốn “Đánh giá trong giáo dục” xuất bản năm 1997 thì cho rằng “việc kiểm tra, đánh giá không thể chỉ dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, rèn luyện các kỹ năng đã học mà phải khuyến khích tư duy năng động sáng tạo, phát hiện sự chuyển biến về xu hướng hành vi của học sinh trước các vấn đề của đời sống gia đình và cộng đồng, rèn luyện khả năng phát hiện và giải quyết các vấn đề nảy sinh trong những tình huống thực tế” [22;tr.12-13].

Trang Thị Lân trong bài “Về việc kiểm tra- đánh giá kết quả học tập của học sinh”, tạp chí nghiên cứu giáo dục số 5/1998 có viết: “Trong lý luận dạy học, kiểm tra là giai đoạn kết thúc của một quá trình dạy học, kiểm tra có ba chức năng là: đánh giá, phát hiện lệch lạc và điều chỉnh, trong đó có chức năng đánh giá là chủ đạo. Đánh giá trong dạy học là một vấn đề hết sức phức tạp, luôn luôn chứa đựng nguy cơ không chính xác, dễ sai lầm. Vì thế đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi phải đổi mới cách thức kiểm tra đánh giá, sử dụng kỹ thuật ngày càng tiên tiến và có độ tin cậy cao để dễ thao tác hơn.”[29; tr.24].

Theo Trần Thị Tuyết Oanh trong cuốn “Đánh giá và đo lường kết quả học tập” thì cho rằng “Đánh giá kết quả học tập là quá trình thu thập và xử lý thông tin về trình độ, khả năng mà người học thực hiện các mục tiêu học tập đã xác định, nhằm tạo cơ sở cho những quyết định sư phạm của giáo viên, cho nhà trường và bản thân học sinh để giúp họ học tập tiến bộ hơn” [42; tr.12].

Năm 1992, trong cuốn giáo trình phương pháp dạy học lịch sử do Phan Ngọc Liên và Trần Văn Trị chủ biên, Nguyễn Hữu Chí đã viết “Kiểm tra và đánh giá kết quả học tập là nhằm cho học sinh nắm vững nội dung và kiểm soát mức độ nắm vững nội dung học tập (mức độ lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kỹ năng và bồi dưỡng đạo đức, tư tưởng chính trị) qua đó giúp giáo viên hiểu kết quả công việc giảng dạy” [31; tr.223] Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

GS.TS Nguyễn Thị Côi, trong các công trình của mình đã đi sâu nghiên cứu về vấn đề kiểm tra- đánh giá kết quả học tập lịch sử như: “chương XIII giáo trình phương pháp dạy học lịch sử- tập II, Nxb Đại học sư phạm 2002”, “Tài liệu hội nghị đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập môn lịch sử ở trường PTTH 4/1999”, “Các con đường biện pháp nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường phổ thông” (2006)…Trong các công trình trên tác giả đã đề cập tới những lý luận cơ bản của kiểm tra- đánh giá kết quả học tập lịch sử ở trường phổ thông. Theo tác giả “Kiểm tra- đánh giá có nhiệm vụ làm rõ tình hình lĩnh hội tri thức, sự thành thạo về kỹ năng, kỹ xảo của học sinh, bổ sung làm sâu sắc, củng cố, hệ thống hóa, khái quát hóa kiến thức đã học…nó còn giúp giáo viên tự đánh giá về việc giảng dạy của mình và học sinh tự đánh giá kết quả học tập của mình”. Do đó “Nếu thực hiện tốt khâu kiểm tra- đánh giá sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn”.

Vấn đề này còn được các nhà nghiên cứu viết bài và công bố trên các tạp chí chuyên ngành. Trên tạp chí giáo dục số 155 (kỳ 1- tháng 2/2007) PGS.TS Trịnh Đình Tùng đã có bài “ Để nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn lịch sử ở trường phổ thông”. Trong bài thầy đã viết “Vấn đề kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học lịch sử nói chung và trong các kỳ thi nói riêng phải được giải quyết dứt điểm, phải được coi là khâu đột phá trong việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn lịch sử hiện nay” [49; tr.24]

Đến tháng 2/2008 trên tạp chí giáo dục số 183, thầy lại có bài viết “Trắc nghiệm hay tự luận trong môn lịch sử ở trường phổ thông”. TS Nguyễn Thị Côi- Nguyễn Thị Bích đã có bài “Kết hợp tự luận với trắc nghiệm – biện pháp cần thiết để trong đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử ở trường phổ thông” trên tạp chí giáo dục số 191 (kỳ 1- tháng 6/2008).

Tạp chí giáo dục số 195 (kỳ 1- tháng 8/2008) cũng đăng bài của Nguyễn Thị Bích với nhan đề “Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông”.

Nhìn chung các nhà giáo dục học và giáo dục lịch sử đều thống nhất kiểm tra-đánh giá là một khâu quan trọng không thể thiếu được trong quá trình dạy học, nó là một yếu tố cần phải được chú ý khi đổi mới phương pháp dạy học.

Ngoài ra, vấn đề kiểm tra- đánh giá cũng được các học viên, sinh viên tìm hiểu và nghiên cứu về mặt lý luận và thực tiễn qua một số luận văn, khóa luận như: luận văn thạc sĩ “Sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan để kiểm tra- đánh giá kết quả học tập lịch sử Việt nam giai đoạn 1945- 1975 lớp 12- Trung học phổ thông” của Nguyễn Thị Minh Ngọc 2003, “Đổi mới việc kiểm tra- đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học lịch sử ở trường Trung học phổ thông (qua ví dụ chương II, khái quát tiến trình lịch sử Việt Nam từ giữa thế kỷ XIX đến hết chiến tranh thế giới lần thứ nhất ở lớp 11 trung học phổ thông)” của Nguyễn Thị Quỳnh Anh, 2004… Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Đặc biệt gần đây trong luận án tiến sĩ của mình, Nguyễn Thị Bích đã làm rõ vấn đề đổi mới kiểm tra- đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh ở trường trung học cơ sở qua công trình “Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học lịch sử ở trường THCS”.

Tóm lại, vấn đề kiểm tra, đánh giá đã được các nhà giáo dục học và giáo dục lịch sử trong và ngoài nước nghiên cứu. Những lý luận trên là cơ sở quý báu cho chúng tôi đi sâu vào nghiên cứu đề tài “Đổi mới việc kiểm tra- đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh  trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975 ở lớp 12 trung học phổ thông (chương trình chuẩn)”.

3. Giới hạn của đề tài.

Trong khuôn khổ khóa luận này chúng tôi xin đi sâu nghiên cứu về các biện pháp nhằm đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập lịch sử ở trường trung học phổ thông. Nội dung lịch sử vận dụng vào nghiên cứu được giới hạn trong chương trình lịch sử Việt Nam từ năm 1954 đến 1975 ở lớp 12 (chương trình chuẩn).

4. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu.

4.1. Mục đích.

Trên cơ sở tìm hiểu lý luận và thực tiễn việc kiểm tra, đánh giá trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông, đề tài đi sâu nghiên cứu đề xuất một số biện pháp đổi mới việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học lịch sử lớp 12 phần lịch sử Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975.

4.2. Nhiệm vụ.

Để đạt được mục đích trên đề tài phải giải quyết các nhiệm vụ sau:

• Tìm hiểu lý luận về kiểm tra, đánh giá (khái niệm, nội dung, vai trò, ý nghĩa, biện pháp và hình thức, phương pháp yêu cầu kiểm tra, đánh giá).
• Điều tra, quan sát thực tế dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông nói chung, việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh nói riêng.
• Tìm hiểu chương trình lịch sử Việt Nam từ 1954 đến năm 1975 ở lớp 12 trung học phổ thông.
• Đề xuất các biện pháp đổi mới kiểm tra, đánh giá.
• Tiến hành thực nghiệm sư phạm để khẳng định tính khả thi của những biện pháp mà đề tài đưa ra.

5. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

5.1. Cơ sở lý luận.

Đề tài được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng về giáo dục và những vấn đề liên quan tới lý luận dạy học, phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông, các tài liệu liên quan đến kiểm tra, đánh giá.

5.2. Phương pháp nghiên cứu.

• Nghiên cứu các tác phẩm của các tác giả kinh điển, chủ nghĩa Mác- Lênnin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các văn bản nghị quyết của Đảng và Nhà nước, Bộ giáo dục và đào tạo về giáo dục.
• Nghiên cứu các công trình của các nhà giáo dục học, giáo dục lịch sử viết về kiểm tra- đánh giá và các tài liệu lịch sử có liên quan tới đề tài.
• Nghiên cứu nội dung chương trình SGK Lịch sử lớp 12 từ 1954 đến 1975 ở trường trung học phổ thông.
• Nghiên cứu, khảo sát điều tra tình hình kiểm tra, đánh giá trong dạy học lịch sử thông qua phiếu điều tra, phỏng vấn để nắm được thực tiễn của công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh ở trường THPT hiện nay.
• Soạn đề kiểm tra và tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm các biện pháp về đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học lịch sử Việt Nam ở lớp 12 THPT mà đề tài đã đưa ra.

6. Ý nghĩa.

• Ý nghĩa khoa học: Nhằm giúp bản thân nắm chắc lý luận dạy học bộ môn nói chung và vấn đề kiểm tra, đánh giá trong dạy học lịch sử nói riêng.
• Ý nghĩa thực tiễn: Qua nghiên cứu đề tài góp phần giúp bản thân biết vận dụng những lý luận trên vào quá trình dạy học lịch sử sau này để có thể nâng cao chất lượng bộ môn.

7. Cấu trúc của khóa luận. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Ngoài mở đầu, kết luận, các phụ lục, tài liệu tham khảo, nội dung của khóa luận bao gồm 2 chương:

• Chương 1: Vấn đề kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông.
• Chương 2: Một số biện pháp đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975 ở lớp 12 THPT (chương trình chuẩn).

CHƯƠNG 1 VẤN ĐỀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề

1.1.1. Cơ sở lý luận.

1.1.1.1. Xuất phát điểm của vấn đề.

• Mục tiêu của bộ môn lịch sử.

Sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, sự thách thức trước nguy cơ tụt hậu trên đường tiến vào thế kỷ XXI bằng cạnh tranh trí tuệ đang đặt ra những mục tiêu mới cho ngành giáo dục đào tạo. Nhiệm vụ của dạy học lúc này không chỉ là cung cấp cho học sinh hệ thống tri thức phổ thông cơ bản về tự nhiên và xã hội hiện đại nhất mà còn phải góp phần phát triển năng lực trí tuệ, tư duy và hoàn hiện nhân cách cho học sinh.

Từ mục tiêu chung của giáo dục phổ thông, mục tiêu của giáo dục trung học phổ thông được cụ thể hóa như sau: “Giáo dục trung học phổ thông nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” (Điều 27, mục 2, chương 2, luật giáo dục 2005) [36] Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Cùng với các môn học khác, bộ môn Lịch sử có vị trí, vai trò quan trọng trong việc phát triển toàn diện học sinh. Mục tiêu của bộ môn lịch sử ở trường trung học phổ thông được xây dựng trên cơ sở mục tiêu giáo dục của cấp học, quan điểm đường lối của Đảng về sử học và giáo dục. Nó cũng được căn cứ vào nội dung, đặc trưng của hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử; yêu cầu của tình hình và nhiệm vụ cách mạng hiện nay.

• Mục tiêu của môn lịch sử ở trường phổ thông là phải thực hiện những nhiệm vụ sau:

Về kiến thức: Cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản của khoa học lịch sử, bao gồm: sự kiện lịch sử cơ bản, các khái niệm thuật ngữ, nhân vật, niên đại, những hiểu biết về quan điểm lý luận đơn giản, những vấn đề về phương pháp nghiên cứu học tập phù hợp với yêu cầu và trình độ của học sinh.

• Ví dụ: Ở bậc trung học phổ thông.

Học sinh được tìm hiểu những kiến thức chủ yếu về quá trình phát triển của lịch sử Việt Nam với những sự kiện nổi bật. Trên cơ sở đó giúp học sinh nắm được những quy luật chung và đặc thù của xã hội Việt Nam.

Về lịch sử thế giới, học sinh được tìm hiểu những sự kiện chính của lịch sử xã hội loài người từ nguyên thủy cho đến nay mà trọng tâm là thời kỳ cận hiện đại. Qua đó học sinh hiểu rõ hơn quy luật phát triển của xã hội loài người, những tác động của lịch sử thế giới tới lịch sử dân tộc, mối quan hệ giữa lịch sử Việt Nam với lịch sử các nước láng giềng.

Hơn nữa, học sinh còn được nâng cao và hoàn chỉnh hơn những nhận thức mácxít- lênninnít về lịch sử. Đồng thời được cung cấp những kiến thức sơ giản về phương pháp tìm hiểu nghiên cứu lịch sử, cải tiến phương pháp học tập, phát huy tính tích cực trong học tập lịch sử.

Về phát triển kỹ năng: Môn lịch sử ở trường phổ thông giúp cho người học phát triển và rèn luyện năng lực tư duy như phân tích, so sánh, tổng hợp… kỹ năng học tập và kỹ năng thực hành gồm cả kỹ năng thực hành bộ môn và kỹ năng thực hành trong cuộc sống. Cụ thể là bồi dưỡng: Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

• Tư duy biện chứng trong nhận thức và hành động, biết phân tích đánh giá liên hệ…
• Kỹ năng học tập và thực hành bộ môn: sử dụng SGK, các tài liệu tham khảo khác, khả năng trình bày nói và viết, làm và sử dụng một số đồ dùng trực quan, những hoạt động ngoại khóa của môn học.
• Vận dụng các kiến thức đã học vào cuộc sống hiện nay.

Về tư tưởng tình cảm: Lịch sử có sở trường và ưu thế trong việc giáo dục thế hệ trẻ, từ thời cổ đại người ta đã thấy rằng “lịch sử là cô giáo của cuộc sống”, “là bó đuốc soi đường đi tới tương lai”. Do đó, giáo dục cho học sinh quan điểm tư tưởng, lập trường, phẩm chất đạo đức, nhân cách, tình cảm là một yêu cầu quan trọng cần chú ý thực hiện trong dạy học lịch sử. Tri thức lịch sử không chỉ có tác dụng giáo dục trí tuệ mà còn giáo dục cả tình cảm tư tưởng, góp phần đào tạo con người toàn diện.

Thông qua việc học tập lịch sử ở trường trung học phổ thông, những phẩm chất, đạo đức, tư tưởng, tình cảm…được bồi dưỡng một cách hệ thống ở những điểm chủ yếu sau:

• Trước hết học sinh được bồi dưỡng lòng yêu nước xã hội chủ nghĩa, lòng yêu quê hương- một biểu hiện của lòng yêu nước, trong lao động sản xuất cũng như trong đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ Tổ quốc.
• Thứ hai, cần bồi dưỡng cho học sinh tinh thần đoàn kết quốc tế, tình hữu nghị với các dân tộc đấu tranh cho độc lập, tự do, văn minh, tiến bộ xã hội, hòa bình, dân chủ.
• Đồng thời học sinh cũng cần có niềm tin vào sự phát triển hợp quy luật của xã hội loài người và dân tộc, dù trong tiến trình lịch sử có những bước quanh co, khúc khuỷu, tạm thời tụt lùi hay dừng lại.
• Thứ tư, học sinh có ý thức làm nghĩa vụ công dân, sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quốc tế.
• Và đặc biệt người học cần có những phẩm chất cần thiết trong cuộc sống cộng đồng…

Tóm lại, mục tiêu bộ môn lịch sử ở trường trung học phổ thông là cung cấp kiến thức cơ bản có hệ thống về lịch sử phát triển hợp quy luật của dân tộc và xã hội loài người. Trên cơ sở đó giáo dục lòng yêu nước tự hào dân tộc, lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, rèn luyện năng lực tư duy và thực hành. Như vậy, để có thể thực hiện được tốt chức năng và nhiệm vụ của bộ môn trong nhà trường người giáo viên phải sử dụng đa dạng các phương pháp dạy học và không ngừng đổi mới cho phù hợp với sự phát triển của xã hội trong đó việc cải tiến khâu kiểm tra, đánh giá là một việc làm hết sức cần thiết.

• Đặc trưng của bộ môn lịch sử ở trường phổ thông. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Tri thức lịch sử có những đặc điểm riêng nổi bật khác với tri thức của các bộ môn khoa học khác. Nó mang tính quá khứ, tính không lặp lại, tính cụ thể, tính hệ thống và tính thống nhất giữa sử và luận. Lịch sử là những gì diễn ra trong quá khứ không lặp lại nên nhận thức lịch sử không thể quan sát trực tiếp cũng không thể tiến hành trong phòng thí nghiệm. Những sự kiện, hiện tượng lịch sử vốn là một hiện thực khách quan, tồn tại độc lập với ý thức chủ quan của người nhận thức lịch sử, dù chúng ta có biết hay không, thừa nhận nó hay không thì nó vẫn tồn tại, không thể nào thay đổi được. Nhiệm vụ của giáo viên không chỉ cung cấp cho học sinh những sự kiện, hiện tượng lịch sử đúng như nó tồn tại mà còn phải giúp học sinh hiểu những sự kiện để so sánh đáng giá nhận xét… từ đó rút ra quy luật bài học kinh nghiệm.

Trong đời sống xã hội, lịch sử vừa là phương tiện bồi dưỡng kiến thức vừa có tác dụng giáo dục trí tuệ và tình cảm. Tri thức lịch sử là một trong những bộ phận quan trọng nhất của nền văn hóa nhân loại, không hiểu biết lịch sử thì không thể xem là người có văn hóa toàn diện và sâu sắc. Tsecnưsépxki đã nhấn mạnh vai trò và tác dụng giáo dục của bộ môn lịch sử như sau: “Có thể không biết không cảm thấy sau mê toán học, tiếng Hi Lạp hoặc chữ Latinh, hóa học, có thể không biết hàng nghìn môn học khác nhưng dù sao đã là người có giáo dục mà không yêu thích lịch sử thì chỉ có thể là một con người không phát triển đầy đủ trí tuệ”[35; tr.96].  Học lịch sử không chỉ để biết lịch sử nước mình mà còn để hiểu về lịch sử nước khác, từ đó hiểu được rõ sự phát triển của xã hội nói chung. Sự nhận thức một cách tích cực đúng đắn như vậy sẽ giúp chúng ta có hành động và thái độ đúng đắn biết giữ gìn bản sắc dân tộc trong mối quan hệ với thế giới như nguyên Tổng bí thư Đỗ Mười đã từng phát biểu “Cùng với quá trình quốc tế hóa ngày càng mở rộng thì trở về nguồn cũng là một xu thế chung của các dân tộc trên thế giới. Với chúng ta đó chính là sự tìm tòi, phát hiện ngày càng sâu sắc hơn những đặc điểm của xã hội Việt Nam, những phẩm chất cao quý, những giá trị truyền thống và những bài học lịch sử giúp chúng ta lựa chọn và tiến hành bước đi thích hợp, hướng mục tiêu dân giàu nước mạnh xã hội công bằng văn minh”[32; tr.226].

Bộ môn lịch sử cũng không đơn thuần chỉ đòi hỏi học sinh ghi nhớ các sự kiện, niên đại, địa danh… mà còn yêu cầu học sinh phải có tư duy sáng tạo trong học tập, nhận thức lịch sử. Bởi lịch sử luôn luôn xuất phát từ những sự kiện cụ thể cho nên để có thể hiểu rõ những tri thức lịch sử người học phải phát triển tư duy của mình. Ph. Engghen đã từng nói: “Lịch sử bắt đầu từ đâu thì quá tình tư duy cũng bắt đầu từ đấy”[32; tr.269]. Trong quá trình dạy học, các nhà giáo dục nước ta cũng như trên thế giới đều quan niệm và cố gắng thực hiện việc phát triển tư duy của học sinh, hướng dẫn học sinh nhận thức từ hiện vật, các bằng chứng khoa học về quá khứ để nhận biết chính xác và hiểu sâu sắc hơn những sự kiện đã xảy ra. Đây là một vấn đề khó bởi đặc trưng của bộ môn là xuất phát từ sự kiện cụ thể. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Như vậy, để có thể thực hiện được các yêu cầu trên, giáo viên lịch sử cần vận dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau và không ngừng đổi mới  trong đó đổi mới kiểm tra, đánh giá là một khâu quan trọng. Hoạt động kiểm tra, đánh giá phải được thực hiện toàn diện cả về kiến thức, kỹ năng và thái độ, toàn diện về mức độ nhận thức của học sinh từ biết đến hiểu và vận dụng.

• Đặc điểm nhận thức của học sinh trong học tập lịch sử.

Quá trình nhận thức của học sinh về cơ bản cũng diễn ra theo quy luật nhận thức chung của xã hội loài người. Quy luật này được Lê- Nin chỉ rõ đó là: “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý, nhận thức hiện thực khách quan”.

Quá trình nhận thức của học sinh được tiến hành trong quá trình dạy học với những điều kiện sư phạm nhất định và nó có những điểm độc đáo hơn so với quá trình nhận thức chung của xã hội loài người và của các nhà khoa học. Nếu như quá trình nhận thức của các nhà khoa học diễn ra theo con đường mò mẫm, thử và sai thì quá trình nhận thức của học sinh lại diễn ra theo con đường đã được khám phá. Tức là, học sinh phổ thông trong quá trình học tập không có nhiệm vụ tìm ra cái mới cho nhân loại mà trước hết phải hoàn thành nhiệm vụ nắm cho được những tri thức mà loài người đã tích lũy trong các khoa học. Nói cách khác, các em nhận thức được cái mới đối với bản thân mình rút ra từ kho tàng hiểu biết chung của nhân loại.

Mặt khác, trong thời gian học ở trường phổ thông, học sinh không phải nắm vững toàn bộ kho tàng hiểu biết của nhân loại mà chỉ nắm những tri thức cơ bản phù hợp với thực tiễn đất nước được rút ra từ các nhà khoa học và được gia công về mặt sư phạm.

Nét độc đáo trong quá trình nhận thức của học sinh còn biểu hiện ở chỗ nó chứ đựng các khâu kiểm tra, củng cố, đánh giá các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo. Trong quá trình tự kiểm tra, đánh giá dưới sự hướng dẫn điều khiển ở những mức độ khác nhau của giáo viên, học sinh sẽ tự phân tích, tự đánh giá chỗ mạnh, chỗ yếu trong việc nắm trí thức, phát huy những yếu tố tích cực, khắc phục những yếu tố tiêu cực nhằm hoàn thiện quá trình dạy học, mang lại hiệu quả tối ưu. Đồng thời học sinh cũng tự mình trực tiếp trao đổi, nhận xét hay đưa ra ý kiến về một vấn đề với tập thể hay cá nhân bạn bè trong lớp từ đó các em có thể tự rút ra cho mình những kết luận cần thiết. Thông qua kiểm tra, đánh giá và tự kiểm tra, đánh giá học sinh nắm vững kiến thức một cách có hệ thống, biến tri thức của nhân loại thành kiến thức riêng của mình. Do đó trong quá trình nhận thức của học sinh phải có khâu kiểm tra, đánh giá để đảm bảo cho quá trình này hợp thành một chu trình kín.

Quá trình nhận thức của học sinh trong học tập lịch sử có nhiều điểm khác biệt cũng một phần bởi tri thức lịch sử có những đặc trưng riêng của nó. Lịch sử bao gồm những sự kiện, hiện tượng đã diễn ra trong quá khứ mang tính trừu tượng cao do đó để nhận thức lịch sử thì người học buộc phải có óc tưởng tượng phong phú để dựng lại một hình ảnh chân thực về sự kiện đã xảy ra không tồn tại ở hiện thực. Ở trường phổ thông học sinh tri giác các sự kiện hiện tượng lịch sử qua lời giảng của giáo viên, sách giáo khoa và đồ dùng trực quan. Do đó học sinh phải thực hiện các thao tác đơn giản như nghe, quan sát, tri giác tài liệu để từ đó hình dung tưởng tượng lại các sự kiện đã diễn ra trong quá khứ. Sau đó để hoàn thành quá trình nhận thức lịch sử, học sinh phải phân tích, tổng hợp, so sánh…tức là bước vào giai đoan nhận thức lý tính để tìm ra bản chất của sự kiện, hiện tượng và đánh giá nhìn nhận chúng một cách hợp lý. Do đó, việc kiểm tra, đánh giá trong dạy học lịch sử không chỉ dừng lại ở việc ghi nhớ mà phải xem xét cả mức độ hiểu và vận dụng vào cuộc sống của học sinh.

• Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học hiện nay. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Trong những năm gần đây, nền giáo dục nước ta có những bước phát triển mới. Cuộc cải cách giáo dục của chúng ta được tiến hành đồng thời trên cả ba mặt: hệ thống giáo dục, nội dung và phương pháp dạy học sao cho phù hợp với những chuyển biến của hệ thống đào tạo quốc tế và khu vực. Trong việc dạy học giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp, kiểm tra đánh giá có mối quan hệ trực tiếp hữu cơ với nhau. Không thể điều chỉnh mục tiêu đào tạo, cải tiến chương trình, nội dung mà không đổi mới phương pháp dạy học và hình thức kiểm tra, đánh giá trong dạy học. Do đó đổi mới phương pháp dạy học nói chung và vấn đề kiểm tra, đánh giá nói riêng là yêu cầu tất yếu của thời đại. Chúng ta cần vận dụng tốt phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh tức là phát huy tính tích cực của người học chứ không phải tập trung phát huy tính tích cực của người dạy.

Các biện pháp để tiến hành hoạt động dạy học phát huy tính tích cực của học sinh là tránh việc dạy học theo lối đọc chép mà chuyển sang tổ chức hướng dẫn quá trình tự học, tự khám phá, tìm hiểu kiến thức của học sinh. Để đạt được mục tiêu đó thì một trong những biện pháp có hiệu quả là đổi mới việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh. Việc kiểm tra, đánh giá phải chuyển biến mạnh theo theo hướng phát triển trí thông minh sáng tạo của học sinh, khuyến khích vận dụng linh hoạt các kỹ năng đã học vào những tình huống thực tế.

1.1.1.2. Quan niệm về kiểm tra – đánh giá.

Hiện nay có rất nhiều quan niệm, ý kiến khác nhau về kiểm tra, đánh giá tuy nhiên các nhà lý luận dạy học đều nhất trí rằng hai quá trình này có mối quan hệ gắn bó khăng khít, chặt chẽ, thống nhất với nhau.

Kiểm tra là quá trình thu thập thông tin để có được nhận xét, để xác định mức độ đạt được cả số lượng và chất lượng về kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, hình thành thái độ của người học . Kiểm tra là để có dữ liệu thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá, là phương tiện, hình thức quan trọng để thực hiện việc đánh giá kết quả học tập của học sinh.

Đánh giá “là quá trình hình thành những nhận định phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và hiện quả công việc” [23; tr.6].

Trong lĩnh vực giáo dục “đánh giá kết quả học tập là quá trình thu thập xử lý thông tin về trình độ khả năng mà người học thực hiện các mục tiêu học tập đã xác định, nhằm tạo cơ sở cho những quyết định sư phạm của giáo viên, cho nhà trường và cho bản thân để giúp họ học tập tiến bộ hơn” [42; tr.12]. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Kiểm tra, đánh giá là những hoạt động khác nhau nhưng có quan hệ mật thiết với nhau, kiểm tra là hoạt động khởi đầu, là phương tiện cho quá trình đánh giá. Trong giáo dục khái niệm kiểm tra là thu thập những dữ liệu, những thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá. Quá trình kiểm tra cho phép làm rõ các đặc trưng về số lượng và chất lượng của thực trạng giáo dục, “kiểm tra và đánh giá là hai hoạt động đan xen nhằm miêu tả và tập hợp những bằng chứng về kết quả của quá trình giáo dục nhằm đối chiếu với mục tiêu. Kiểm tra luôn gắn với đánh giá. ” [42; tr.22]. Trong thực tế có thể tiến hành kiểm tra nhưng không đánh giá. Tuy nhiên để có thể đánh giá nhất thiết phải tiến hành kiểm tra, tức thu thập thông tin.

Từ những quan niệm chung về kiểm tra, đánh giá trên ta có thể thấy: kiểm tra, đánh giá trong dạy học lịch sử là quá trình thu thập và xử lý thông tin về tình hình lĩnh hội kiến thức, bồi dưỡng tư tưởng đạo đức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo của học sinh so với mục tiêu học tập. Qua sự hiểu biết các nguyên nhân và ảnh hưởng tình hình học tập của học sinh giúp giáo viên có những biện pháp sự phạm thích hợp nhằm nâng cao chất lượng bài học và giúp các em học tập ngày một tiến bộ hơn [10; tr.161].

Hiện nay, đổi mới phương pháp dạy học đang là vấn đề được đặt ra cấp thiết trong đó việc đổi mới khâu kiểm tra, đánh giá góp vai trò quan trọng nhằm nâng cao chất lượng bộ môn. Đổi mới kiểm tra, đánh giá là phát huy nhưng ưu điểm đã đạt được, khắc phục những hạn chế để việc kiểm tra, đánh giá đạt được yêu cầu đặt ra, góp phần vào đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông theo hướng phát huy tính tích cực độc lập của học sinh.

1.1.1.3. Vai trò, ý nghĩa của việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

• Vai trò. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

“Quá trình dạy học là một quá trình sư phạm đặc thù, nó tồn tại như là một hệ thống được cấu trúc bởi các thành tố cơ bản như: mục đích, nhiệm vụ dạy học; nội dung dạy học; phương pháp/phương tiện dạy học…kết quả học tập” [20; tr.52]. Có thể thấy quá trình dạy học là một hệ thống mà trong đó các thành tố có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Mục đích và nhiệm vụ dạy học là nhân tố hàng đầu trong quá trình dạy học, nó có chức năng định hướng cho sự vận động và phát triển của từng nhân tố khác trong quá trình dạy học. Bị chi phối bởi mục đích, nhiệm vụ dạy học, nội dung dạy học bao gồm hệ thống những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mà học sinh cần nắm vững. Nội dung dạy học này đồng thời lại quy định việc lựa chọn và vận dụng các phương pháp, phương tiện dạy học cho phù hợp. Và khâu cuối cùng nhằm biết được kết quả của quá trình dạy học là khâu kiểm tra, đánh giá. Tất cả các nhân tố của quá trình dạy học trên có vị trí và vai trò khác nhau song lại có mối quan hệ qua lại biện chứng với nhau. Quá trình dạy học không thể hoàn thiện khi thiếu bất cứ một thành tố nào.

Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập có một tầm quan trọng đặc biệt nó là một khâu không thể thiếu trong quá trình dạy học. Đây là khởi đầu cho một chu trình giáo dục đồng thời cũng là kết thúc của chu trình giáo dục này để mở ra một chu trình giáo dục khác cao hơn. Kiểm tra, đánh giá “không thể được xem như là việc báo cáo có tính chất hình thức về tình hình học tập mà nó là một khâu quan trọng của quá trình trọn vẹn nắm tri thức, kỹ năng, kỹ xảo” [43; tr.232]

Làm tốt khâu kiểm tra, đánh giá sẽ là một biện pháp thiết thực để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, nó “có thể trở thành một phương tiện quan trọng để điều khiển sự học tập của học sinh, đẩy mạnh sự phát triển và công tác giáo dục các em” [43; tr.232 -233]. Kiểm tra, đánh giá không chỉ là công việc của giáo viên mà còn là công việc của học sinh. Giáo viên kiểm tra, đánh giá học sinh còn học sinh tự kiểm tra, đánh giá mình và kiểm tra, đánh giá lẫn nhau.

• Ý nghĩa của việc kiểm tra, đánh giá.

Dạy học là quá trình dưới vai trò tổ chức, điều khiển của giáo viên, học sinh chủ động tự tổ chức, điều khiển, tự thiết kế quy trình học tập của mình nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học. Trong quá trình đó hoạt động giảng dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh không tách biệt mà thống nhất biện chứng với nhau, thể hiện tính hai mặt của quá trình dạy học. Người học sinh vừa là mục tiêu, vừa là động lực của quá trình dạy học, do đó hoạt động giảng dạy của giáo viên phải hướng vào hoạt động của người học, lấy người học làm trung tâm. Hoạt động của học sinh cũng bị chi phối bởi vai trò tổ chức, điều khiển của giáo viên. Tuy nhiên những hoạt động đó lại có những tín hiệu ngược phản ánh trở lại hoạt động dạy đòi hỏi người giáo viên không ngừng nâng cao trình độ của mình. Kiểm tra, đánh giá là một khâu trong quá trình dạy học mà ở đó mối quan hệ thầy- trò, xuôi- ngược được biểu hiện một cách rõ nét. Quá trình kiểm tra, đánh giá học sinh cung cấp cho giáo viên những thông tin “ liên hệ ngược ngoài” giúp  giáo viên điều chỉnh hoạt động dạy của mình. Đồng thời, việc kiểm tra, đánh giá thường xuyên và có hệ thống cung cấp kịp thời những thông tin “liên hệ ngược” giúp người học điều chỉnh hoạt động học. Có thể thấy, kiểm tra, đánh giá có ý nghĩa to lớn về nhiều mặt: Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

• Về kiến thức:

Kiểm tra, đánh giá kết hợp với theo dõi thường xuyên tạo điều kiện cho giáo viên nắm được một cách cụ thể và khá chính xác năng lực và trình độ của mỗi học sinh trong lớp mình phụ trách. Kiểm tra, đánh giá làm sáng tỏ mức độ đạt được và chưa đạt được về mục tiêu dạy học, tình trạng kiến thức, kiểm soát được tình hình nắm vững nội dung học tập của học sinh, phát hiện những nguyên nhân sai sót. Nhờ đó, giáo viên có những biện pháp sư phạm thích hợp với từng đối tượng học sinh để giúp đỡ các em củng cố, đào sâu và hoàn thiện những tri thức, kỹ năng cần thiết.

Đồng thời qua kiểm tra, đánh giá giáo viên có thể thấy được những ưu điểm và nhược điểm trong nội dung tri thức truyền đạt, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học… để kịp thời điều chỉnh làm cho hoạt động đó ngày càng có hiệu quả hơn. Giáo viên có thể tự đánh giá chất lượng giảng dạy của mình qua những mối liên hệ ngược ngoài đó, nhận thấy được khâu tốt và khâu yếu kém trong phương pháp giảng dạy của mình. Trên cơ sở đó, giáo viên tiến hành tự điều chỉnh hoạt động của mình để nó ngày càng đạt hiệu quả cao.

Ví dụ: Sau khi học xong chương 2 “Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XV” trong chương trình lịch sử lớp 10 giáo viên tiến hành kiểm tra một tiết.

Kết quả của bài kiểm tra giúp cho giáo viên nắm bắt được một cách cụ thể về khả năng nắm kiến thức của học sinh. Nó phản ánh mức độ đạt được của mục tiêu dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn thế kỷ X – XV. Nếu như kết quả bài kiểm tra tốt, tức là các học sinh đều biết và hiểu những nội dung cơ bản của phần lịch sử Việt Nam 1954 – 1975 thì có nghĩa là mục tiêu dạy học mà của giáo viên đề ra đã đạt được. Kết quả của bài kiểm tra phải thể hiện được mức độ hiểu kiến thức về quá trình xây dựng và hoàn thiện nhà nước phong kiến Việt Nam trên mọi lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục…, đó là nhà nước được tổ chức chặt chẽ theo chế độ quân chủ chuyên chế trung ương tập quyền với nền kinh tế nông nghiệp là chủ yếu và nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc. Còn nếu như có những học sinh có kết quả không tốt thì giáo viên cũng biết được và từ đó đề ra những biện pháp hợp lý để củng cố lại kiến thức cho các em. Thông qua bài kiểm tra đó, người giáo viên cũng thấy được những hạn chế trong phương pháp dạy học của mình để có những điều chỉnh hợp lý.

• Về kỹ năng: Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Không chỉ có vậy, kiểm tra, đánh giá còn có tác dụng lớn với việc phát triển toàn diện học sinh. Kiểm tra, đánh giá tri thức giúp học sinh củng cố, mở rộng, bổ sung và đào sâu vốn tri thức kỹ năng, kỹ xảo. Trên cơ sở đó phát triển năng lực hoạt động trí tuệ nhất là năng lực tư duy độc lập sáng tạo của học sinh. Thông qua kiểm tra, đánh giá, học sinh có điều kiện để tiến hành các hoạt động trí tuệ như: nhớ, hình dung, tưởng tượng và tư duy, đặc biệt là các thao tác tư duy: phân tích, so sánh… Nếu việc kiểm tra, đánh giá chú trọng phát huy trí thông minh, học sinh sẽ có thuận lợi để phát triển năng lực tư duy sáng tạo, hình thành các kỹ năng trong học tập như nhận thức vấn đề đặt ra một cách đúng đắn, trình bày kiến thức rõ ràng, vận dụng kiến thức đã học để tiếp thu kiến thức mới.

Ví dụ, cũng ví dụ trên, thông qua bài kiểm tra đó, giáo viên có thể đánh giá được năng lực thực hành bộ môn của học sinh như vẽ sơ đồ bộ máy nhà nước, lập bảng thông kê các thành tựu văn hóa… Ngoài ra qua đề kiểm tra yêu cầu thông minh, người giáo viên cũng thấy được khả năng phân tích, so snahs các sự kiện lịch sử, năng lực tư duy sáng tạo của học sinh. Kết quả bài kiểm tra cho thấy khả năng của học sinh trong việc trình bày một vấn đề lịch sử hay vận dụng kiến thức đã học để làm bài. Để có thể đánh giá được những nội dung trên thì điều kiện là đề kiểm tra mà giáo viên ra cần toàn diện về nội dung, phong phú về hình thức, phương pháp và có những câu hỏi đòi hỏi tư duy của học sinh.

• Về thái độ:

Việc kiểm tra, đánh giá không chỉ có ý nghĩa về mặt bồi dưỡng nhận thức, rèn luyện kỹ năng mà còn có tác dụng giáo dục tư tưởng đạo đức, phẩm chất của học sinh. Nó giúp học sinh có nhu cầu và thói quen tự kiểm tra, tự nhận xét, đánh giá khả năng lĩnh hội tri thức của mình. Qua đó nâng cao ý thức trách nhiệm trong học tập, rèn luyện ý chí phấn đấu vươn lên đạt kết quả cao. Đồng thời kiểm tra, đánh giá còn giúp học sinh nâng cao được hứng thú học tập, phát huy tinh thần tập thể, giáo dục cho học sinh tính trung thực và tính tự giác trong học tập, có ý thức đấu tranh chống những biểu hiện tiêu cực trong học tập. Kiểm tra, đánh giá đúng đắn còn góp phần tạo nên mối quan hệ tốt đẹp giữa giáo viên và học sinh.

Cũng với ví dụ trên, kết quả của bài kiểm tra sẽ giúp cho giáo viên thấy được nhận thức của học sinh về ý thức độc lập dân tộc, bảo vệ sự thống nhất nước nhà, lòng tự hào dân tộc, tinh thần lao động, ý thức tự hào và bảo vệ các di sản văn hóa. Không khí và mức độ nghiêm túc của giờ kiểm tra sẽ giúp cho học sinh có ý thức tự giác trong học tập, nâng cao hứng thú học tập của học sinh. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Bên cạnh đó, đối với cán bộ quản lý, kiểm tra, đánh giá học sinh còn cung cấp cho cán bộ quản lý giáo dục nắm được những thông tin cơ bản về thực trạng dạy học để có những chỉ đạo kịp thời nhằm đảm bảo thực hiện tốt mục tiêu giáo dục.

Tóm lại, có thể thấy, kiểm tra, đánh giá trong dạy học nói chung và trong dạy học lịch sử nói riêng có ý nghĩa vô cùng to lớn. Nó “là phương tiện quan trọng không những giúp cho giáo viên loại trừ những thiếu sót, những “lỗ hổng” trong tri thức của học sinh, ngăn ngừa sự lãng quên…mà còn là phương tiện quan trọng để học sinh nắm tri thức vững vàng hơn, chuẩn bị một cách tốt nhất cho các em bước vào cuộc sống và học tập sau này” [43; tr.163].

1.1.1.4. Nội dung kiểm tra, đánh giá tri thức học sinh trong dạy học lịch sử.

Việc kiểm tra, đánh giá học sinh phải được xem xét một cách tổng hợp, nhằm nhận thấy sự phát triển và kết quả giáo dục của việc dạy học lịch sử theo đúng yêu cầu nhiệm vụ và chức năng bộ môn. Xuất phát từ quan niệm như vậy, nội dung kiểm tra, đánh giá kết quả học tập bao gồm những yếu tố sau:

• Trước hết phải kiểm tra, đánh giá các kiến thức cơ bản mà học sinh cần nắm trong đó bao gồm: sự kiện, niên đại, nhân vật, địa danh, nguyên lý… cơ bản trong một bài học, một khóa trình.
• Thứ hai, kiểm tra, đánh giá các quan điểm sử học macxit – lêninnít, tư tưởng Hồ Chí Minh phù hợp với yêu cầu và trình độ của học sinh.
• Giáo viên cũng phải thông qua phương pháp trình bày của học sinh để xem xét học sinh biết đến mức độ nào việc tạo biểu tượng, hình thành khái niệm…
• Ngoài ra cũng phải kiểm tra, đánh giá kỹ năng thực hành của học sinh trong đó có kỹ năng thực hành bộ môn và thực hành trong cuộc sống.
• Đồng thời cần kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử trong cuộc sống của học sinh về mặt nhận thức, hành vi…

Như vậy, nội dung kiểm tra, đánh giá bao gồm yêu cầu giáo dưỡng, giáo dục và phát triển học sinh. Nó là một thể hoàn chỉnh có quan hệ mật thiết với nhau, không tách riêng một mặt nào. Tuy nhiên theo yêu cầu của việc kiểm tra (trong một tiết học, kiểm tra học kỳ hay năm học…) mà mức độ và sự hoàn chỉnh của việc kiểm tra cũng khác nhau. Đối với từng mặt giáo dưỡng, giáo dục và phát triển lại có những yêu cầu cụ thể. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Việc kiểm tra kiến thức lịch sử cụ thể đòi hỏi học sinh phải thể hiện trình độ lĩnh hội của mình ở các mặt: tính chính xác, khoa học, tính cụ thể, cơ bản của sự kiện.

Về các vấn đề lý thuyết, những khái niệm, những vấn đề có tính chất thế giới quan, giáo viên đòi hỏi học sinh phải nắm vững những quan điểm lịch sử cơ bản phù hợp với các em để hiểu đúng những sự kiện quá khứ, khắc phục những nhận thức sai lầm. Kiểm tra, đánh giá về mặt tư cách đạo đức, tư tưởng không chỉ giới hạn trong giờ học, trong hoạt động ngoại khóa mà còn phối hợp với những hoạt động của nhà trường, đoàn thể quần chúng, xã hội.

Đối với yêu cầu phát triển, việc kiểm tra đòi hỏi học sinh phải đáp ứng những quy định của chương trình về kỹ năng thực hành bộ môn phù hợp với những điều kiện cụ thể trong việc học tập.

1.1.1.5. Các loại hình và các phương pháp kiểm tra, đánh giá.

• Phân loại.

Trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng có các loại kiểm tra, đánh giá sau:

Kiểm tra cơ bản: là loại kiểm tra tiến hành thường xuyên bao gồm: kiểm tra bài cũ vào đầu mỗi tiết học, kiểm tra 15 phút, kiểm tra 1 tiết, thi cuối học kỳ, hết cấp. Loại hình kiểm tra này nhằm đảm bảo cho học sinh nắm vững kiến thức, củng cố bổ sung làm phong phú những điều đã học, làm cơ sở cho việc tiếp thu kiến thức mới và hoạt động thực tiễn.

Kiểm tra ngoài giờ học: loại hình kiểm tra, đánh giá này rất phong phú, đa dạng nhưng nhìn chung có 2 loại cơ bản sau: kiểm tra, đánh giá việc tự học và kiểm tra, đánh giá trong các hoạt động ngoại khóa ở trong và ngoài trường.

Kiểm tra, đánh giá việc tự học ở nhà nhằm xem xét việc nắm vững kiến thức của học sinh, kiểm tra việc chuẩn bị học bài mới của học sinh. Đây là dịp để học sinh bổ sung, làm phong phú thêm các kiến thức lịch sử cụ thể, phân tích, hiểu sâu sắc hơn nội dung các sự kiện ở lớp chưa có điều kiện trình bày đầy đủ.

Kiểm tra trong các hoạt động ngoại khóa giúp giáo viên biết được khả năng nắm kiến thức và vận dụng kiến thức của học sinh, sử dụng tri thức lịch sử đã tiếp thu để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức, tư tưởng, tình cảm và hình thành nhân cách của các em như thế nào, thực hiện nguyên lý “học đi đôi với hành”.

• Các hình thức kiểm tra, đánh giá.

Về cơ bản cũng giống như các bộ môn khác ở trường phổ thông dạy học lịch sử có hai hình thức kiểm tra: kiểm tra miệng và kiểm tra viết. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Kiểm tra miệng: là hình thức kiểm tra giúp giáo viên nhanh chóng hiểu được tình hình học tập, trình độ của học sinh, thúc đẩy các em học tập, biết suy nghĩ rèn luyện khả năng diễn đạt bằng lời nói. Thông thường kiểm tra miệng được dùng để kiểm tra kiến thức cũ và đôi khi dùng trong bài học trình bày tài liệu mới để xem học sinh theo dõi nắm kiến thức như thế nào. Giáo viên có thể sử dụng các cách tiến hành kiểm tra miệng như sau: giáo viên đặt câu hỏi -học sinh trả lời, yêu cầu học sinh lập đề cương tóm tắt, yêu cầu học sinh trình bày qua bản đồ, lập niên biểu, phiếu học tập…

Khi tiến hành kiểm tra miệng cần tuân thủ một số yêu cầu cơ bản sau:

• Câu hỏi phải được chuẩn bị cẩn thận: chính xác, rõ ràng, nhằm vào học sinh cả lớp.
• Trong quá trình kiểm tra cần: tất cả học sinh phải tích cực tham gia, giáo viên theo dõi để gợi ý, uốn nắn, nhận xét đánh giá câu trả lời của học sinh.

Kiểm tra viết: Có vai trò quan trọng, giúp giáo viên cùng lúc nắm được trình độ của nhiều học sinh. Kết quả kiểm tra viết thường phản ánh rất khách quan trình độ của học sinh về mọi mặt. Nhờ đó giáo viên không chỉ nắm được tình hình học tập chung của lớp, mà còn thấy được hiệu quả sư phạm của mình để có sự điều chỉnh bổ sung thích hợp. Thời điểm tiến hành kiểm tra viết là sau khi học xong một phần, một chương, một khóa trình lịch sử.

• Phương pháp tiến hành kiểm tra, đánh giá.

Hiện nay, trong dạy học lịch sử có thể sử dụng kiểm tra, đánh giá bằng câu hỏi tự luận và kiểm tra, đánh giá bằng câu hỏi, bài tập trắc nghiệm khách quan.

Kiểm tra bằng câu hỏi tự luận: có ưu thế trong việc đo được trình độ của học sinh về lập luận. Câu hỏi đặt ra yêu cầu học sinh trình bày trực tiếp ý kiến của mình, tạo cơ sở cho giáo viên bình luận về các ý kiến đó. Câu hỏi tự luận có thể sử dụng trong cả hình thức kiểm tra miệng và kiểm tra viết. Trong phương pháp này việc đặt câu hỏi có tầm quan trọng đặc biệt và phải đảm bảo các yêu cầu sau:

• Các câu hỏi được lựa chọn phải đúng nội dung cơ bản của chương trình và đạt yêu cầu mục đích của việc kiểm tra.
• Câu hỏi đưa ra phải phù hợp với trình độ của học sinh, phát huy được tư duy độc lập sáng tạo của học sinh.
• Khi nêu câu hỏi giáo viên phải dự đoán được câu trả lời của học sinh, định ra tiêu chuẩn  đánh giá và cho điểm câu trả lời đó. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Phương pháp kiểm tra, đánh giá bằng trắc nghiệm khách quan.

Trắc nghiệm khách quan là hệ thống câu hỏi, bài tập đòi hỏi các câu trả lời ngắn để đo kỹ năng, kỹ xảo, năng lực cá nhân hay một nhóm học sinh. Bài kiểm tra, đánh giá được coi là khách quan vì hệ thống cho điểm là khách quan không phụ thuộc vào người chấm.

Có rất nhiều hình thức câu hỏi, bài tập trắc nghiệm khách quan:

• Câu hỏi, bài tập yêu cầu xác định đúng sai.
• Câu hỏi bài tập đòi hỏi học sinh phải lựa chọn câu trả lời đúng.
• Câu hỏi bài tập đòi hỏi học sinh phải biết xác lập mối quan hệ giữa các yếu tố được nêu.
• Câu hỏi bài tập đòi hỏi học sinh điền vào chỗ trống.
• Câu hỏi bài tập phân loại.
• Câu hỏi bài tập đòi hỏi học sinh làm việc với đồ dùng trực quan.

1.1.1.6. Những yêu cầu của việc kiểm tra, đánh giá.

• Đảm bảo độ tin cậy.

Độ tin cậy của kiểm tra, đánh giá được thể hiện ở các mặt sau:

• Ít nhất trong hai lần kiểm tra khác nhau cùng một học sinh phải đạt điểm xấp xỉ như nhau nếu bài kiểm tra có cùng một nội dung và mức độ khó tương đương.
• Nhiều giáo viên cùng chấm một bài cho điểm như nhau hoặc gần bằng nhau.
• Kết quả bài làm phản ánh đúng trình độ năng lực nhận thức của người học.

Vì vậy, để một bài kiểm tra, đánh giá có độ tin cậy giáo viên cần:

• Giảm các yếu tố ngẫu nhiên may rủi đến mức tối thiểu.
• Diễn đạt đề bài một cách rõ ràng để mọi học sinh có thể hiểu như nhau.
• Ra nhiều câu hỏi bao quát tới mức tối đa các vấn đề cần kiểm tra, đánh giá, vừa có phần ghi nhớ, vừa có phần hiểu và vận dụng.
• Giảm tới mức thấp nhất sự gian lận trong thi cử: coi thi nghiêm túc, giám sát chặt chẽ hoặc sử dụng đề mở…
• Chuẩn bị tốt đáp án, thang điểm cho nhiều người chấm hoặc một người chấm trong nhiều lần cho kết quả tương đương.

Đảm bảo tính giá trị: Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Tính giá trị của kiểm tra, đánh giá thể hiện ở việc giáo viên đánh giá đúng trình độ học tập của học sinh. Nó phụ thuộc vào nội dung, mục đích, phương pháp kiểm tra. Nếu câu hỏi trong đề kiểm tra chỉ yêu cầu học sinh ở mức độ biết thì bài kiểm tra chỉ đo được trình độ nhớ máy móc, học thuộc lòng của học sinh mà không đánh giá được trình độ nhận thức (hiểu) và vận dụng. Vì vậy, để bài kiểm tra có tính giá trị, giáo viên phải chú ý tới sự phù hợp của câu hỏi với việc xác định mức độ đạt được các mục tiêu trong học tập bộ môn. Đề ra phải có khả năng giúp giáo viên đo được chính xác khả năng của học sinh ở ba mức độ biết, hiểu, vận dụng.

• Một số yêu cầu khác.

Ngoài đảm bảo độ tin cậy và tính giá trị ra thì quá trình kiểm tra, đánh giá còn phải đảm bảo một số yêu cầu khác như:

Cần phối hợp nhiều loại hình, phương pháp kiểm tra, đánh giá và đảm bảo tính thường xuyên, toàn diện của kiểm tra, đánh giá.

Kết hợp kiểm tra đánh giá của giáo viên và tự kiểm tra đánh giá của học sinh. Đây là một yếu tố quan trọng trong phương pháp dạy học tích cực hiện nay. Nếu như trước đây giáo viên giữ độc quyền kiểm tra, đánh giá học sinh thì giờ đây giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kỹ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học của mình. Để làm được điều đó, giáo viên cần tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau.

Phương pháp kiểm tra, đánh giá càng đơn giản, ít tốn thời gian, sức lực, chi phí, phù hợp với điền kiện cụ thể thì càng tốt.

Trong các yêu cầu trên độ tin cậy và tính giá trị là hai yêu cầu quan trọng nhất của bài kiểm tra. Hai yêu cầu này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Một bài kiểm tra nếu không đánh giá đúng thực trạng, trình độ của người học mà chỉ đo được những chỉ số phụ không tiêu biểu thì có thể đáng tin cậy song không không có giá trị. Tính giá trị liên quan đến mục tiêu của kết quả đo được còn độ tin cậy lại liên quan đến sự vững chắc và khách quan của kết quả đó. Vì vậy, nếu một bài kiểm tra không có độ tin cậy thì sẽ không có tính giá trị.

Trên đây là những vấn đề lý luận cần nắm vững về việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh ở trường phổ thông và cần quán triệt việc thực hiện. Nếu vận dụng tốt những lý luận trên vào thực tiễn dạy học bộ môn sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường phổ thông. Song thực trạng vấn đề này như thế nào, kết quả điều tra thực tiễn của chúng tôi sẽ làm sáng tỏ.

1.1.2. Thực trạng vấn đề kiểm tra đánh giá kết quả học tập Lịch sử của học sinh ở trường trung hoc phổ thông hiện nay. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Để nắm tình hình thực tiễn việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử trong dạy học bộ môn, chúng tôi tiến hành điều tra một số trường của tỉnh Bắc Giang, Nam Định, Thái Bình, Ninh Bình tại một số trường THPT như THPT Ngô Sĩ Liên, THPT Yên Dũng I, THPT Việt Yên I, THPT Việt yên II (Bắc Giang); THPT Nam Trực (Nam Định); THPT Nguyễn Du, THPT Nguyễn Trãi (Thái Bình), Đinh Tiền Hoàng (Ninh Bình). Kết quả điều tra thu được như sau:

1.1.2.1. Đối với giáo viên.

• Về quan niệm:

Để nắm bắt được quan niệm của giáo viên về vai trò, ý nghĩa của việc kiểm tra, đánh giá chúng tôi đã thực hiện phát phiếu điều tra cho 30 giáo viên, kết quả thu được như sau:

Qua điều tra về quan niệm của giáo viên, chúng tôi thấy hầu hết các giáo viên đều cho rằng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng là rất quan trọng. Nó là một khâu không thể thiếu trong quá trình dạy học. Việc dạy học chỉ mang lại hiệu quả tối ưu khi giáo viên và học sinh tiến hành kiểm tra, đánh giá và tự kiểm tra, đánh giá thường xuyên.

Tuy nhiên thực tế vẫn có nhiều giáo viên quan niệm kiểm tra chỉ để lấy điểm hay mắc bệnh thành tích…điều này có ảnh hưởng không nhỏ tới việc đánh giá kết quả học tập của học sinh.

• Về nội dung: Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Về mức độ trong nội dung kiểm tra, đánh giá qua điều tra chúng tôi thu được kết quả như sau:

Ở các trường điểm như THPT Đinh Tiên Hoàng, THPT Ngô Sĩ Liên, THPT Yên Dũng I việc kiểm tra, đánh giá tri thức của học sinh trong dạy học lịch sử  được giáo viên hết sức quan tâm. Giáo viên khi ra đề kiểm tra cũng yêu cầu học sinh ở cả ba mức độ nhận thức biết, hiểu và vận dụng. Giáo viên không chỉ sử dụng các câu hỏi yêu cầu học sinh ghi nhớ kiến thức mà còn đòi hỏi tư duy độc lập và tính sáng tạo của các em. Số lượng giáo viên ra đề với mức độ nội dung như trên chiếm 80%.

Bên cạnh nội dung kiểm tra về kiến thức, theo điều tra của chúng tôi các giáo viên còn sử dụng câu hỏi để đánh giá thái độ của học sinh. Số lượng câu hỏi đó chiếm khoảng từ 10- 30% số điểm.

Ở một số trường phổ thông vùng nông thôn, nội dung kiểm tra đánh giá chỉ giới hạn ở việc nhớ kiến thức của học sinh và không quan tâm tới việc hiểu kiến thức.

Ngoài ra, nhiều giáo viên coi lịch sử là môn phụ, môn học thuộc lòng, môn gỡ điểm cho nên khi tiến hành kiểm tra giáo viên giới hạn kiến thức ôn tập cho học sinh. Thậm chí trong khâu coi và chấm kiểm tra giáo viên còn tỏ ra dễ dãi, tình trạng quay cóp, thiếu trung thực còn diễn ra. Ở khâu chấm bài nhiều giáo viên còn ngại chấm nên không có thang điểm rõ ràng, chỉ chấm nội dung kiến thức mà không chấm lối hành văn, lỗi chính tả, cách trình bày. Điều này ảnh hưởng tới độ tin cậy và tính giá trị của bài kiểm tra dẫn đến đánh giá chưa chính xác trình độ của học sinh.

Đối với kiểm tra, đánh giá hoạt động nhận thức vào cuối giờ học còn chưa được thực hiện một cách có hiệu quả nhất. Nhiều giáo viên còn lúng túng khi kiểm tra học sinh dẫn đến giáo viên không đánh giá được việc lĩnh hội kiến thức của học sinh qua bài học trên lớp ra sao.

Đối với kiểm tra viết (15 phút, 1 tiết) giáo viên đưa ra câu hỏi đã có yêu cầu học sinh phân tích, giải thích các sự kiện, hiện tượng lịch sử. Song số lượng câu hỏi này chưa nhiều chỉ chiếm từ 10- 20% số điểm của bài kiểm tra mà chủ yếu vẫn là câu hỏi yêu cầu học sinh trình bày sự kiện.

• Về hình thức, phương pháp kiểm tra.

Về phương pháp kiểm tra, đánh giá qua kết quả điều tra thực tế ở trường phổ thông chúng tôi thấy kết quả như sau:

Qua bảng thống kê cho thấy hiện nay phương pháp kiểm tra, đánh giá kết hợp trắc nghiệm khách quan và tự luận bước đầu được sử dụng ở các trường phổ thông. Tuy nhiên, phương pháp kiểm tra bằng câu hỏi tự luận vẫn còn rất phổ biến. Cũng có nhiều giáo viên thừa nhận rằng việc kết hợp sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan và phương pháp tự luận là rất thiết thực không những đem lại hiệu quả cao mà còn gây được hứng thú cho học sinh.

Về hình thức kiểm tra, đánh giá thì đa số các giáo viên vẫn sử dụng hình thức kiểm tra miệng và kiểm tra viết (75%). Một số ít còn lại (25%) có kết hợp cả hình thức kiểm tra bằng bài tập về nhà và bài tập thực hành.

1.1.2.2. Đối với học sinh.

• Về Quan niệm, nhận thức: Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Để điều tra quan niệm của học sinh về kiểm tra, đánh giá trong học tập lịch sử chúng tôi đã phát phiếu điều tra cho 200 học sinh và thu được kết quả như sau:

Học sinh ở cấp trung học phổ thông có áp lực lớn là phải vượt qua kỳ thi tốt nghiệp và đại học trong đó thi đại học chỉ có 3 môn. Đối với các học sinh thi khối A, B, D thì đa phần các em chỉ coi môn sử là môn phụ, phải học thuộc lòng rất nhiều và khó nhớ. Học sinh cũng không thấy được vai trò của môn lịch sử trong việc giáo dục cho nên các em rất coi nhẹ môn học và học một cách đối phó.

Với một số học sinh yêu thích bộ môn lịch sử và có tinh thần học tập thì các em chịu khó nghiên cứu sách giáo khoa, đọc các tài liệu tham khảo có liên quan. Trên cơ sở đó học sinh tái hiện kiến thức để hoàn thành bài tập về nhà do giáo viên đưa ra hoặc tập trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa. Đối với các em chịu khó ôn tập thì khi kiểm tra, đánh giá kết quả đạt được điểm cao.

Do nội dung kiểm tra, đánh giá phần lớn mang tính học thuộc và quá trình chuẩn bị cho kiểm tra của các em chưa tốt, đồng thời một phần do giáo viên không quản lý tốt nên trong quá trình kiểm tra còn có tình trạng gian lận, thiếu trung thực. Qua điều tra học sinh chúng tôi thu được kết quả như sau:

Như vậy là tỷ lệ quay cóp còn khá nhiều, điều này đã ảnh hưởng tới việc đánh giá một cách chính xác kết quả học tập của học sinh.

• Về phương pháp:

Qua điều tra về hứng thú của học sinh với các phương pháp kiểm tra, đánh giá chúng tôi thu được kết quả như sau:

Qua bảng điều tra có thể thấy, hiện nay phương pháp kiểm tra bằng câu hỏi tự luận ít được học sinh ủng hộ, đa phần học sinh muốn thầy cô áp dụng phương pháp kiểm tra bằng trắc nghiệm khách quan hay kết hợp cả hai phương pháp tự luận và trắc nghiệm khách quan. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Tóm lại, qua điều tra thực tế chúng tôi nhận thấy hiện nay khâu kiểm tra, đánh giá đã phần nào được các giáo viên và học sinh nhận thức một cách đúng đắn. Một số trường và một số giáo viên cũng đã có những biện pháp để đổi mới khâu kiểm tra, đánh giá như kết hợp phương pháp kiểm tra bằng câu hỏi trắc nghiệm khách quan và câu hỏi tự luận. Tuy nhiên những biện pháp đưa ra chưa thật đồng bộ và triệt để nên kết quả còn hạn chế. Mặt khác do bệnh thành tích nên không ít cán bộ quản lý ở các trường phổ thông khống chế chỉ tiêu điểm cho giáo viên tỏng việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh. Điều này càng làm cho học sinh coi thường bộ môn.

1.1.2.3. Nguyên nhân của những hạn chế về kiểm tra, đánh giá ở trường trung học phổ thông.

Thực trạng về việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh ở trường phổ thông nêu trên là do rất nhiều nguyên nhân khác nhau. Theo chúng tôi có một số nguyên nhân chủ yếu sau:

Trước hết, do quan niệm sai lệch về bộ môn lịch sử của các cấp quản lý, giáo viên, học sinh và xã hội, coi lịch sử là môn phụ không cần chú ý. Từ việc coi thường bộ môn dẫn đến coi thường việc kiểm tra, đánh giá và kiểm tra, đánh giá chạy theo thành tích.

Bên cạnh đó, các nhà quản lý còn dùng chỉ tiêu để ép giáo viên về thành tích nên giáo viên khó có thể tuân thủ các yêu cầu về kiểm tra, đánh giá.

Mặt khác do đặc điểm của việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông, một giáo viên phải dạy nhiều lớp do đó trong thời gian ngắn giáo viên phải hoàn thành kiểm tra, đánh giá một lượng học sinh lớn. Vì vậy, giáo viên không thể đầu tư đánh giá đầy đủ, chính xác. Việc chấm bài kiểm tra khó có thể thể thực hiện theo đúng nguyên tắc, quy trình.

Hơn nữa, hiện nay do điều kiện cuộc sống có nhiều khó khăn nhiều giáo viên khó có thể còn thời gian để tâm huyết với nghề cho nên không có trách nhiệm cao trong việc kiểm tra, đánh giá học sinh.

Tóm lại, thực trạng kiểm tra, đánh giá ở nhà trường phổ thông đang đặt ra những yêu cầu đòi hỏi các cấp quản lý giáo dục, các giáo viên phải tiến hành các biện pháp để nâng cao chất lượng của kiểm tra, đánh giá. Và nâng cao chất lượng của kiểm tra, đánh giá cũng chính là nhằm nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở nhà trường phổ thông.

1.2. Phương hướng đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học Lịch sử. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

Xuất phát từ những vấn đề lý luận và thực tiễn trên chúng tôi thấy rằng đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh cần theo phương hướng sau:

• Trước hết để đổi mới kiểm tra, đánh giá cần phải đổi mới quan điểm nhận thức tức là phải có quan niệm đúng về kiểm tra, đánh giá.
• Thứ hai, cần phải đổi mới nội dung kiểm tra, đánh giá: nội dung kiểm tra, đánh giá phải toàn diện về mục tiêu dạy học bộ môn, mức độ nhận thức của học sinh và nội dung kiến thức lịch sử.
• Thứ ba cần tiến hành đổi mới hình thức, phương pháp kiểm tra, đánh giá.
• Cuối cùng là phải tổ chức tốt, hiệu quả kiểm tra, đánh giá ở các khâu: ra đề, coi, chấm kiểm tra, thi.

Tóm lại, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh có vai trò quan trọng. Nó là khâu không thể thiếu trong quá trình dạy học và là một biện pháp thiết thực để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn.

Hiện nay, thực trạng đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh cũng đã có nhiều chuyển biến tích cực đặc biệt là trong quan niệm của giáo viên bộ môn. Tuy nhiên, đó mới chỉ là những chuyển biến ban đầu và không đồng bộ, nó khó có thể tạo ra bước chuyển mạnh mẽ tác động tích cực tới việc nâng cao chất lượng dạy học.

Từ những lý luận chung về kiểm tra, đánh giá và từ thực trạng vấn đề kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử ở trường phổ thông mà chúng tôi đã đề cập tới ở trên, phải nhận thấy rằng yêu cầu cấp thiết là phải tiến hành đổi mới khâu kiểm tra, đánh giá một cách toàn diện, đồng bộ từ nhận thức đến nội dung, hình thức, phương pháp… Đổi mới kiểm tra, đánh giá đã trở thành vấn đề không chỉ với giáo viên, học sinh, các nhà quản lý giáo dục mà còn có quan hệ chặt chẽ với xã hội trong đó trước hết là phụ huynh học sinh. Khóa luận: Đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Khóa luận: Biện pháp đánh giá kết quả học tập lịch sử của học sinh