Chia sẻ chuyên mục Đề tài Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) ở Hà Nội hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm Khóa luận tốt nghiệp tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài Khóa luận tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm Khóa Luận thì với đề tài Khóa luận: Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) và môi trường kinh doanh của Hà Nội dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này.
I. TỔNG QUAN KINH TẾ HÀ NỘI
1. Tốc độ phát triển của Hà Nội
Trong 5 năm trở lại đây, tốc độ tăng trưởng GDP của Hà Nội luôn đạt từ 11-12 %/năm. Mức sống của người dân Thủ đô dần được cải thiện, thu nhập bình quân đầu người Hà Nội năm 2026 ước đạt 2018 USD. Hà Nội luôn dẫn đầu cả nước về chỉ số phát triển con người, giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống mức thấp nhất (hiện còn dưới 1%). Tỷ lệ thất nghiệp đô thị : 6%, tỷ lệ lao động qua đào tạo : 60%, tỷ lệ phổ cập phổ thông trung học và tương đương là gần 90 %.
Tốc độ tăng kim ngạch xuất khẩu bình quân hàng năm là 16-17%. Trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu của Hà Nội đạt trên 2,1 tỷ USD, tăng 24,4% so với cùng kỳ năm 2025. Một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Hà Nội có sự tăng trưởng cao là: máy in phun 461 triệu USD, tăng 40,6% và hàng nông sản 371 triệu USD, tăng 12,1%. Tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hóa đạt trên 8,1 tỷ USD, tăng 45,5% so với cùng kỳ 2025 . Các mặt hàng nhập khẩu chủ yếu là vật tư, nguyên liệu sản xuất như máy móc, thiết bị phụ tùng trên 2,2 tỷ USD, vật tư nguyên liệu 1,9 tỷ USD, hàng tiêu dùng 1,1 tỷ USD và xăng dầu 2,8 tỷ USD.
Diện mạo của Hà Nội đang thay đổi nhanh chóng. Đầu tư cho xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đô thị tăng lên, các tuyến đường, nút giao thông quan trọng được mở rộng, dự án xây mới các cầu qua sông Hồng và đầu tư các tuyến đường sắt đô thị đang được tích cực triển khai.
Về cơ cấu kinh tế, thành phố Hà Nội tiếp tục chuyển dịch theo hướng dịch vụ-công nghiệp-nông nghiệp. Đồng thời, Hà Nội cũng tiến hành phát triển công nghiệp có chọn lọc, ưu tiên phát triển các ngành: tự động hoá, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, tập trung phát triển các ngành và nhóm sản phẩm công nghệ cao, có lợi thế.
- Biểu 8: Cơ cấu kinh tế Hà Nội dự đoán năm 2026
Bên cạnh đó, thành phố cũng nâng cao chất lượng và phát triển thêm các ngành dịch vụ, đặc biệt là dịch vụ chất lượng cao như: công nghệ thông tin, bưu chính viễn thông, tài chính, ngân hàng và y tế.
1.2. Môi trường kinh doanh của Hà Nội Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) ở Hà Nội.
Môi trường kinh doanh của Hà Nội luôn có những điều kiện thuận lợi cho mọi thành phần kinh tế phát triển, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân. Chính vì vậy, hàng năm số lượng các doanh nghiệp đăng ký mới đều tăng.
Bảng 3: Số doanh nghiệp đăng ký mới giai đoạn 2020 – 2025
- Số doanh nghiệp đăng ký mới giai đoạn 2020 – 2025
Từ năm 2020 – 2022, tỉ lệ các doanh nghiệp đăng ký kinh doanh mới đạt trên 30%, luôn cao hơn tỉ lệ trung bình của cả nước. Nhưng ngay sau đó, tỉ lệ này đột ngột giảm xuống, năm 2024 là 0,22 % và 2,36% vào năm 2025. Nguyên nhân một phần là do môi trường kinh doanh của các tỉnh, thành phố khác được cải thiện nhanh chóng và hấp dẫn hơn. Hơn nữa, Hà Nội chỉ tập trung vào những ngành trọng điểm, khuyến khích các doanh nghiệp sản xuất ra những sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao, phù hợp với định hướng phát triển lâu dài.
Xét dưới góc độ quản lý, Uỷ ban Nhân dân Thành phố Hà Nội đưa ra nhiều chính sách để cải cách hành chính, đẩy mạnh tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, nâng cao tốc độ tăng trưởng, năng lực cạnh tranh của kinh tế Thủ đô giai đoạn 2024-2028. Trước mắt, Hà Nội đã thực hiện việc phân cấp quản lý kinh tế xã hội. Cụ thể là phân cấp số liệu hạ tầng kỹ thuật cho Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội; phân cấp cho các quận, huyện một số nội dung công tác lập và quản lý thực hiện quy hoạch. Chính quyền Hà Nội cũng đã tổ chức tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính theo mô hình “một cửa” tại 100% các cơ quan trên địa bàn. Thành lập Tổ công tác đầu tư nước ngoài tập trung giải quyết các vướng mắc cho các nhà đầu tư nước ngoài, Tổ công tác liên thông giải quyết thủ tục hành chính trong quản lý dựa án đầu tư và xây dựng. Quyết định số 210/2024/QĐ-UBND ngày 29/11/2024 về việc phê duyệt đề án một cửa liên thông trong việc thực hiện cải cách hành chính thành lập doanh nghiệp: cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, cấp giấy phép khắc dấu, giấy chứng nhận đăng ký mẫu dấu, cấp mã số thuế tại thành phố Hà Nội. Bộ phận “một cửa liên thông” trong Đăng ký kinh doanh đã đi vào hoạt động từ ngày 01/01/2025. Ba cơ quan: Sở Kế hoạch &Đầu tư, Công an Thành phố Hà Nội và Cục Thuế Hà Nội cử cán bộ đến làm việc tại một địa điểm để cùng phối hợp hướng dẫn thủ tục, tiếp nhận hồ sơ, chuyển hồ sơ về các cơ quan chức năng có thẩm quyền thụ lý và cuối cùng là trả hồ sơ cho doanh nghiệp cũng tại địa điểm trên. Nhờ vậy, thời gian chờ đợi của doanh nghiệp giảm từ 22 ngày xuống còn 15 ngày, số lần đi lại giảm từ 8 xuống 4 lần.
- Biểu 9: Mô hình “một cửa” Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) ở Hà Nội.
Thực tiễn cho thấy, việc thực hiện cơ chế “Một cửa” mang lại rất nhiều lợi ích cho doanh nghiệp. Quy trình thủ tục, lệ phí và thời gian giải quyết đều được công khai, doanh nghiệp được tạo điều kiện khi đến làm việc tại bộ phận tiếp nhận và trả kết quả. Bộ máy tổ chức cơ quan được sắp xếp theo hướng gọn nhẹ, hiệu quả. Nhờ vậy đã giảm được rất nhiều phiền hà và chi phí cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp chỉ cần liên hệ với một đầu mối duy nhất là phòng đăng ký kinh doanh.
Xét dưới góc độ hỗ trợ doanh nghiệp, Hà Nội cũng đang triển khai nhiều chương trình xúc tiến đầu tư, thương mại. Ví dụ như dự án Vườn ươm doanh nghiệp Hà Nội thuộc chương tình Hỗ trợ khu vực tư nhân Việt Nam do Liên minh Châu Âu (EU) tài trợ. Hà Nội cũng thành lập Trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa để hướng dẫn khởi nghiệp và bồi dưỡng kiến thức khởi nghiệp cho các doanh nghiệp; tổ chức định kỳ các Hội chợ, Triển lãm (Chợ Khoa học công nghệ Thủ đô, Liên hoan du lịch, Hội chợ thương mại… ) tạo điều kiện cho các doanh nghiệp giới thiệu, quảng bá sản phẩm, tìm đối tác, xét chọn và hỗ trợ các sản phẩm chủ lực, tổ chức đoàn doanh nghiệp tham quan tại Nhật Bản, Hàn Quốc …
II. MÔI TRƯỜNG KINH DOANH CỦA HÀ NỘI QUA CHỈ SỐ NĂNG LỰC CẠNH TRANH
2.1. Chỉ số năng lực cạnh tranh của Hà Nội
Chỉ số năng lực cạnh tranh thường được minh họa bằng đồ thị hình sao.
- Biểu 10: Chỉ số năng lực cạnh tranh của Hà Nội
Mỗi đường gân bên trong hình tượng trưng cho một chỉ số thành phần và được chia theo thang điểm 10. Điểm 10 là điểm nằm phía ngoài đầu của đường gân. Phần diện tích màu xanh thể hiện điểm số cao nhất của cả nước của từng chỉ số thành phần. Phần màu nâu thể hiện điểm số thấp nhất cả nước của từng chỉ số thành phần. Điểm từng chỉ số thành phần của được thể hiện bằng hình màu da cam. (Xem thêm Phụ lục 4, 5)
PCI Hà Nội thay đổi lên xuống thất thường, tuy xuống hạng vào năm 2024 nhưng có nhiều cải thiện trong năm 2025. Để cải thiện môi trường kinh doanh, Hà Nội phải mở rộng hình màu da cam để tiến gần lại vòng bao quanh phía ngoài cùng, tức là vòng điểm tuyệt đối. Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) ở Hà Nội.
Chỉ số 1- Gia nhập thị trường năm 2023 là tốt nhưng sang năm 2024 và 2025, chỉ số này chững lại, thuộc nhóm kém nhất. Nguyên nhân là trong khi Hà Nội chậm đổi mới thì nhiều tỉnh, thành khác đã rất thành công trong việc cải thiện chỉ số gia nhập thị trường. Cụ thể là số ngày đăng ký kinh doanh trung vị từ 20 xuống còn 15 ngày, Đăng ký kinh doanh bổ sung từ 10 ngày xuống còn 7 ngày. Số giấy phép cần thiết trung vị cũng giảm từ 4 giấy phép năm 2024 xuống còn 2,5 giấy phép. Thêm vào đó, xét trên tổng thể 64 tỉnh thành, thời gian doanh nghiệp phải chờ để chính thức đi vào sản xuất kinh doanh giảm đi rất nhiều, từ 231 ngày xuống còn 90 ngày. Thực tế Hà Nội vẫn còn chưa quan tâm đúng mức đến chỉ số này, dẫn đến việc bị tụt lại phía sau.
Chỉ số 5 – Chi phí không chính thức tinh vi và rất khó kiểm soát. Khoảng 75% doanh nghiệp Hà Nội cho rằng các doanh nghiệp trong cùng ngành phải trả các khoản hối lộ; coi khoản chi phí này là không thể thiếu khi tiến hành giao dịch, kinh doanh. Tuy nhiên khi chi phí này chiếm một tỉ lệ đáng kể (trên 10%) trong tổng số chi phí phát sinh thì đó thực sự là một trở ngại lớn đối với doanh nghiệp. Chi phí không chính thức ngày càng tăng xuất phát từ suy nghĩ của cả hai phía: người đưa là doanh nghiệp và người nhận là cán bộ trong bộ máy chính quyền. Bản thân doanh nghiệp luôn phải dự phòng các khoản chi phí không chính thức, vì đó là tiền lệ, không thể không theo.
- Biểu 11: Chỉ số về chi phí không chính thức của Hà Nội năm 2025
Điểm cho chỉ số thành phần “Chi phí không chính thức” của Thành phố Hà Nội vẫn ở mức rất thấp, năm 2024 chỉ đạt 5,21/10 điểm và sang năm 2025 cũng không cải thiện được nhiều (5,36 điểm).
Trong thời gian nghiên cứu, phản ứng của các doanh nghiệp trên địa bàn Thành phố Hà Nội được hỏi như sau:
- Có 40% doanh nghiệp thừa nhận đã phải chi tiền mặt trước để “bôi trơn” thì công việc mới được giải quyết.
- Có 60% doanh nghiệp phải sử dụng mối quan hệ của gia đình, bạn bè… để giải quyết những khúc mắc trong công việc
- Có 70% doanh nghiệp xác định có thương lượng và thỏa thuận ăn chia với cán bộ thuế để giảm bớt nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước.
- Có 80% doanh nghiệp phải chi phí những khoản tiền không chính thức để giải quyết công việc.
Chỉ số 6 – Ưu đãi đối với doanh nghiệp nhà nước của Hà Nội hầu như không được cải thiện và bị xếp ở nhóm kém nhất. Hơn thế nữa, mặc dù Chỉ số 8 – Chính sách phát triển khu vực kinh tế tư nhân luôn được duy trì ở mức khá (phần màu da cam gần với phần màu xanh) nhưng vẫn chưa thực sự thỏa đáng. Cụ thể là gần một nửa doanh nghiệp dân doanh Hà Nội vẫn cho rằng họ chưa được đối xử bình đẳng với các doanh nghiệp nhà nước và cho rằng ưu đãi đối với doanh nghiệp nhà nước là cản trở đối với công việc kinh doanh của họ.
2.2. Môi trường kinh doanh của Hà Nội qua các chỉ số thành phần Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) ở Hà Nội.
Đánh giá dựa trên các chỉ số thu được từ kết quả PCI, môi trường kinh doanh của Hà Nội được phác họa chân thực và rõ nét.
- Khả năng tiếp cận đất đai bị hạn chế
Đất đai là vấn đề thuộc về điều kiện tự nhiên. Nhưng khả năng các doanh nghiệp sử dụng và khai thác quỹ đất của thành phố đến đâu thì lại phụ thuộc vào sự quản lý của chính quyền Hà Nội.
Bảng 4: Chỉ số về khả năng tiếp cận đất đai Hà Nội năm 2025
- Chỉ số về khả năng tiếp cận đất đai Hà Nội năm 2025
Thông qua cuộc khảo sát lấy ý kiến doanh nghiệp của GTZ năm 2025, quá trình tìm mặt bằng sản xuất là phức tạp nhất trong quá trình chuẩn bị thành lập doanh nghiệp. Vấn đề này luôn cản trở những doanh nghiệp muốn gia nhập thị trường hoặc mở rộng sản xuất kinh doanh.
Theo quy định hiện hành, các doanh nghiệp tư nhân được quyền tiếp cận đất phục vụ sản xuất, kinh doanh theo ba cách là: vào khu công nghiệp, thuê lại đất từ các trung tâm phát triển quỹ đất, hoặc thuê lại đất trên cơ sở tự thoả thuận. Tuy nhiên đối với khu vực doanh nghiệp tư nhân, cả ba cách này đều rất khó tiếp cận. Mặc dù nhu cầu cần đất để mở rộng sản xuất, phát triển kinh doanh là rất lớn nhưng nguồn cung lại thiếu hụt trầm trọng. Quỹ đất hiện đều thuộc doanh nghiệp nhà nước vốn không có động lực hay hành lang pháp lý để bán hoặc cho khu vực tư nhân thuê lại một cách hợp pháp. Bên cạnh đó, chính quyền thành phố Hà Nội không thể nhanh chóng mở thêm diện tích đất mới bằng cách quy hoạch lại đất nông nghiệp vì luôn có vướng mắc trong việc đền bù giải toả. Để được phép sử dụng một miếng đất mới quy hoạch lại, các doanh nghiệp phải tiến hành những thủ tục phức tạp và kéo dài… Để được giao đất, cho thuê đất, chính quyền thành phố Hà Nội thường yêu cầu doanh nghiệp phải cam kết sử dụng ít nhất 10 lao động địa phương trên mỗi héc-ta đất nông nghiệp chuyển đổi… và phải trải qua nhiều thủ tục.
- Chi phí không chính thức là vấn đề khó giải quyết
Chi phí không chính thức là vấn đề rất nhạy cảm và khó đo lường. Vì vậy mọi chỉ tiêu đều được xem xét và đánh giá rất kỹ.
Bảng 5: Chi phí không chính thức của Hà Nội năm 2025
- Chi phí không chính thức của Hà Nội năm 2025 Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) ở Hà Nội.
Không chỉ cao hơn điểm trung vị của cả nước, Hà Nội còn đạt đến mức cao nhất (max) ở các chỉ tiêu B, D và E. Cụ thể là:
- Có 81,13 % doanh nghiệp Hà Nội cho rằng các doanh nghiệp trong cùng ngành của họ cũng đều phải trả thêm khoản chi phí bổ sung không chính thức.
- Có 79,41 % doanh nghiệp cho biết cán bộ sử dụng các quy định riêng của Hà Nội với mục đích trục lợi.
- Có 59,80 % doanh nghiệp cho biết công việc được giải quyết sau khi đã chi trả chi phí không chính thức.
Chi phí không chính thức cao làm cho quan hệ thị trường bị méo mó, tính cạnh tranh không rõ ràng, giảm tính minh bạch. Nguyên nhân chủ yếu là do trình độ thực thi công vụ của công chức còn thấp, thời gian xử lý công việc kéo dài, không nhất quán. Hơn nữa, bộ máy hành chính còn cồng kềnh, thủ tục hành chính rườm rà và các văn bản pháp luật thiếu tính đồng bộ.
- Khả năng gia nhập thị trường của doanh nghiệp còn khó khăn
Không giống như các thành phố lớn khác, ở Hà Nội, việc doanh nghiệp gia nhập thị trường gặp phải rất nhiều rào cản về thời gian. Doanh nghiệp không những phải đi lại nhiều mà còn thường xuyên nằm trong trong trạng thái chờ đợi các cơ quan xử lý giấy tờ.
- Bảng 6: Chỉ số gia nhập thị trường của Hà Nội
Thành phố Hà Nội không có sự cải thiện nhiều trong việc khuyến khích thành lập doanh nghiệp tư nhân. Vẫn còn gần 7 % doanh nghiệp mất hơn 3 tháng để bắt đầu công việc kinh doanh. Đây thực sự là một con số quá lớn, vì trong vòng 3 tháng, doanh nghiệp không chỉ mất rất nhiều chi phí vô hình và hữu hình mà còn mất đi những cơ hội kinh doanh thu lợi nhuận.
Cải cách thủ tục, quy trình đăng ký kinh doanh và quản lý đăng ký kinh doanh luôn phải đi liền với nhau. Nhưng như vậy không có nghĩa rằng, để quản lý sâu sát khối doanh nghiệp dân doanh, chính quyền Hà Nội có thể áp dụng nhiều quy chế chính sách giấy tờ, làm ảnh hưởng đến hoạt động chính đáng của doanh nghiệp. Hà Nội đã thực hiện chính sách một cửa nhưng chưa thực sự hiệu quả. Cán bộ làm việc tại các bộ phận một cửa thường có nghiệp vụ chuyên môn hạn chế, không có khả năng tư vấn cho doanh nghiệp về những vấn đề chuyên môn liên quan đến dự án kinh doanh của doanh nghiệp, nên họ áp dụng cứng nhắc các quy định pháp luật và yêu cầu doanh nghiệp thực hiện quá nhiều khâu và thủ tục không cần thiết.
Việc đơn giản hoá các bước gia nhập thị trường, làm thông thoáng thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp sẽ mang lại lợi ích cho cả Hà Nội lẫn cộng đồng doanh nghiệp. Khi có nhiều doanh nghiệp hoạt động kinh doanh, thu ngân sách của Hà Nội sẽ cao hơn, đồng thời giải quyết nhu cầu việc làm, tăng thu nhập của người dân.
- Tồn tại sự phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân
Các doanh nghiệp Nhà nước không những được hưởng những ưu đãi về các nguồn lực như đất đai, tín dụng mà còn được chính quyền thành phố Hà Nội ưu tiên, giành cho nhiều ưu đãi khác. Trong khi đó, các doanh nghiệp tư nhân lại gặp phải rất nhiều phiền phức và vấp phải vô vàn những khó khăn. Sự phân biệt đối xử này là không công bằng đối với doanh nghiệp tư nhân. Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) ở Hà Nội.
- Bảng 7: Sự phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân
Thái độ của chính quyền Hà Nội đối với doanh nghiệp tư nhân được đánh giá là tích cực nhưng không có nhiều cải thiện đáng kể trong những năm qua. Gần 50% doanh nghiệp tư nhân Hà Nội được hỏi đánh giá chính quyền có tạo điều kiện cho họ, nhưng cũng có đến hơn 42% cho rằng ưu đãi đối với doanh nghiệp nhà nước là cản trở công việc kinh doanh của doanh nghiệp tư nhân. Như vậy, vẫn còn tồn tại những yếu tố làm môi trường kinh doanh chưa thực sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế. Doanh nghiệp nhà nước thường được chọn chỉ định thầu trong nhiều dự án lớn của thành phố và được thường xuyên tư vấn, định hướng, cung cấp thông tin cho đầu tư phát triển, hỗ trợ cho nghiên cứu triển khai, đổi mới công nghệ… Còn các doanh nghiệp tư nhân ít được hưởng, thậm chí không được hưởng những ưu đãi đó. Doanh nghiệp nhà nước có mặt bằng sản xuất – kinh doanh rộng rãi, thậm chí có thừa đất đai, nhà xưởng để cho thuê. Trong khi đó, mặt bằng sản xuất của doanh nghiệp tư nhân thường chật hẹp và việc xin cấp đất mới là rất khó khăn.
Hơn thế nữa, bản thân các doanh nghiệp tư nhân cũng không được hưởng thoả đáng các dịch vụ do chính quyền Hà Nội cung cấp. Điều này được thể hiện như sau:
- Bảng 8: Chính quyền Thành phố Hà Nội cung cấp dịnh vụ cho doanh nghiệp tư nhân
Ngoài hoạt động xúc tiến xuất khẩu và tổ chức Hội chợ thương mại đạt 56,22/100 điểm, các dịch vụ khác mà chính quyền thành phố Hà Nội cung cấp cho doanh nghiệp tư nhân đều ở dưới mức trung bình. Những hỗ trợ để tìm kiếm đối tác kinh doanh là rất mờ nhạt, chỉ đạt 31,52/100 điểm. Thông tin thị trường hay những tư vấn về kỹ thuật luôn đòi hỏi tính cập nhật và nhanh nhạy dường như chưa được chú ý. Như vậy, doanh nghiệp tư nhân Hà Nội hoàn toàn kinh doanh bằng nội lực mà không thể tận dụng được sự hỗ trợ đáng kể nào từ phía chính quyền.
- Đào tạo lao động chưa xứng tầm
Đào tạo lao động có thể được xem là một dạng can thiệp có chọn lọc vào thị trường. Hiện nguồn nhân lực có kỹ năng và trình độ cao dù rất cần thiết nhưng từng doanh nghiệp rất khó tự đào tạo vì nguy cơ lao động bỏ việc sau khi được đào tạo rất lớn. Như vậy, đòi hỏi chính quyền phải tăng cường đầu tư vào các trung tâm đào tạo, phải cung cấp được nguồn lao động có trình độ tay nghề cao, có kỹ năng giỏi cho các doanh nghiệp trên địa bàn Thủ đô Hà Nội.
Xét về mặt số lượng, Hà Nội được đánh giá cao về số lượng trường dạy nghề, trung tâm giới thiệu việc làm trên mỗi 10.000 dân. Tuy nhiên xét về mặt chất lượng, thì vẫn còn thấp dưới mức tiềm năng. Theo kết quả điều tra của VNCI, chỉ có 55,43 % (năm 2024) và 55,9% (năm 2025) số doanh nghiệp được hỏi đánh giá giáo dục hướng nghiệp, dạy nghề của Hà Nội là rất tốt hoặc tốt; 48,62% (năm 2024) và 59,43% (năm 2025) doanh nghiệp hài lòng về hoạt động môi giới việc làm.
Thực trạng số lượng lao động đã qua đào tạo hiện thất nghiệp vẫn tăng do không đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp, trong khi các doanh nghiệp lại rất cần nguồn nhân lực có trình độ tay nghề cao. Theo thống kê, chỉ có gần 30% lực lượng lao động của Hà Nội là đã qua đào tạo, chất lượng nguồn nhân lực chưa cao, chưa đồng đều, sử dụng chưa hiệu quả. Trong số hơn nửa triệu lao động của Hà Nội được đào tạo có bằng cấp các loại thì số có trình độ sơ cấp và công nhân kỹ thuật chiếm 37 % (trong đó số có bằng công nhân kỹ thuật chỉ chiếm 10%) số có trình độ trung học chuyên nghiệp chiếm 21%, số có trình độ đại học và cao đẳng chiếm 40%, và số có trình độ trên đại học là 2%. Đặc biệt số công nhân kỹ thuật bậc cao (bậc 6 hoặc 7/7) và số kỹ sư thực hành thạo chuyên môn là rất hiếm.
2.3. So sánh Chỉ số năng lực cạnh tranh của Thành phố Hà Nội với các thành phố trực thuộc Trung ương Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) ở Hà Nội.
Việt Nam có năm thành phố trực thuộc Trung ương là: Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ và Thành phố Hồ Chí Minh. Có thể nói tất cả các thành phố này đều có cùng môi trường kinh tế vĩ mô, cùng chịu sự điều hành trực tiếp từ Trung ương. Nhưng sự khác nhau ở đặc điểm kinh tế vi mô làm cho năng lực cạnh tranh ở mỗi thành phố là khác nhau, hay nói như Michael Porter: “kinh tế vi mô là nền tảng của thịnh vượng”.
- Biểu 12: Chỉ số năng lực cạnh tranh của năm thành phố trực thuộc Trung ương
Khi so sánh với các thành phố trực thuộc Trung ương, Hà Nội có PCI rất thấp (56,73 điểm), chỉ nhỉnh hơn Hải Phòng một chút, thấp hơn Thành phố Hồ Chí Minh và Cần Thơ rất nhiều và càng kém xa so với Đà Nẵng (72,96 điểm), trên tất cả các chỉ số thành phần. Năm 2024, PCI Đà Nẵng và thành phố Hồ Chí Minh tăng lên và tiếp tục duy trì điểm số tốt vào năm 2025. Hà Nội cũng đã rất cố gắng đưa PCI từ nhóm trung bình năm 2024 lên nhóm khá năm 2025.
- Xét so sánh cụ thể ở một vài chí số thành phần năm 2025 dưới đây:
Chỉ số chi phí gia nhập thị trường và chỉ số tiếp cận đất đai của Hà Nội thấp hơn hẳn so với bốn thành phố còn lại. Một trong những yếu tố khách quan ảnh hưởng đến chi phí gia nhập thị trường là giá dịch vụ đăng ký kinh doanh của các công ty tư vấn ở Hà Nội thường cao hơn từ 1,5 đến 2,5 triệu đồng tùy theo loại hình. Còn về đất đai, Hà Nội hiện có 18 khu, cụm công nghiệp vừa và nhỏ với tổng diện tích đất tự nhiên 773 ha. Có khoảng 253 doanh nghiệp đã được thuê đất và còn khoảng 45% số doanh nghiệp có nhu cầu nhưng không có đất để thuê. Trong khi đó, có 2.307 đơn vị (cả Trung ương và địa phương) thuê 1.642,5 ha nhưng sử dụng kém hiệu quả, hoặc sai mục đích và chưa thể thu hồi được. Đây là nguyên nhân chính làm cho việc tiếp cận đất đai để mở rộng sản xuất là rất khó khăn.
Xét chỉ số về chi phí không chính thức và chỉ số đánh giá những ưu đãi đối với doanh nghiệp nhà nước, Đà Nẵng được các doanh nghiệp đánh giá cao và xếp ở vị trí đầu. Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh – hai thành phố lớn nhất cả nước nằm ở vị trí cuối. Một mặt, do ảnh hưởng của phong cách làm việc cũ trì trệ, quan liêu, nên một bộ phận cán bộ ở các cơ quan công quyền bị thoái hoá biến chất. Mặt khác, có nhiều doanh nghiệp ở Hà Nội sợ mất thời gian nên họ sẵn sàng tự nguyện đưa ra mức phí để công việc được thuận lợi.
Trong nền kinh tế nhiều thành phần định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, thành phần kinh tế quốc doanh luôn đóng một vai trò quan trọng. Do vậy, Hà Nội với cương vị đầu tàu, nơi tập trung nhiều doanh nghiệp nhà nước lớn, có nhiều chính sách, chế độ ưu tiên cho các doanh nghiệp nhà nước hơn bất kỳ một thành phố nào khác. Nhiều ưu đãi đối với doanh nghiệp nhà nước sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến các doanh nghiệp tư nhân và con số 5,19 đứng cuối bảng so sánh là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, chỉ số 5,19 của Hà Nội ở vị trí thứ năm còn cách khá xa so với vị trí thứ tư là thành phố Hồ Chí Minh với 6,01 điểm. Đó là do các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhà nước của thành phố Hồ Chí Minh hợp lý hơn, ít gây ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp tư nhân và môi trường cạnh tranh.
Chỉ số về tính minh bạch và trách nhiệm của Đà Nẵng và thành phố Hồ Chí Minh xấp xỉ nhau và đều đạt trên 7 điểm. Tiếp đến là Hà Nội với 6,47 điểm, cao hơn hẳn chỉ số của Cần Thơ và Hải Phòng. Ở chỉ số về tính năng động và tiên phong của chính quyền, thứ tự 5 thành phố này không có gì thay đổi. Khi một chính sách hay quy định do Trung ương ban hành xuống còn chưa cụ thể hay rõ ràng, chính quyền thành phố có thể hành động theo những cách khác nhau. Cách giải quyết của Đà Nẵng và thành phố Hồ Chí Minh luôn theo hướng tạo ra những thuận lợi nhất có thể được cho doanh nghiệp, khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
III. ĐÁNH GIÁ MÔI TRƯỜNG KINH DOANH CỦA HÀ NỘI Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) ở Hà Nội.
3.1. Ưu điểm của môi trường kinh doanh Hà Nội
- Môi trường kinh doanh của Hà Nội, với tư cách là Thủ đô – đầu mối kinh tế, có rất nhiều điểm thuận lợi.
Về nguồn nhân lực, Hà Nội là nơi tập trung cao nhất cả nước về đội ngũ chất xám với nhiều Viện nghiên cứu, Học viện, trường Đại học, nhiều nhà khoa học đầu ngành, đội ngũ cán bộ khoa học, kỹ thuật, công nhân lành nghề trong mọi lĩnh vực. Đây chính là điều kiện quan trọng để đào tạo lao động có tay nghề cao, đồng thời tiến hành liên kết giữa nghiên cứu, chuyển giao công nghệ sản xuất kinh doanh.
Về cơ sở hạ tầng, Hà Nội luôn chú trọng đầu tư và nâng cấp hệ thống đường giao thông, cấp thoát nước, chiếu sáng công cộng; hệ thống bưu điện, thông tin liên lạc … góp phần tích cực trong việc đáp ứng các nhu cầu phát triển của nền kinh tế. Thành phố đã đầu tư 18 khu/cụm công nghiệp lớn nhỏ với tổng diện tích khoảng 700ha. Trong đó có 7 khu/cụm công nghiệp đã hoàn thành và đi vào hoạt động. Chính quyền cũng đã hỗ trợ xây dựng hạ tầng kỹ thuật ngoài hàng rào và 30% chi phí giải phóng mặt bằng trong hàng rào các khu công nghiệp.
Về quy mô thị trường, Hà Nội là một thị trường lớn, có sức tiêu thụ mạnh. Năm 2025 dân số Hà Nội là gần 3,4 triệu người, trong đó 65% sống ở thành thị với mức thu nhập cao, ổn định. Do vậy nhu cầu mua bán hàng hoá, sử dụng dịch vụ của người dân rất phong phú.
3.2. Hạn chế của môi trường kinh doanh Hà Nội và những nguyên nhân Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) ở Hà Nội.
Mặc dù trong thời gian qua, Hà Nội đã cố gắng, nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh của mình, song vẫn còn tồn tại những hạn chế.
Trước hết, việc tiếp cận đất đai còn khó khăn đối với đa số các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Qua điều tra của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, nhu cầu tiếp cận đất đai của doanh nghiệp Hà Nội hiện rất lớn: gần 2/3 doanh nghiệp được hỏi cho rằng họ sẽ mở rộng hoạt động kinh doanh nếu việc tiếp cận đất đai dễ dàng hơn.
Hơn nữa, quy trình đăng ký thành lập doanh nghiệp vẫn có những rào cản. Người thành lập doanh nghiệp chỉ cần đến Phòng đăng ký kinh doanh, thuộc Sở Kế hoạch Đầu tư Hà Nội để nộp hồ sơ và nhận kết quả (giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, giấy phép khắc dấu và mã số thuế). Tuy nhiên, quy trình “một cửa” này chỉ quy định thời hạn tối đa mà Phòng đăng ký kinh doanh phải trả kết quả tính từ ngày doanh nghiệp nộp một bộ hồ sơ hoàn chỉnh. Theo đó, cứ mỗi lỗi sai trong bộ hồ sơ là thêm một lần doanh nghiệp phải đi đến Phòng đăng ký kinh doanh. Thêm vào đó, Phòng đăng ký kinh doanh còn thiếu trách nhiệm trong việc tư vấn và hỗ trợ doanh nghiệp hoàn tất bộ hồ sơ đầy đủ, hợp lệ cũng như thông báo ngay cho người thành lập doanh nghiệp biết những thiếu sót trong bộ hồ sơ (lỗi chính tả, viết hoa viết thường) càng sớm càng tốt (thay vì vào ngày hẹn nhận kết quả). Mặt khác, quy trình Đăng ký kinh doanh “một cửa” chỉ giới hạn đến khâu nhận giấy phép khắc dấu, không điều chỉnh tới khâu khắc dấu và trả con dấu (đã được lưu chiểu) cho doanh nghiệp từ cơ quan Công an. Như vậy sau khi nhận được kết quả của ba thủ tục trên, chủ doanh nghiệp vẫn chưa được coi là hoàn thành thủ tục thành lập doanh nghiệp vì doanh nghiệp chưa có con dấu chính thức mà mọi giấy tờ của doanh nghiệp chỉ được coi là hợp pháp khi được đóng dấu chính thức của doanh nghiệp.
Nguyên nhân là do trách nhiệm của các cơ quan liên quan không được xác định rõ ràng. Phòng Đăng ký kinh doanh Hà Nội là cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm chuyển thông tin đầu vào của doanh nghiệp đến cơ quan công an và cơ quan thuế và trả kết quả cuối cùng cho doanh nghiệp. Như vậy cán bộ của phòng Đăng ký kinh doanh, ngoài việc thụ lý hồ sơ Đăng ký kinh doanh, về nguyên tắc, còn phải có đủ trình độ nghiệp vụ chuyên môn, đủ thông tin để kiểm tra tính đầy đủ và hợp lệ đối với hồ sơ chuyển sang cơ quan cấp phép khắc dấu và cơ quan cấp mã số thuế. Nhưng rất khó để xác định trách nhiệm của từng cơ quan đối với việc phản hồi lại doanh nghiệp, đặc biệt trong những trường hợp hồ sơ chỉ được phát hiện có sai sót khi đã chuyển sang cơ quan thuế hay cơ quan Công an. Doanh nghiệp không rõ cơ quan nào sẽ chịu trách nhiệm cuối cùng trước doanh nghiệp và giải đáp về bất cứ chậm trễ hay vướng mắc trong quá trình thụ lý hồ sơ.
Khả năng ứng dụng Công nghệ thông tin còn nhiều hạn chế. Cổng giao tiếp điện tử Hà Nội (Hanoi Portal: hanoi.gov.vn ) sau hơn bốn năm hoạt động, đã bộc lộ những yếu kém như: thông tin nghèo nàn, nhiều phần mục còn bỏ trống; nội dung chưa đầy đủ ; chậm trễ trả lời những câu hỏi trực tuyến của các doanh nghiệp. Thống kê cho thấy trong 3 năm gần đây chỉ có 97/1074 câu hỏi được trả lời, tức là chiếm chưa tới 10 %. Và trong tháng 5/2026 hầu như không có bất kỳ một thắc mắc nào được giải đáp. (Xem thêm Phụ lục 6) Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) ở Hà Nội.
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên. Nguyên nhân đầu tiên phải kể đến là do các đơn vị (sở, ban, ngành, Uỷ ban nhân dân các quận, huyện) thiếu quan tâm trong việc cung cấp thông tin, dịch vụ. Thứ hai là do nhận thức và trình độ của doanh nghiệp đối với việc thay đổi thói quen từ môi trường giấy tờ sang môi trường điện tử còn chưa nhanh nhạy; và cuối cùng là do cơ chế tài chính theo các quy định hiện hành đối với hoạt động cung cấp thông tin chưa hợp lý, chưa có tác dụng khuyến khích người đưa thông tin lên Cổng giao tiếp điện tử.
Như vậy, thông qua chỉ số PCI của Hà Nội, chính quyền Thành phố còn rất nhiều việc cần phải làm để cải thiện môi trường kinh doanh của Thủ đô. Vấn đề đặt ra trước mắt là giải quyết cơ chế quản lý doanh nghiệp dân doanh phức tạp, phiền hà để hướng đến mục tiêu lâu dài là tạo một khuôn khổ hoạt động để bất cứ thành phần kinh tế cá nhân nào cũng có thể phát triển thuận lợi. Từ thực tế yêu cầu đó, đã có rất nhiều các giải pháp được đưa ra, đánh giá, nhận định và áp dụng. Tuy vậy, giải pháp trọng tâm phải phù hợp và thiết thực với tình hình của Hà Nội thì mới hy vọng đem lại hiệu quả nhanh chóng, giải quyết được những khúc mắc còn tồn tại, thẳng thắn nhìn nhận năng lực giải quyết vấn đề và đưa ra phương án khả thi. Đây chính là nội dung được đề cập đến trong chương tiếp theo của khoá luận này. Khóa luận: Thực trạng năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) ở Hà Nội.
CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ:
===>>> Khóa luận: Giải pháp cải thiện môi trường kinh doanh tại Hà Nội
