Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN

Chia sẻ chuyên mục Đề tài Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN hay nhất năm 2026 cho các bạn học viên ngành đang làm Khóa luận tốt nghiệp tham khảo nhé. Với những bạn chuẩn bị làm bài Khóa luận tốt nghiệp thì rất khó để có thể tìm hiểu được một đề tài hay, đặc biệt là các bạn học viên đang chuẩn bị bước vào thời gian lựa chọn đề tài làm Khóa Luận thì với đề tài Khóa luận: Nghiên cứu việc sử dụng chính sách tài chính, tiền tệ của Việt Nam trong việc định hướng và khuyến khích phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ và kinh nghiệm của một số nước trên thế giới dưới đây chắc hẳn sẽ cho các bạn cái nhìn tổng quát hơn về đề tài này. 

I: VÀI NÉT VỀ CÁC Doanh nghiệp vừa và nhỏ VIỆT NAM

1. Về số lượng Doanh nghiệp vừa và nhỏ và quy mô vốn

Trong thời gian gần đây, nhờ sự ra đời của Luật doanh nghiệp 2022 và Luật đầu tư 2022 đã có những tác động tích cực đến sự phát triển của Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam, góp phần tạo môi trường kinh doanh thông thoáng và bình đẳng hơn cho tất cả các loại hình doanh nghiệp.

Xét về số lượng, tính đến hết năm 2024, trên cả nước có khoảng 300.000 doanh nghiệp đã được thành lập, trong đó nếu tính theo tiêu chí lao động thì số Doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm khoảng 96%, còn theo tiêu chí vốn đăng ký kinh doanh thì chiếm khoảng 88%. Các doanh nghiệp này đang đóng góp khoảng 30% giá trị tổng sản lượng công nghiệp, tạo việc làm cho gần 3 triệu lao động, chiếm 26% lực lượng lao động cả nước, tạo ra khoảng 49% việc làm trong khu vực phi nông nghiệp. Tỷ trọng GDP các Doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng góp cho nền kinh tế ngày càng tăng. Nếu năm 2016 tỷ trọng GDP của các Doanh nghiệp vừa và nhỏ chỉ chiếm khoảng 8,01%; năm 2019 chiếm 9,02%, đến năm 2021 tỷ lệ này khoảng 24% và năm 2023 tỷ lệ đóng góp vào khoảng 26% GDP.

DNNVV tham gia vào hầu hết các lĩnh vực của nền kinh tế trong đó các doanh nghiệp tập trung nhiều nhất vào thương mại, sửa chữa động cơ, xe máy (40,6% doanh nghiệp); tiếp đến là các ngành chế biến (20,9%), xây dựng (13,2%) và các ngành còn lại như kinh doanh tài sản, tư vấn, khách sạn, nhà hàng (25,3%). Điều đáng lưu ý là có 21% doanh nghiệp tư nhân hoạt động trong lĩnh vực thuỷ sản và 26% công ty cổ phần ngoài kinh quốc doanh hoạt động trong lĩnh vực tài chính tín dụng, riêng trong lĩnh vực công nghiệp chế biến có tới 37,3% số DNNVV hoạt động trong ngành công nghiệp chế biến thực phẩm, 11% trong ngành dệt may, da giày và 18,6% trong ngành sản xuất các sản phẩm kim loại.

  • Biểu đồ 1: Cơ cấu ngành nghề kinh doanh của DNNVV

Khi Luật Doanh nghiệp có hiệu lực (ngày 1/1/2017), có trên 14457 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, con số này của năm 2018 là 19800 doanh nghiệp, năm 2019 có khoảng 20803 doanh nghiệp mới được thành lập, năm 2020 có 26023 doanh nghiệp đăng ký mới và đến năm 2024 có khoảng 50125 doanh nghiệp tiến hành đăng ký kinh doanh, gấp khoảng 3,5 lần so với năm 2017, với tổng số vốn đăng ký là 160400 tỷ đồng. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

  • Bảng 2 : Số lượng Doanh nghiệp vừa và nhỏ mới đăng ký thành lập giai đoạn 2017-2024

Như vậy nói chung sau 6 năm thực hiện Luật Doanh nghiệp, số lượng Doanh nghiệp vừa và nhỏ tăng lên gấp nhiều lần so với 10 năm trước đó. Số doanh nghiệp đăng ký trung bình hàng năm hiện nay bằng khoảng 3,85 lần so với trung bình hàng năm của thời kỳ 1991-2016. Đây là tỷ lệ tăng rất cao so với mức bình quân ở nhiều nước trên thế giới. Theo số liệu về doanh nghiệp ở một số nước châu âu thì số doanh nghiệp mới thành lập trung bình hàng năm ở các nước chỉ ở mức từ 5% (như ở Thụy Điển) tới mức cao là 13% (ở Anh). Mỹ là nước có tỷ lệ doanh nghiệp mới thành lập hàng năm cũng khá cao, nhưng cũng chỉ ở mức 11% hàng năm. Tuy nhiên nếu tính theo đầu người thì cứ 550 – 600 người dân Việt Nam mới có 1 doanh nghiệp đăng ký chính thức dưới dạng công ty. Đây là mức rất thấp so với các nước trong khu vực (theo khuyến nghị của APEC, các nước cần phấn đấu đạt mức 20 người dân có 1 doanh nghiệp hoạt động).

Cũng trong khoảng thời gian đó, số lượng vốn đăng ký mới cũng tăng lên. Năm 2017, tổng số vốn đăng ký mới chỉ đạt ở con số 13904,4 đến năm 2019 đã tăng gấp 2,5 lần đạt 36736,2 tỷ đồng. Riêng năm 2024 con số này đã đạt tới con số 150125 tỷ cao gần gấp 1,5 lần so với năm 2022 (108000 tỷ đồng).

Sau hai mốc thời điểm quan trọng, năm 2017 Luật doanh nghiệp ra đời và đến năm 2023 Luật doanh nghiệp 2022 sửa đổi bổ sung có hiệu lực, số lượng doanh nghiệp và số lượng vốn đăng ký mới thành lập đều tăng lên.

  • Biểu đồ 2 : Số lượng Doanh nghiệp vừa và nhỏ và số vốn đăng ký hàng năm

Theo các số liệu thống kê chính thức thì không chỉ vốn đăng ký mà quy mô vốn hoạt động của doanh nghiệp trong những năm qua cũng có mức tăng trưởng đáng kể, nhất là đối với khu vực Doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh. Trong khi số vốn hoạt động năm 2019 so với năm 2012 của các doanh nghiệp Nhà nước tăng 3,5 lần thì của doanh nghiệp ngoài quốc doanh tăng 10,8 lần. Điều này cho thấy một dấu hiệu đáng mừng là các doanh nghiệp đã mạnh dạn bỏ vốn vào đầu tư kinh doanh.

Mặc dù trong thời gian qua, cả vốn đăng ký và vốn hoạt động của Doanh nghiệp vừa và nhỏ có tăng nhưng quy mô vốn của Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam vẫn còn nhỏ. Theo số liệu ước tính có đến 44,44% doanh nghiệp có vốn dưới 1 tỷ đồng; từ 1 đến 5 tỷ đồng có 33,21%; từ 5 tỷ đồng đến dưới 10 tỷ có 8,24% và doanh nghiệp có vốn từ 10 tỷ trở lên chiếm 14,11%. Nhìn chung, nguồn vốn bình quân 1 Doanh nghiệp vừa và nhỏ là 3 tỷ đồng, trong đó vốn bình quân 1 doanh nghiệp nước ngoài là 210,24 tỷ đồng. Với quy mô như vậy, Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam được đánh giá là quá nhỏ bé so với quy mô bình quân trên thế giới. Chẳng hạn, có thể so sánh quy mô vốn của doanh nghiệp công nghiệp Việt Nam với doanh nghiệp công nghiệp Trung Quốc cho bởi bảng sau: Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

  • Bảng 3: Vốn bình quân của doanh nghiệp Trung Quốc và Việt Nam năm 2020

Như vậy, vốn bình quân 1 doanh nghiệp công nghiệp Trung Quốc trong khu vực Nhà nước là 33,3 triệu USD, gấp 3 lần doanh nghiệp Việt Nam; khu vực doanh nghiệp tập thể gấp 37 lần, khu vực Công ty cổ phần gấp 31 lần, khu vực doanh nghiệp có vốn Đầu tư nước ngoài gấp hơn 10 lần.

Với quy mô nhỏ bé như vậy, Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam không có được năng lực tài chính mạnh do đó quy mô sản xuất còn nhỏ bé, khả năng mở rộng sản xuất khó khăn, điều này làm năng lực cạnh tranh thấp do chi phí sản xuất cao, giá bán sản phẩm cao do không có được lợi thế kinh tế nhờ quy mô. Nguồn vốn hạn hẹp còn dẫn tới việc Doanh nghiệp vừa và nhỏ rất khó đổi mới trang thiết bị, máy móc công nghệ cũng như đầu tư nghiên cứu để tạo ra sản phẩm mới. Về trình độ công nghệ chỉ có khoảng 8-10% các doanh nghiệp đạt trình độ công nghệ tiên tiến mà phần lớn là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Doanh nghiệp trong nước đang sử dụng công nghệ cũ, lạc hậu.

2. Các văn bản pháp luật và chính sách hiện hành liên quan đến sự phát triển của Doanh nghiệp vừa và nhỏ Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

2.1. Nghị định 90/2018/NĐ-CP về trợ giúp phát triển DNNVV

Một trong những văn bản quan trọng thể hiện sự khuyến khích phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam là Nghị định 90/2018/NĐ-CP ban hành ngày 23/11/2018. Nghị định này là văn bản chính thức của nhà nước khẳng định vai trò của các Doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nền kinh tế và các chính sách trợ giúp phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đây cũng được coi là bước đột phá nhằm phát huy mọi nguồn lực trong nước và nước ngoài, tăng cường hoạt động trợ giúp phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp và nền kinh tế.

Các nội dung trợ giúp nêu trong nghị định:

  • Ra quyết định thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNNVV để bảo lãnh cho các DNNVV khi không đủ tài sản thể chấp, cầm cố, vay vốn của các tổ chức tín dụng.
  • Về mặt bằng sản xuất: Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tạo điều kiện thuận lợi cho các DNNVV có mặt bằng sản xuất phù hợp, chỉ đạo dành quỹ đất và thực hiện các chính sách khuyến khích để xây dựng các khu, cụm công nghiệp cho các DNNVV có mặt bằng xây dựng tập trung cơ sở sản xuất hoặc di rời từ nội thành, nội thị ra, bảo đảm cảnh quan môi trường. DNNVV được hưởng các chính sách ưu đãi trong việc thuê đất, chuyển nhượng, thế chấp và các quyền khác về sử dụng đất đai theo quy định của pháp luật.
  • Quy định nhiệm vụ cụ thể của các Bộ, ngành, địa phương trong việc trợ giúp về thị trường, tăng khả năng cạnh tranh cho DNNVV; về xúc tiến xuất khẩu; về thông tin, tư vấn và đào tạo nguồn nhân lực.

2.2 Tổ chức xúc tiến phát triển các Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Thành lập Cục phát triển DNNVV trực thuộc Bộ kế hoạch và Đầu tư, giúp Bộ trưởng Bộ kế hoạch và đầu tư thực hiện chức năng quản lý nhà nước về xúc tiến phát triển DNNVV. Cục Phát triển DNNVV có nhiệm vụ cơ bản bao gồm: giúp Bộ Kế hoạch và Đầu tư định hướng công tác xúc tiến DNNVV (xây dựng, tham gia xây dựng chính sách; tổng hợp xây dựng các chương trình trợ giúp, lập danh mục các đối tượng DNNVV theo ngành nghề, lĩnh vực và địa bàn hoạt động); tổ chức tập huấn nâng cao năng lực cho các cán bộ tổ chức trợ giúp DNNVV; hợp tác quốc tế về xúc tiến phát triển DNNVV; phối hợp với các cơ quan, tổ chức để cung cấp thông tin cần thiết cho DNNVV; phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan để xúc tiến trợ giúp DNNVV trong việc tư vấn kỹ thuật và tiếp cận công nghệ, trang thiết bị mới, hướng dẫn, đào tạo vận hành quản lý kỹ thuật và quản lý doanh nghiệp.

Thành lập Hội đồng Khuyến khích phát triển DNNVV làm nhiệm vụ tư vấn cho Thủ tướng Chính phủ về cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển DNNVV.

Thành lập Trung tâm hỗ trợ kỹ thuật DNNVV (thuộc Cục phát triển DNNVV) tại thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Đà Nẵng. Trung tâm Hỗ trợ kỹ thuật DNNVV là đơn vị sự nghiệp có thu, có chức năng tư vấn cho Cục phát triển DNNVV, là đầu mối tư vấn về công nghệ và kỹ thuật, cải tiến trang thiết bị, hướng dẫn quản lý kỹ thuật và bảo dưỡng trang thiết bị, tạo điều kiện tiếp cận công nghệ trang thiết mới cho các DNNVV.

Chính phủ khuyến khích việc thành lập và củng cố các tổ chức trợ giúp DNNVV, khuyến khích, tạo điều kiện để các DNNVV tham gia các hiệp hội doanh nghiệp, câu lạc bộ doanh nghiệp.

  • Quyết định số 115/2021/QĐ-TTg, ngày 25/6/2021 về việc sửa đổi, bổ sung quy chế thành lập, tổ chức và hoạt động của Quỹ Bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Quỹ bảo lãnh tín dụng cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ ra đời nhằm bảo lãnh cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ khi họ không đủ tài sản thế chấp, giúp doanh nghiệp tháo gỡ một phần khó khăn về vốn. Đây là một loại quỹ tương hỗ do cộng đồng ngân hàng và Doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng góp vốn thành lập nhằm chia sẻ rủi ro với ngân hàng khi vay vốn tín dụng và giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa thực hiện có hiệu quả các dự án kinh doanh. Bộ tài chính cũng đã ban hành thông tư số 93/2021/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 14/10/2021 hướng dẫn một số điểm quy chế thành lập, tổ chức và hoạt động của quỹ bảo lãnh tín dụng Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Theo đó, các quỹ phải có mức vốn điều lệ tối thiểu 30 tỷ đồng do ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương cấp, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia góp vốn thành lập quỹ.

Quyết định số 115/2021/QĐ-TTg đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các địa phương thành lập quỹ bảo lãnh tín dụng cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đó là không khống chế mức vốn tối đa của ngân sách tỉnh cấp cho quỹ, mở rộng đối tượng được ủy thác thực hiện tác nghiệp của quỹ bảo lãnh cho quỹ hỗ trợ phát triển, giao hoặc ủy thác cho quỹ đầu tư tài chính địa phương đảm nhiệm bảo lãnh tín dụng góp vốn thành lập quỹ bảo lãnh tín dụng cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ nếu các tổ chức này có đủ điều kiện và khả năng thực hiện. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

2.3. Quy chế tín dụng hỗ trợ xuất khẩu

Ngày 10/9/2018 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định 133/2018/QĐ-TTg về việc ban hành Quy chế tín dụng hỗ trợ xuất khẩu áp dụng với các thành phần kinh tế bao gồm: DNNN, công ty cổ phần, công ty TNHH, công ty hợp danh, doanh nghiệp tư nhân, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã, hộ gia đình và các nhân có đăng ký kinh doanh. Có hai hình thức tín dụng hỗ trợ xuất khẩu, đó là Tín dụng hỗ trợ xuất khẩu trung và dài hạn và Tín dụng hỗ trợ xuất khẩu ngắn hạn.

Tín dụng hỗ trợ xuất khẩu trung và dài hạn có 3 nội dung hỗ trợ chính là:

  • Cho vay đầu tư trung và dài hạn;
  • Hỗ trợ lãi suất sau đầu tư (áp dụng với đơn vị có dự án thoả mãn các điều kiện vay ưu đãi đầu tư trung dài hạn, nhưng chưa được vay ưu đãi đầu tư)
  • Bảo lãnh tín dụng đầu tư.

Tín dụng hỗ trợ xuất khẩu ngắn hạn: có hai nội dung chính là:

  • Cho vay ngắn hạn;
  • Bảo lãnh dự thầu và bảo lãnh thực hiện hợp đồng.

II. CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH, TIỀN TỆ CỦA CHÍNH PHỦ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA Doanh nghiệp vừa và nhỏ Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

1. Chính sách thuế trong việc khuyến khích và định hướng phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ

Chính sách thuế là một trong những công cụ điều tiết vĩ mô quan trọng của Chính phủ trong nền kinh tế thị trường. Do đó, đồng thời với việc chuyển đổi nền kinh tế, trong thời gian qua Chính phủ đã quan tâm đến việc không ngừng cải thiện chính sách thuế cho phù hợp với sự phát triển kinh tế ở từng thời kỳ. Trên tinh thần đó, Nhà nước đã ban hành một loạt các luật thuế. Hệ thống thuế chung hiện nay bao gồm: thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất – nhập khẩu,…

Ở Việt Nam, thuế Giá trị gia tăng được bắt đầu nghiên cứu từ khi tiến hành cải cách thuế bước 1 (năm 1990). Luật thuế Giá trị gia tăng được Quốc hội khóa IX kỳ họp thứ 11 thông qua ngày 10/5/2014 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2016, thay cho thuế doanh thu trước đây. Kể từ khi bắt đầu áp dụng cho đến nay đã có nhiều sửa đổi bổ sung cho phù hợp với tình hình thực tế. Quốc hội khóa XI kỳ họp thứ 3 tháng 05/2020 đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật thuế Giá trị gia tăng và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2021. Thuế Giá trị gia tăng là thuế tính trên khoản giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ phát sinh trong quá trình từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng. Thuế Giá trị gia tăng ra đời đã đáp ứng được hai mục tiêu cơ bản là đảm bảo số thu kịp thời vào ngân sách nhà nước và khắc phục tình trạng trùng lắp của thuế doanh thu trước đây. Hiện hành các mức thuế suất thuế Giá trị gia tăng gồm có 0%, 5% và 10%. Việc quy định các mức thuế suất khác nhau thể hiện chính sách điều tiết thu nhập và hướng dẫn tiêu dùng đối với hàng hóa, dịch vụ. Trong điều kiện hiện nay của nước ta, do mặt bằng kinh doanh của các ngành nghề chưa đồng nhất nên sự phân biệt về thuế suất là tương đối phù hợp.

Từ đầu năm 2016 thuế Thu nhập doanh nghiệp ra đời và được triển khai thay cho thuế lợi tức trước đây được áp dụng thống nhất đối với các đối tượng kinh doanh thuộc các thành phần kinh tế khác nhau, mức thuế suất phổ thông đối với các doanh nghiệp trong nước là 32%, đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là 25%. Sau 5 năm thực hiện, Quốc hội khóa XI kỳ họp thứ ba đã thông qua luật thuế Thu nhập doanh nghiệp (sửa đổi) và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2021 áp dụng cho tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế khác nhau kể cả doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Điều này đã giúp xóa bỏ sự khác biệt về nghĩa vụ thuế, ưu đãi thuế giữa các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Hiện nay, hầu hết các chính sách thuế đều được xây dựng trên cơ sở không phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế, bảo đảm bình đẳng giữa các đối tượng nộp thuế thuộc các thành phần kinh tế, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng. Điển hình, thuế Thu nhập doanh nghiệp ở Việt Nam ngày càng được hoàn thiện phù hợp với thực tế và thông lệ quốc tế.

Mới đây, ngày 03/06/2025, Quốc hội đã nhất trí thông qua Luật thuế Thu nhập doanh nghiệp và Luật thuế Giá trị gia tăng (sửa đổi) và chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 với mục tiêu nhằm thích ứng với những biến động phức tạp của tình hình kinh tế – xã hội cũng như xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế trong thời kỳ hiện nay.

Hệ thống thuế mới đã có tác dụng to lớn đối với việc phát triển các Doanh nghiệp vừa và nhỏ và có những ưu đãi nhất định trong việc khuyến khích, hỗ trợ đối với các doanh nghiệp này. Điều đó được thể hiện qua những nét chung sau:

Những chính sách ưu đãi thuế của chính phủ đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay được áp dụng chung cho các thành phần kinh tế, bất kỳ đối tượng nào không phân biệt thành phần kinh tế, nếu có đủ các điều kiện ưu đãi đều có thể được hưởng các ưu đãi theo quy định.

Chính phủ thực hiện ưu đãi thuế đối với các địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn (như các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số…) và đối với các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế.

Chính phủ cũng tiến hành ưu đãi thuế đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ trong những lĩnh vực, ngành nghề cần khuyến khích đầu tư như: Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

  • Sản xuất vật liệu mới, năng lượng mới, sản xuất sản phẩm công nghệ cao, công nghệ thông tin, cơ khí chế tạo.
  • Nuôi trồng chế biến nông, lâm, thủy sản, làm muối, sản xuất giống nhân tạo, giống cây trồng và giống vật nuôi mới.
  • Sử dụng công nghệ cao, kỹ thuật hiện đại, bảo vệ môi trường sinh thái, nghiên cứu, phát triển và ươm công nghệ cao.
  • Sử dụng nhiều lao động.
  • Xây dựng và phát triển kết cấu hạ tầng, các dự án quan trọng, có quy mô lớn.
  • Phát triển sự nghiệp giáo dục, đào tạo, y tế, thể dục, thể thao và văn hóa dân tộc.
  • Phát triển ngành nghề truyền thống.
  • Những lĩnh vực sản xuất, dịch vụ khác cần khuyến khích.

Những quy định cụ thể của Chính phủ về ưu đãi thuế cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ:

Luật thuế Thu nhập doanh nghiệp mới được thông qua quy định hạ mức thuế suất phổ thông từ 28% xuống 25%. Đây là lần thứ hai mức thuế Thu nhập doanh nghiệp được giảm. Trước năm 2021 mức thuế Thu nhập doanh nghiệp là 32%, sau lần sửa đổi năm 2021 giảm xuống còn 28%.

Việc giảm thuế suất lần này nhằm mục đích tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và thông thoáng hơn cho các doanh nghiệp, đặc biệt là Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đây là chủ trương nhằm cạnh tranh quốc tế về thu hút đầu tư khi nhiều nước trong khu vực đã giảm mức thuế Thu nhập doanh nghiệp nhằm thực hiện ưu đãi trên diện rộng cho cả nền kinh tế. Chẳng hạn trong thời gian gần đây thì Singapore hạ thuế suất thuế Thu nhập doanh nghiệp từ 20% xuống còn 19%, Philippines giảm từ 35% xuống 30%, Trung Quốc giảm mức thuế từ 33% xuống 25%. Đây cũng là định hướng trong chiến lược cải cách thuế đến năm 2028.

Các doanh nghiệp mới thành lập, hoạt động tại địa bàn có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn và các doanh nghiệp mới thành lập, hoạt động trong các lĩnh vực mũi nhọn như công nghệ cao, nghiên cứu và phát triển, các lĩnh vực được xã hội hóa gồm: giáo dục – đào tạo, y tế, văn hóa, nghệ thuật, thể thao và bảo vệ môi trường sẽ được hưởng thuế suất ưu đãi 10% trong thời gian 15 năm, được miễn thuế tối đa 4 năm và giảm 50% tối đa 9 năm.

Đối với các trường hợp đặc biệt thì có thể được hưởng thuế suất 10% trong thời gian dài hơn theo quy định của chính phủ.

Ngoài ra, các doanh nghiệp mới thành lập, hoạt động tại địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn cũng được hưởng ưu đãi nhưng mức độ ưu đãi thấp hơn đầu tư vào địa bàn có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn: được hưởng thuế suất 20% trong thời gian 10 năm đầu, được miễn thuế tối đa 2 năm và giảm 50% tối đa 4 năm.

Các hợp tác xã mới thành lập không thuộc danh mục địa bàn ưu đãi đầu tư; các doanh nghiệp mới thành lập từ dự án đầu tư vào ngành nghề, lĩnh vực ưu đãi đầu tư và các doanh nghiệp mới thành lập từ dự án đầu tư tại địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn được hưởng thuế suất 20% áp dụng trong 10 năm.

Nhằm tạo điều kiện thuận lợi hỗ trợ cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ, đối với các cơ sở kinh doanh sau khi đã quyết toán thuế với cơ quan thuế mà bị lỗ thì được chuyển lỗ sang năm sau, số lỗ này được trừ vào thu nhập chịu thuế. Thời gian được chuyển lỗ không quá 5 năm. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Nhằm khuyến khích hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới công nghệ trong hoạt động sản xuất kinh doanh, Chính phủ quy định hàng năm doanh nghiệp sẽ được dành tối đa 10% thu nhập trước khi tính thuế để lập quỹ phát triển khoa học và công nghệ. Điều kiện duy nhất là yêu cầu doanh nghiệp phải sử dụng tối đa quỹ này đúng mục đích. Trong thời hạn 5 năm kể từ khi trích lập, nếu quỹ phát triển khoa học và công nghệ không được sử dụng, hoặc sử dụng không hết 70%, hoặc sử dụng không đúng mục đích thì doanh nghiệp phải nộp lại vào ngân sách nhà nước phần thuế Thu nhập doanh nghiệp tính trên khoản thu nhập đã trích lập quỹ và phần lãi phát sinh từ số thuế Thu nhập doanh nghiệp đó.

Ngoài ra, các dự án đầu tư trong lĩnh vực, địa bàn ưu đãi đầu tư và dự án kinh doanh có hiệu quả được áp dụng khấu hao nhanh đối với tài sản cố định, mức khấu hao tối đa là 2 lần mức khấu hao theo chế độ đối với tài sản cố định để nhanh chóng đổi mới công nghệ. Các loại tài sản được trích khấu hao nhanh là: máy móc, thiết bị, dụng cụ làm việc đo lường, thí nghiệm, thiết bị và phương tiện vận tải, dụng cụ quản lý súc vật, vườn cây lâu năm.

Luật thuế mới cũng quy định các trường hợp đầu tư mở rộng, đầu tư theo chiều sâu cũng sẽ được trích khấu hao nhanh hơn so với thông thường thay thế cho việc giảm thuế hiện nay để đảm bảo tính khả thi và minh bạch.

Tuy vậy, bên cạnh những tác động tích cực trong việc hỗ trợ phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ thi hệ thống thuế và chính sách thuế vẫn còn nhiều bất cập và hạn chế, đó là:

  • Về chính sách thuế Thu nhập doanh nghiệp:

Việc thực thi Luật thuế Thu nhập doanh nghiệp còn gặp phải nhiều bất cập, điển hình là việc tính chi phí cho các doanh nghiệp của các cán bộ thuế ở các chi cục thuế các tỉnh. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Theo các quy định của Luật thuế thu nhập doanh nghiệp, các doanh nghiệp được đưa vào 14 loại chi phí để xác định thu nhập doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp thực hiện quyết toán thuế đã gặp phải khó khăn vì phải đảm bảo tính hợp lý của các khoản chi phí như việc khống chế 10% chi phí quảng cáo là quá ít. Có nghĩa, nếu doanh nghiệp sử dụng chi phí quảng cáo và khuyến mãi lên tới 20, 30% hay nhiều hơn thế, thay vì 10% như quy định, thì nhà nước chỉ chấp nhận 10% thuộc diện khấu trừ tính thuế Thu nhập doanh nghiệp. Trong tình hình cạnh tranh giữa các doanh nghiệp lớn và các Doanh nghiệp vừa và nhỏ, giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước, thì quảng cáo và tiếp thị là một phần quan trọng trong chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp và là một hoạt động trọng tâm của những Doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Đối với các Doanh nghiệp vừa và nhỏ mới thành lập hoặc các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực cung cấp dịch vụ thì khoản chi phí quảng cáo, tiếp thị là rất lớn và rất cần thiết cho việc mở rộng quan hệ của doanh nghiệp, nâng cao lợi thế cạnh tranh. Theo các Doanh nghiệp vừa và nhỏ tư nhân, chi phí quảng cáo tiếp thị trong năm đầu có thể lên tới 30% tổng chi phí doanh nghiệp. Nếu chỉ bỏ gọn trong mức 10% thì các doanh nghiệp này khó có thể phát triển mạnh.

Một điểm nữa, tiền thưởng cho cán bộ công nhân viên cũng không được coi là chi phí hợp lý được khấu trừ. Hiện nay, thu nhập người lao động thường có 2 phần: cố định và không cố định. Tiền thưởng dịp tổng kết quý, năm, ngày lễ… là một loại thu nhập không cố định. Doanh nghiệp coi đó là biện pháp khuyến khích người lao động tạo thêm doanh thu cho doanh nghiệp và của cải vật chất cho xã hội. Vì thế, nên coi đó là chi phí hợp lý được khấu trừ.

Một khía cạnh khác đó là ưu đãi thuế. Kết quả khảo sát 140 Doanh nghiệp vừa và nhỏ thuộc khu vực tư nhân tại thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương và Tiền Giang (trong số đó đã có 50% nhận được ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp) năm 2023 của trường đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh kết hợp với dự án VNCI cho thấy chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp còn phức tạp và khó hiểu, thậm chí không được một số Doanh nghiệp vừa và nhỏ hưởng ứng nhiều. Có 16% số lượng doanh nghiệp không được hưởng ưu đãi mặc dù đã đủ điều kiện. Và có 59% doanh nghiệp cho rằng chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp hiện nay là phức tạp và khó hiểu. Chỉ có 14% số doanh nghiệp được điều tra cho biết họ đã chú ý thay đổi các điều kiện của dự án đầu tư để có thể hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, chủ yếu là tăng số lượng công nhân, tăng quy mô sản xuất hay di dời các cơ sở đến khu công nghiệp. Ngoài ra có tới 78% các doanh nghiệp đồng ý với ý kiến ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp là rất hấp dẫn nhưng không vì thế mà thay đổi kế hoạch đầu tư.

Nghiên cứu của VNCI cũng đã tiến hành khảo sát “hậu trường” việc Doanh nghiệp vừa và nhỏ được hưởng ưu đãi thuế. Theo đó, việc “chi” để có được Giấy chứng nhận ưu đãi về thuế khác nhau tại các địa phương. Tại Bình Dương, khoảng 15% số Doanh nghiệp vừa và nhỏ được hỏi cho biết phải “chi” từ 10-15% khoản tiền được miễn giảm để nhận ưu đãi. Riêng tại thành phố Hồ Chí Minh có tới 30% Doanh nghiệp vừa và nhỏ được điều tra ước tính họ phải “chi” từ 5-15 triệu đồng.

Bên cạnh những tác dụng khuyến khích, biện pháp ưu đãi thuế thu nhập cũng có thể làm “méo mó” môi trường đầu tư, gây ra những hiện tượng “lách luật” để hưởng ưu đãi thuế. Chẳng hạn doanh nghiệp có thể thiết lập các cơ sở sản xuất vệ tinh mới thay vì đầu tư mở rộng kinh doanh hiện tại để được hưởng ưu đãi về thuế thu nhập. Doanh nghiệp cũng có thể đăng ký thành lập công ty mới thay cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ cũ hết thời hạn nhận ưu đãi. Ngoài ra, doanh nghiệp có thể “chuyển lợi nhuận” từ công ty mẹ không được hưởng ưu đãi sang công ty con được hưởng ưu đãi để giảm thu nhập chịu thuế. Như vậy, từ khía cạnh khuyến khích, chế độ ưu đãi thuế có thể “vô tình” khuyến khích các doanh nghiệp tự chia nhỏ hay chuyển đổi thành các doanh nghiệp nhỏ hơn. Đấy là bất lợi lớn trong điều kiện nền kinh tế mở cửa, doanh nghiệp nhỏ sẽ có sức cạnh tranh không cao.

Vấn đề quyết toán thuế và ấn định số kế hoạch nộp thuế thu nhập doanh nghiệp vào đầu năm cũng bị nhiều doanh nghiệp kêu ca và gây khó khăn cho doanh nghiệp. Một số doanh nghiệp có ý kiến về việc cán bộ thuế ở một số khu vực còn chưa thực hiện chức năng tuyên truyền, hướng dẫn về văn bản thuế cho doanh nghiệp mà còn có thái độ thiếu tôn trọng, bắt bẻ, dọa phạt, dọa thanh kiểm tra với nhiều doanh nghiệp mới thành lập. Các doanh nghiệp đề nghị cơ quan thuế địa phương tích cực giúp đỡ các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp mới thành lập, hướng dẫn cụ thể, hỗ trợ họ trong ít nhất 2 năm đầu sản xuất kinh doanh.

  • Về luật thuế Giá trị gia tăng Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Chính sách thuế Giá trị gia tăng vẫn còn nhiều bất cập trong việc tính thuế, thu thuế và hoàn thuế. Lấy ví dụ, chính sách thuế Giá trị gia tăng chưa cho phép các doanh nghiệp trực tiếp cung cấp các dịch vụ cho doanh nghiệp chế xuất được hưởng thuế suất 0%, mà phải chịu thuế 10%, khi hoàn thuế phải chờ từ 3 – 6 tháng hoặc lâu hơn làm mất một chu kỳ sản xuất từ 6 – 8 tháng. Các doanh nghiệp thật sự vẫn cảm thấy khó khăn trong thủ tục hoàn thuế. Khoảng thời gian từ khi nộp thuế đến khi doanh nghiệp được khấu trừ hoặc hoàn thuế Giá trị gia tăng là một thời gian khá dài. Do đó, ngân sách nhà nước có thể huy động chiếm dụng vốn mà không phải trả lãi một số tiền lớn. Song thực tế là các Doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay rất thiếu vốn, phải đi vay ngân hàng để nộp thuế. Điều đó ảnh hưởng lớn đến hiệu quả sản xuất kinh doanh và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

Không ít doanh nghiệp do không nắm chắc mức thuế suất áp dụng với hàng hóa, dịch vụ của mình nên đã áp sai thuế suất dẫn đến bị truy thu hoặc phải nộp oan tiền thuế. Về phía cơ quan quản lý thuế, hàng năm họ đã phải trả lời hàng chục ngàn công văn hướng dẫn, giải đáp những vướng mắc của các doanh nghiệp về thuế suất thuê Giá trị gia tăng.

Theo lời một giám đốc doanh nghiệp ở Hồ Chí Minh: “ngày hôm trước doanh nghiệp đi đóng thuế thì ngày hôm sau doanh nghiệp phải đi làm thủ tục hoàn thuế, trong khi hoàn thuế đâu phải dễ, nộp hồ sơ xong không biết bao giờ mới nhận được tiền. Bản thân cán bộ thuế cũng muốn làm nhanh nhưng với những bộ hồ sơ dày thì làm sao làm nổi. Chỉ tính riêng 3 hồ sơ hoàn thuế của chúng tôi mỗi tập đã dày khoảng 100 trang. Chúng tôi đã có nhiều kiến nghị lên UBND thành phố về việc tại sao trong thời đại bùng nổ thông tin như thế này mà cơ quan thuế và hải quan vẫn chưa nối mạng để đỡ khổ cho doanh nghiệp. Giả sử hai cơ quan này nối mạng thì thuế Giá trị gia tăng đầu ra, đầu vào của một lô hàng được doanh nghiệp có thể cấn trừ và cơ quan thuế không phải mất thời gian để xác minh hóa đơn chứng từ. Do đó, đồng vốn của doanh nghiệp sẽ quay vòng nhanh hơn”.

Có thể thấy nhiều trường hợp thời gian xem xét hoàn thuế còn kéo dài do việc ứng dụng công nghệ tin học trong quản lý, xác minh hóa đơn của các cơ quan thuế còn trong phạm vi hẹp, chưa được nối mạng toàn quốc nên đa phần thực hiện thủ công.

Ngoài ra, tuy việc áp dụng các mức thuế suất 0%, 5% và 10% tương đối phù hợp với tình hình và điều kiện kinh tế xã hội của chúng ta, khi mà hiệu quả sản xuất, kinh doanh của các ngành, lĩnh vực còn nhiều chênh lệch, nhưng mặt trái của cơ chế nhiều thuế suất là tính phức tạp, làm tăng chi phí quản lý và chấp hành luật thuế, có thể bóp méo giá cả tương đối giữa các hàng hóa chịu thuế suất khác nhau. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Nhìn chung, trong các luật thuế hiện hành, một số qui định về chế độ thu thuế không rõ ràng dẫn đến tình trạng các cán bộ thuế có thể giải thích và áp dụng các khung thuế khác nhau đối với cùng loại đối tượng nộp thuế. Điều này đã tạo ra các khe hở dẫn đến việc các Doanh nghiệp vừa và nhỏ hay trốn thuế. Theo đánh giá của Bộ tài chính thì tình trạng trốn thuế của khu vực doanh nghiệp tư nhân là đặc biệt nghiêm trọng. Một số doanh nghiệp, hộ kinh doanh cố tình trạng gian lận thuế với các hành vi, thủ đoạn ngày càng tinh vi và phức tạp. Tình trạng thành lập doanh nghiệp khống để kinh doanh mà chỉ buôn bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, tiếp tay cho doanh nghiệp khác trốn thuế, rút tiền nhà nước dưới nhiều hình thức còn khá bức xúc ở nhiều địa phương.

Các qui định về thuế và thực hiện thu nộp thuế còn nhiều bất hợp lý, nặng về cơ chế thu, chưa có cơ chế động viên nuôi dưỡng các nguồn thu. Hay nói cách khác chính sách thuế chưa thực sự thể hiện quyền lợi của những người nộp thuế mà chỉ nhấn mạnh đến các nghĩa vụ của người nộp thuế, chưa khuyến khích các doanh nghiệp tự giác nộp thuế để tăng nguồn thu cho ngân sách Nhà nước. Trong khi đó, chế độ đối với cán bộ thuế cũng còn nhiều bất hợp lý, có những cán bộ thuế vì được giao khoán mức thuế phải thu trong từng thời gian nhất định đã áp dụng các mức thuế tùy tiện đối với các doanh nghiệp trên địa bàn mình quản lý để đạt định mức thuế, hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Các doanh nghiệp, chuyên gia kinh tế đều khẳng định, một trong những yêu cầu mà chính sách thuế cần đạt được là ổn định trong một thời gian dài để các doanh nghiệp xác định chiến lược kinh doanh và đầu tư dài hạn. Tiếc thay là từ năm 2014 đến nay, thuế Giá trị gia tăng và thuế Thu nhập doanh nghiệp của chúng ta chưa đạt được yêu cầu quan trọng này. Hai luật thuế này đã thay đổi quá nhanh và quá nhiều lần. Những cải cách về chính sách thuế qua mỗi lần bổ sung, sửa đổi còn mang tính chiến thuật, sự cải cách còn mang tính nửa vời.

2. Chính sách tín dụng trong việc khuyến khích và định hướng phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Bên cạnh chính sách thuế, chính sách tín dụng đã có nhiều thay đổi trong những năm gần đây. Những thay đổi cơ bản của chính sách tín dụng bao gồm: cải cách tín dụng ngân hàng, xóa bỏ sự phân biệt lãi suất giữa các thành phần kinh tế, góp phần tạo ra sự bình đẳng cho mọi doanh nghiệp; chính sách lãi suất dựa trên lãi suất của thị trường có điều tiết, đa dạng hóa các hình thức tín dụng như tín dụng ngân hàng và nhiều hình thức tín dụng từ các tổ chức tài chính khác. Nhờ đó, tín dụng cho vay các Doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh tăng mạnh. Tuy nhiên việc huy động vốn còn chưa cân đối và mất tương xứng với vị trí của các Doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nền kinh tế. Nguyên nhân của tình trạng này là mặc dù các Doanh nghiệp vừa và nhỏ tư nhân đã được thừa nhận và khuyến khích phát triển nhưng vẫn chưa thoát ra khỏi những khó khăn khi tiếp cận với thị trường tín dụng chính thức. Vì vậy hầu hết các Doanh nghiệp vừa và nhỏ dân doanh huy động vốn từ thị trường tín dụng không chính thức thông qua việc huy động vốn từ gia đình, bạn bè và các hình thức góp hội… cho dù đôi khi phải trả lãi suất cao. Tất cả các hình thức huy động vốn phi chính thức này nằm ngoài sự kiểm soát của Nhà nước.

So sánh theo thành phần kinh tế thì khả năng huy động vốn của các DNNN và doanh nghiệp có vốn Đầu tư nước ngoài tương đối dễ dàng. Các Doanh nghiệp vừa và nhỏ ngoài quốc doanh vẫn gặp nhiều khó khăn hơn trong việc huy động vốn, nhất là từ các kênh huy động chính thức. Nhận định này được thể hiện ở chỉ tiêu tỷ trọng vốn chủ sở hữu và vốn tín dụng của doanh nghiệp Việt Nam ở bảng sau:

  • Bảng 4: Tỷ trọng vốn chủ sở hữu và tín dụng của doanh nghiệp (%)

Do đặc thù riêng của Doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam và xét trong hoàn cảnh chung của nền kinh tế, hiện tại Doanh nghiệp vừa và nhỏ đang đứng trước những khó khăn cần tháo gỡ và quá trình phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ đã và đang bộc lộ một số hạn chế chủ yếu. Đó là do quá trình phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ còn ngắn, đang trong giai đoạn khởi đầu nên khả năng tích lũy vốn còn hạn chế. Tình trạng thiếu vốn đang là khó khăn lớn nhất đối với các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Vì vậy, việc quan tâm hướng dẫn cho các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn tín dụng là rất quan trọng. Việc tiếp cận nguồn tín dụng có dễ dàng, doanh nghiệp mới có thể đầu tư hàng hoá, gia tăng dịch vụ, từ đó tăng thu nhập không chỉ cho doanh nghiệp mà còn tăng nguồn thu ngân sách cho Nhà nước. Số lượng doanh nghiệp có nhu cầu tiếp cận vốn từ phía Chính phủ, ngân hàng, các quỹ hỗ trợ đầu tư tài chính tỉ lệ nghịch với số lượng doanh nghiệp vay được vốn. Trên thực tế cung chưa gặp cầu mặc dù Chính phủ đã đưa ra những chương trình tín dụng ưu đãi, hay quy chế thành lập Quỹ Bảo lãnh tín dụng, tiến hành hợp tác với các tổ chức tín dung quốc tế… nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận được vốn. Việc thực hiện những chương trình như vậy tuy đã mang lại nhiều lợi ích nhất định nhưng vẫn còn gặp nhiều khó khăn, bất cập.

  • Chương trình tín dụng ưu đãi của Nhà nước Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Chính phủ đã và đang có hàng loạt các chương trình tín dụng ưu đãi cho nhiều đối tượng khác nhau, thực hiện chủ yếu thông qua hoạt động của Ngân hàng phát triển.

Ngân hàng phát triển Việt Nam (VDB) được thành lập trên cơ sở Quỹ hỗ trợ phát triển theo quyết định 108/2023/QĐ-TTG của Thủ tướng chính phủ ban hành ngày 19/05/2023. VDB là một đơn vị cho vay chính sách phi lợi nhuận, với số vốn điều lệ lên đến 5.000 tỷ đồng. VDB là một tổ chức tài chính thuộc sở hữu 100% của nhà nước với chức năng chính là thông qua các hình thức hỗ trợ tài chính Nhà nước (cho vay đầu tư, cho vay xuất khẩu từ nguồn vốn trong nước, cho vay lại nguồn vốn ODA, bảo lãnh tín dụng đầu tư, tín dụng xuất khẩu, bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện các hợp đồng xuất khẩu, hỗ trợ sau đầu tư, tín dụng xuất khẩu) để giúp các doanh nghiệp thực hiện các dự án đầu tư hoặc các hợp đồng xuất khẩu.

So với hoạt động của Quỹ hỗ trợ phát triển trước đây, Ngân hàng phát triển hiện nay được tăng quyền chủ động và trách nhiệm trong đánh giá, thẩm định dự án cho vay và có quyền từ chối cho vay với các dự án kém hiệu quả.

Trong giai đoạn 2018 – 2022 đã có trên 5500 Doanh nghiệp vừa và nhỏ vay vốn tín dụng đầu tư phát triển gần 23000 tỷ đồng từ Quỹ hỗ trợ phát triển.

Lãi suất ưu đãi trong giai đoạn 2017 – 2022 là 3%/năm đối với chương trình cơ khí, 5,4%/năm và 6,6%/năm đối với các đối tượng khác. Lãi suất cho vay dự án hiện nay ở VDB là 8,4% năm; thấp hơn đáng kể so với các ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, trong điều kiện hiện nay khi Chính phủ đã tăng lãi suất cơ bản lên 12% và mới đây nhất là 14% thì lãi suất cho vay của VDB cũng sẽ sớm được điều chỉnh tăng lên mức khoảng 12%. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Giai đoạn 2018 – 2022 đã có trên 1300 Doanh nghiệp vừa và nhỏ được hỗ trợ lãi suất sau đầu tư khoảng 1000 tỷ đồng, thu hút trên 35000 tỷ đồng nguồn vốn từ các ngân hàng, tổ chức tín dụng cho mục đích đầu tư phát triển.

Hình thức hỗ trợ sau đầu tư là một hình thức ưu đãi mới trong giai đoạn thực hiện luật khuyến khích đầu tư trong nước (sửa đổi), các doanh nghiệp đầu tư các dự án thuộc diện ưu đãi đầu tư chủ động tiếp cận vay vốn tại các ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng, sau khi hoàn thành dự án, hàng năm trả được nợ gốc thì sẽ được hỗ trợ tương ứng với số nợ gốc thực trả nhân với 50% lãi suất tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước nhân với thời hạn thực vay (quy đổi theo năm) đối với số nợ gốc thực trả nợ. Vốn hỗ trợ sau đầu tư có thể được coi là một loại vốn mồi, kích thích các nguồn vốn của các tổ chức tín dụng cho vay đầu tư, khuyến khích các doanh nghiệp làm ăn hiệu quả, thu hút nguồn vốn rất lớn cho đầu tư phát triển.

Từ 2018 – 2022 đã có trên 1500 Doanh nghiệp vừa và nhỏ được vay vốn tín dụng xuất khẩu tại Quỹ hỗ trợ phát triển trên 16000 tỷ đồng, 5 Doanh nghiệp vừa và nhỏ được Quỹ hỗ trợ phát triển bảo lãnh tín dụng đầu tư 29 tỷ đồng.

Bên cạnh tín dụng ưu đãi đối với các Doanh nghiệp vừa và nhỏ qua hoạt động của Ngân hàng phát triển thì ở một số tỉnh cũng đã thành lập các quỹ đầu tư phát triển với ngân sách địa phương căn cứ theo Nghị định số 138/2024/NĐ-CP ngày 28/08/2024 của Chính phủ, cũng thực hiện cho vay ưu đãi nhằm hỗ trợ các Doanh nghiệp vừa và nhỏ ở địa phương đó với lãi suất bám sát Ngân hàng phát triển. Ngân hàng chính sách xã hội cũng đóng vai trò là một tổ chức cấp tín dụng ưu đãi cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhưng nhìn chung đối tượng cho vay chính vẫn là các cá nhân và sinh viên có hoàn cảnh khó khăn.

Bên cạnh những kết quả đạt được thì những chương trình tín dụng ưu đãi mà Nhà nước đưa ra vẫn còn tồn tại một số hạn chế:

Có thể thấy từ những chương trình tín dụng ưu đãi mà Nhà nước đưa ra thì các Doanh nghiệp vừa và nhỏ chủ yếu vẫn chỉ có thể tiếp cận được tín dụng hỗ trợ xuất khẩu, tín dụng ưu đãi và hỗ trợ sau đầu tư; các hình thức bảo lãnh còn rất hạn chế. Thực tế là các Doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng rất khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn này vì đây là những nguồn vốn ưu đãi với lãi suất thấp, nhưng trên thực tế nguồn cung tín dụng lại hạn chế. Doanh nghiệp vừa và nhỏ muốn vay được phải thoả mãn một số điều kiện kèm theo. Chương trình tín dụng ưu đãi chỉ áp dụng khi doanh nghiệp kinh doanh trong 15 danh mục đầu tư. Tuy nhiên có khá ít doanh nghiệp có dự án nằm trong danh mục (23%), còn 77% thì nằm trong danh mục khác. Như vậy, chính sách ưu đãi chưa đến được với đông đảo Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Bên cạnh đó, thủ tục để được vay vốn còn tương đối rườm rà phức tạp và vẫn đòi hỏi tài sản thế chấp. Nhìn chung các Doanh nghiệp vừa và nhỏ rất e ngại khi vượt qua những rào cản bất lợi về thủ tục khắt khe, mất rất nhiều thời gian từ các tổ chức tín dụng cho vay ưu đãi. Mặc dù Nhà nước đã có chủ trương chính sách để đơn giản hoá thủ tục cho vay nhưng việc ban hành và thực thi vẫn chưa đồng nhất và đạt hiệu quả.

Ngoài ra, chính sách ưu đãi vẫn chưa đủ minh bạch và công khai. Có tới 53% số doanh nghiệp đều trả lời rằng, họ không hề có thông tin về các khoản vay ưu đãi và không rõ thủ tục để được xin vay.

  • Quỹ bảo lãnh tín dụng

Đây được coi là biện pháp tiếp cận nguồn vốn hiệu quả nhất đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ, là cầu nối giữa doanh nghiệp và ngân hàng. Doanh nghiệp không cần tài sản thế chấp mà vẫn có thể vay được vốn bằng việc chứng minh tính khả thi của dự án. Mặc dù, Quyết định số 115/2021 đã quy định lại một số điều khoản mới như: không giới hạn mức vốn cấp tối đa của ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc Trung Ương là 30% vốn điều lệ tối thiểu khi thành lập Quỹ Bảo lãnh tín dụng cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ; mở rộng đối tượng được uỷ thác thực hiện tác nghiệp của Quỹ Bảo lãnh cho Quỹ Hỗ trợ phát triển; giao uỷ thác cho Quỹ Đầu tư tài chính thực hiện nhiệm vụ bảo lãnh tín dụng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa và Thông tư 06/2020 và 01/2023 được Ngân hàng Nhà nước ban hành nhưng cho tới nay mới có năm quỹ thành lập và đi vào hoạt động. Đó là ở các tỉnh: Yên Bái, Trà Vinh, Đồng Tháp, Hà Nội và T.P Hồ Chí Minh. Một số tỉnh khác mới thành lập được “ Ban trù bị thành lập Quỹ Bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa” như Quảng Ngãi, Trà Vinh, Bắc Giang, Thái Nguyên, Thanh Hoá…

Các quỹ được thành lập hiện nay chưa đạt được hiệu quả cao do nhiều nguyên nhân như thiếu đội ngũ cán bộ đầy đủ năng lực để tiến hành thẩm tra các dự án, tổ chức điều hành của quỹ chưa chuyên nghiệp nhưng quan trọng nhất vẫn là thiếu nguồn vốn. Nguồn vốn từ ngân sách của các địa phương không phải lúc nào cũng dồi dào, do vậy mà quy mô vốn của quỹ chỉ trông chờ vμo đối tượng góp vốn khác. Những quyết định ban hành vẫn chưa làm rõ được trách nhiệm của các bên góp vốn vào Quỹ bảo lãnh tín dụng, các tổ chức tín dụng khác và doanh nghiệp còn e dè khi góp vốn vào quỹ vì chưa có quy định nào về việc rút vốn, chuyển nhượng vốn góp của các tổ chức, cá nhân sau khi tham gia góp vốn vào Quỹ bảo lãnh, đồng thời còn thiếu những quy định về bảo vệ quyền lợi của đối tượng góp vốn. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

  • Huy động vốn từ các ngân hàng thương mại (NHTM)

Tín dụng ngân hàng đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc huy động vốn cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ vào quá trình sản xuất kinh doanh. Với việc phát triển năng động của nền kinh tế và xu hướng hội nhập kinh tế, Doanh nghiệp vừa và nhỏ đang trở thành một đối tượng khách hàng quan trọng của các NHTM.

  • Bảng 5: Dư nợ cho vay Doanh nghiệp vừa và nhỏ của toàn ngành ngân hàng giai đoạn 2018-2023

Trong giai đoạn từ năm 2018 trở lại đây, các NHTM ở nước ta đang cạnh tranh mạnh mẽ trong việc thu hút đối tượng khách hàng là các Doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt là trong việc đáp ứng nhu cầu vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh. Dư nợ cho vay Doanh nghiệp vừa và nhỏ của các NHTM tăng với tốc độ khá cao, giai đoạn 2018 – 2020 tăng ở mức bình quân 25%, riêng năm 2021, dư nợ tăng đột biến, đến hơn 40%, tới năm 2023, tốc độ tăng dư nợ chỉ còn là 10,8%; trong đó nguồn tín dụng bằng VNĐ tăng 11%, nguồn tín dụng ngoại tệ tăng 9.5%. Trong vòng 6 năm, nguồn tín dụng mà khối Doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận được đã tăng gấp 5 lần, từ hơn 46 tỷ đông năm 2018 đến 238 tỷ đồng vào năm 2023. Tỷ trọng tín dụng cho khối doanh nghiệp này trong tổng tín dụng tại các NHTM cũng tăng lên đều đặn, chứng tỏ đối tượng Doanh nghiệp vừa và nhỏ ngày càng được quan tâm và tạo điều kiện hơn.

  • Bảng 6: Cơ cấu cho vay Doanh nghiệp vừa và nhỏ phân theo thời hạn tín dụng và loại hình tổ chức tín dụng

Bảng 6 cũng cho thấy doanh số cho vay Doanh nghiệp vừa và nhỏ của các Ngân hàng thương mại cổ phần và NHTM có vốn đầu tư nước ngoài cũng gia tăng nhanh chóng cả về giá trị tuyệt đối cũng như tỷ trọng so với Ngân hàng thương mại quốc doanh. Điều đó cho thấy những tín hiệu khả quan trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng của Doanh nghiệp vừa và nhỏ đối với NHTM nói chung và NHTM ngoài quốc doanh nói riêng. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Tuy nhiên, theo điều tra về thực trạng DNNVV của Cục phát triển (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) cuối năm 2024 thì chỉ có 32,38% DNNVV có khả năng tiếp cận được các nguồn vốn của các ngân hàng; 35,24% khó tiếp cận và 32,38% không tiếp cận được. Trong 100 hồ sơ cho vay của các Doanh nghiệp vừa và nhỏ thì chỉ có khoảng 35 – 40 hồ sơ có thể chấp nhận được để cấp vốn. Có rất nhiều nguyên nhân khiến Doanh nghiệp vừa và nhỏ không tiếp cận được nguồn vốn.

  • Biểu đồ 3: Tỷ lệ khả năng tiếp cận vốn ngân hàng của Doanh nghiệp vừa và nhỏ

Theo những diễn biến gần đây nhất của tình hình kinh tế, do lạm phát đang tăng rất cao nên trong giai đoạn này (kể từ quý II năm 2025), Chính phủ quyết định áp dụng chính sách tiền tệ thắt chặt để kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô.

Với mức lãi suất cơ bản mới được áp dụng là 12% (thay cho mức 8,75%), cho vay không vượt quá 150% lãi suất cơ bản thì các ngân hàng chỉ dám huy động chung vào khoảng 15% và lãi suất cho vay sẽ vào khoảng 17% đến 18%/ năm. Điều này gây khó khăn hơn cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ trong việc tiếp cận nguồn vốn ngân hàng. Chỉ thị của Chính phủ về việc thắt chặt chính sách tiền tệ trong giai đoạn hiện nay để kiềm chế lạm phát đã thắt chặt hơn nữa các khoản vốn vay, các doanh nghiệp cần phải chứng minh được tính khả thi, hiệu quả của dự án và khả năng trả nợ khoản vay. Tuy nhiên, lãi suất cũng là một công cụ hiệu quả để sàng lọc các dự án vay vốn. Để trả được nợ, các doanh nghiệp phải xem xét tính hiệu quả của dự án, định lượng vay bao nhiêu là đủ. Với việc sử dụng công cụ lãi suất theo đúng tín hiệu của thị trường sẽ có lợi cho nền kinh tế. Không sử dụng công cụ này hay sử dụng nó một cách méo mó thì chỉ có hại cho nền kinh tế. Đây cũng là cơ hội để thay đổi nhận thức việc điều hành chính sách lãi suất bởi việc đảm bảo lãi suất tiền gửi thực dương là vô cùng quan trọng, mang lại hiệu quả kinh tế và kiềm chế lạm phát.

Như vậy, mặc dù đã được cải thiện nhiều trong thời gian vừa qua, nhưng chính sách tín dụng của Việt Nam vẫn còn những khó khăn và hạn chế chủ yếu sau: Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Lãi suất tín dụng vẫn còn ở mức cao, thủ tục và cơ chế cho vay vốn chưa hợp lý không thực sự hấp dẫn các doanh nghiệp đặc biệt là các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nhiều doanh nghiệp vẫn e ngại khi phải sử dụng vốn vay ngân hàng và thường áp dụng các khoản vay ngoài thị trường tín dụng chính thức như qua bạn bè, người thân…

Các ngân hàng đưa ra nhiều yêu cầu khắt khe khi cho vay. Chẳng hạn điều kiện bắt buộc phải có tài sản thế chấp khiến nhiều Doanh nghiệp vừa và nhỏ không thể vay được vốn. Doanh nghiệp vừa và nhỏ nào có tài sản thế chấp thì vẫn gặp nhiều thiệt thòi khi vay vốn bởi lẽ việc xác định giá trị tài sản thế chấp hoàn toàn phụ thuộc vào ngân hàng mà không có cơ quan trung gian định giá tài sản tham gia. Điều này làm cho giá trị tài sản Doanh nghiệp vừa và nhỏ thế chấp trong nhiều trường hợp bị đánh giá thấp hơn 30% giá trị thực tế trên thị trường, tức là chỉ định giá tài sản bằng 70% giá trị thực và khoản cho vay thường chỉ trị giá 70% của 70% giá trị thực của tài sản.

Cơ chế cho vay qua tài sản thế chấp gần như không hiệu quả đối với các Doanh nghiệp vừa và nhỏ vì bản thân họ là những doanh nghiệp thiếu vốn. Theo nhận định của các chuyên gia tài chính thì hiện nay 93% các ngân hàng đều muốn nhận bất động sản làm tài sản thế chấp cho các khoản vay thương mại, trong khi đó phần lớn tài sản của các Doanh nghiệp vừa và nhỏ là các động sản như hàng tồn kho và các khoản phải thu mà trị giá có thể lên tới hàng tỷ USD.

Năng lực và hệ thống quản lý của ngân hàng vẫn còn nhiều hạn chế nên thiếu các hình thức tiếp cận trực tiếp và tư vấn do Doanh nghiệp vừa và nhỏ trong việc quản lý và sử dụng tốt các nguồn vốn vay. Do đó, hầu hết các ngân hàng không dám cho vay trên cơ sở dự án kinh doanh tốt. Chủ yếu các ngân hàng chỉ dám cho các doanh nghiệp đã làm ăn có uy tín và đang phát triển trên thị trường vay vốn khi có tài sản thế chấp. Một số ngân hàng cổ phần đã bước đầu áp dụng các hình thức tài sản thế chấp linh hoạt hơn để cạnh tranh với các ngân hàng Nhà nước trong việc cho vay và tiếp cận các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nếu ngân hàng Nhà nước không tự cải thiện và nâng cao năng lực của mình thì sẽ rất khó cạnh tranh với các ngân hàng thương mại cổ phần trong tương. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Tình trạng hình sự hóa quan hệ giữa ngân hàng và Doanh nghiệp vừa và nhỏ làm cho nhiều cán bộ tín dụng dè dặt khi cho vay, không dám tự chịu trách nhiệm về quyết định cho vay. Việc cho phép tổ chức tín dụng cho vay theo phương thức mà pháp luật không cấm, phù hợp với điều kiện hoạt động kinh doanh của tổ chức tín dụng và đặc điểm của khách hàng chưa được mạnh dạn áp dụng, do đó, trong thực tế các Doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn khó tiếp cận với nguồn vốn ngân hàng. Mặc dù có những doanh nghiệp kinh doanh tốt, đạt doanh số nộp thuế rất cao nhưng các ngân hàng vẫn không dám mạnh dạn cho vay, nhất là đối với khoản vay lớn không có tài sản thế chấp. Những mặc cảm về mức độ rủi ro của vốn vay đối với khu vực kinh tế tư nhân từ các ngân hàng vẫn còn khá nặng nề.

Thực ra có một số nguyên nhân chủ quan về phía Doanh nghiệp vừa và nhỏ khiến các ngân hàng còn e ngại khi cho vay:

Hiệu quả sản xuất kinh doanh thực tế của Doanh nghiệp vừa và nhỏ thấp nên chưa tạo dựng được lòng tin, uy tín đối với ngân hàng. Đồng thời do nhiều Doanh nghiệp vừa và nhỏ cố ý “chế biến” kết quả kinh doanh trong báo cáo tài chính ở mức rất thấp, thậm chí bị lỗ đến hết cả vốn điều lệ để tránh thuế thu nhập làm cho tình hình tài chính của doanh nghiệp khi nhìn vào báo cáo tài chính rất xấu, ngân hàng không dám cho vay.

Khả năng tự xây dựng báo cáo nghiên cứu khả thi của dự án đầu tư để thuyết phục được ngân hàng cho vay còn hạn chế ở hầu hết các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Rất ít Doanh nghiệp vừa và nhỏ đi thuê tư vấn vì không chịu được chi phí trong khi không biết chắc chắn có vay được hay không.

  • Các chương trình tín dụng của các tổ chức nước ngoài

Hiện nay các doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể tiếp cận một số chương trình sau:

  • Quỹ phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ của cộng đồng Châu âu (SMEDF): Cộng đồng Châu âu tài trợ 25 triệu USD cho việc thành lập quỹ phát triển các Doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam để giúp đỡ các doanh nghiệp phát triển sản xuất và tạo công ăn việc làm. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.
  • Tín dụng hỗ trợ của ngân hàng hợp tác quốc tế Nhật Bản (JBIC): Ngân hàng này đã hỗ trợ khoản vay 500 tỷ đồng Việt Nam để hỗ trợ phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các doanh nghiệp này có thể vay tối đa 20 tỷ đồng với mức lãi suất ưu đãi là 0,71%/ tháng trong khoảng 10 năm để xây dựng, mua máy móc thiết bị. Khoản vay này không cần thế chấp.
  • Dự án phát triển khu vực Mê Kông (MPFD): giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận các chương trình trợ giúp như đào tạo, cung ứng vốn cho hoạt động thuê tài sản…
  • Công ty tài chính quốc tế (IFC): Công ty này đã có một số hoạt động hỗ trợ như lập Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam, góp vốn vào hoạt động cho thuê tài chính, cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ vay thí điểm…
  • Dự án tín dụng phát triển nông thôn của Ngân hàng Thế giới: Dự án này được cơ quan phát triển quốc tế cho vay vốn nhằm khuyến khích đầu tư cho khu vực nông nghịêp, khuyến khích đầu tư, tư nhân, đặc biệt là đầu tư hộ cá thể và Doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Đây là những nguồn vốn thiết thực khi mà Nhà nước luôn quan tâm, khuyến khích Doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển trong khi nguồn vốn từ ngân sách Nhà nước hạn chế, không đáp ứng đủ nhu cầu cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Việc hợp tác với các tổ chức tín dụng quốc tế đánh dấu giai đoạn mở cửa hội nhập trên tất cả các lĩnh vực. Nếu biết khai thác nguồn vốn này, sẽ đem lại lợi ích không nhỏ cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam.

Tuy nhiên Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam còn khó có thể tiếp cận và vay vốn của một tổ chức tài chính nước ngoài, kể cả theo phương thức “người bán cho vay” tức là, khoản vay được chuyển bằng hàng hóa. Nếu tổ chức tài chính nước ngoài yêu cầu phải có bảo lãnh của Nhà nước thì các Doanh nghiệp vừa và nhỏ không thể đáp ứng được vì Nhà nước chỉ bảo lãnh cho các DNNN. Nếu tổ chức tài chính nước ngoài yêu cầu có bảo lãnh của một ngân hàng thương mại có uy tín thì để có được giấy bảo lãnh đó, những khó khăn xuất hiện cũng tương tự với việc vay trực tiếp.

2.5. Hỗ trợ vốn qua hình thức cho thuê tài chính (tín dụng thuê mua)

Trên thị trường Việt Nam hiện có 12 công ty cho thuê tài chính đang hoạt động, gồm 6 công ty trực thuộc các ngân hàng thương mại nhà nước, 4 công ty có vốn đầu tư nước ngoài và 2 công ty trực thuộc ngân hàng thương mại cổ phần. Ngoài ra, có rất nhiều các công ty tài chính, quỹ đầu tư đã và đang tiếp tục được phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới riêng về khía cạnh cung ứng vốn thông qua kênh cho thuê tài chính hay có thể hiểu cho thuê tài chính như một hoạt động tài trợ vốn trung và dài hạn.

Trong thực tế, việc cung ứng vốn trung và dài hạn thông qua kênh cho thuê tài chính thời gian qua cho các doanh nghiệp bị hạn chế do nhiều nguyên nhân, trong đó chủ yếu là những nguyên nhân sau:

Mặc dù đã xuất hiện hơn 10 năm trên thị trường Việt Nam nhưng sự quảng bá, giới thiệu để cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là Doanh nghiệp vừa và nhỏ về lĩnh vực cho thuê tài chính còn hạn chế. Mạng lưới hoạt động của các công ty cho thuê tài chính chỉ mới có mặt tại một vài trung tâm kinh tế lớn, chưa trải rộng trong cả nước cũng như chưa có sự phối hợp với các ngân hàng thương mại để có thể quảng bá hoặc bán trọn gói sản phẩm. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Hành lang pháp lý về cho thuê tài chính chưa hoàn thiện đồng bộ, nhiều quy định cần phải được luật hóa. Các quy định về sở hữu, về tổ chức, hoạt động, vốn điều lệ…trong các văn bản còn nhiều vấn đề phải bàn. Ví dụ như quy định về vốn điều lệ là 50 tỉ đồng đối với công ty trong nước và 5 triệu USD đối với công ty nước ngoài trong giai đoạn hiện nay là không phù hợp. Luật các tổ chức tín dụng và các văn bản dưới luật khi quy định về cho thuê tài chính đã không phân định triệt để các khái niệm liên quan đến sở hữu, chiếm hữu, sử dụng, định đoạt đối với tài sản thuê trong các giai đoạn của quá trình cho thuê tài chính, giá trị cho thuê tối đa… gây cản trở đối với hoạt động cho thuê tài chính.

Quy định về đối tượng cho thuê tài chính tại Việt Nam chỉ bó hẹp trong động sản, đối tượng cho thuê còn quá đơn điệu (máy móc thiết bị, dây chuyền sản xuất, một số động sản khác), đối với dây chuyền sản xuất lại yêu cầu tỷ lệ tham gia vốn lớn

Chính sách thuế hiện nay có những cải tiến đáng kể, nhưng còn thuế đối với hình thức mua và cho thuê lại, một nghiệp vụ mà các doanh nghiệp rất cần để có vốn lưu động, chưa được ngành thuế giải quyết, hay như một số quy định về mua bán tài sản đã qua sử dụng chưa được nhìn nhận một cách khách quan.

Trong sân chơi “tín dụng” thì ngân hàng có nhiều ưu điểm vượt trội hơn so với cho thuê tài chính. Với ưu thế bề dày lâu năm, mạng lưới kinh doanh rộng khắp, sản phẩm, dịch vụ đa dạng hơn, làm cho một bộ phận không nhỏ các doanh nghiệp có thói quen chí tìm đến ngân hàng khi có nhu cầu vốn. Tuy nhiên, thế mạnh của các công ty cho thuê tài chính là tách quyền sở hữu và quyền sử dụng tài sản, cho vay không cần tài sản thế chấp, mà tài sản thế chấp quan trọng nhất đối với doanh nghiệp đi thuê tài chính chính là tín nhiệm của doanh nghiệp, uy tín của chủ doanh nghiệp, tính khả thi của dự án và phần vốn tham gia trả trước… Do đó đây là một loại hình cấp vốn rất hợp lý và khả thi đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ và cần đẩy mạnh trong thời gian tới.

III. KINH NGHIỆM CỦA CÁC NƯỚC TRONG VIỆC SỬ DỤNG CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH, TIỀN TỆ NHẰM THÚC ĐẨY SỰ PHÁT TRIỂN CỦA Doanh nghiệp vừa và nhỏ Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

1. Tóm tắt chính sách tài chính, tiền tệ trong việc khuyến khích phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ của một số nước trên thế giới

Hiện nay ở hầu hết các nước trên thế giới, dù là nước phát triển hay đang phát triển, Doanh nghiệp vừa và nhỏ đều có một vị trí và tầm quan trọng rất lớn trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia. Mặt khác sự phát triển của DNVVN phụ thuộc rất lớn vào sự trợ giúp Chính phủ trong việc khích lệ và giúp đỡ Doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua các chính sách và chương trình hỗ trợ trên các phương diện khác nhau, nhằm tạo điều kiện chính sách và sự hỗ trợ về tài chính, tiền tệ là yếu tố rất quan trọng khuyến khích sự tăng trưởng của Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Mỗi nước có tình hình và trình độ phát triển kinh tế không giống nhau. Và do vậy, chính sách của Chính phủ mỗi nước trong việc khuyến khích phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng có những điểm khác nhau. Tuy vậy, qua nghiên cứu có thể thấy, chính sách tài chính, tiền tệ khuyến khích phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ của các nước phát triển như Mỹ, Nhật Bản, Cộng hoà Liên Bang Đức…và các nước trong khu vực như Malaysia, Hàn Quốc đều tập trung vào một số vấn đề chủ yếu sau:

1.1. Thực hiện miến, giảm thuế thúc đẩy đầu tư

Chính sách ưu đãi thuế là một trong những công cụ chủ yếu được nhiều nước sử dụng để thúc đẩy sự phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ở Trung Quốc, hệ thống thuế quy định thuế suất thuế Thu nhập doanh nghiệp là 33% (mới đây giảm xuống 25%), nhưng để giảm gánh nặng về thuế cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ, Chính phủ chỉ áp thuế 18% đối với các doanh nghiệp có lợi nhuận chịu thuế hàng năm dưới 30.000 NDT, và thuế suất 27% đối với các doanh nghiệp có lợi nhuận ít hơn 100.000 NDT nhưng nhiều hơn 30.000 NDT. Thuế Giá trị gia tăng giảm từ 6% còn 4% với các doanh nghiệp có lợi nhuận dưới 1,8 triệu NDT. Để khuyến khích sự phát triển của các tổ chức tín dụng, Cơ quan điều hành thuế cũng miễn thuế doanh nghiệp trong vòng 3 năm cho các tổ chức bảo lãnh và tái bảo lãnh cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ, thuộc dự án thí điểm quốc gia.

Ở Nhật Bản, trong những năm của thập niên 90, Doanh nghiệp vừa và nhỏ có mức thu nhập dưới 8 triệu Yên thì chỉ phải nộp thuế Thu nhập doanh nghiệp với thuế suất là 28%, trong khi đó các Công ty lớn phải nộp với thuế suất là 37,5%. Chính phủ cũng giảm 25% thuế Thu nhập doanh nghiệp đối với các xí nghiệp có nghiên cứu và đưa sản phẩm mới ra thị trường tiêu thụ. Ngoài ra, Chính phủ cho phép được giảm trừ khỏi thu nhập chịu thuế các khoản chi phí đầu tư vào phát triển công nghệ và con người, các chi phí đào tạo nghề nghiệp và con người, các chi phí về áp dụng công nghệ mới… Các khoản thu nhập từ chuyển giao công nghệ cũng không thuộc diện tính vào thu nhập chịu thuế. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Ở Hàn Quốc, các Doanh nghiệp vừa và nhỏ được miễn giảm thuế lợi tức từ 50 đến 100% trong vòng 4 năm đầu hoạt động và giảm từ 20-30% trong 2 năm tiếp theo. Chính phủ cũng có hình thức khuyến khích về thuế đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ hoạt động ở vùng nông thôn, trong vòng 3 năm đầu hoạt động họ không phải nộp thuế lợi tức, tiếp theo 2 năm sau đó chỉ phải đóng 50% số thuế lợi tức. Một khuyến khích về thuế nữa được áp dụng cho những doanh nghiệp chuyển ra khỏi thành phố lớn như ra khỏi Seoul thì trong 3 năm sau đó không phải nộp thuế lợi tức. Chính quyền địa phương cũng thường áp dụng biện pháp miễn giảm các loại thuế của địa phương để khuyến khích các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chính phủ cũng khuyến khích Doanh nghiệp vừa và nhỏ đầu tư và phát triển công nghệ bằng biện pháp coi những khoản chi phí nghiên cứu và phát triển sản phẩm hoặc quy trình mới, chi phí cho nghiên cứu tiếp thu và cải tiến công nghệ nhập, mua thông tin kỹ thuật… được coi như những chi phí hợp lý trong tính toán thu nhập chịu thuế. Các Doanh nghiệp vừa và nhỏ không phải trả thuế cho các quỹ dành cho phát triển các sản phẩm và quy trình công nghệ mới. Mức tối đa được đưa vào quỹ dự phòng là 20% tổng thu nhập trước thuế.

Ở Đài Loan, những cơ sở sản xuất dịch vụ mới thành lập thuộc ngành nghề và tiêu chuẩn cần khuyến khích phát triển theo quy định của Nhà nước được miễn, giảm thuế Thu nhập doanh nghiệp trong 5 năm liên tục tính từ ngày bán được sản phẩm hay dịch vụ đầu tiên. Chính phủ cũng cho phép các Doanh nghiệp vừa và nhỏ nợ 30% thuế để đầu tư vào các ngành công nghệ cao, nợ 20% thuế để thực hiện chi cho nghiên cứu và phát triển. Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng được nợ 5-20% thuế Thu nhập doanh nghiệp để mua máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất.

Ở Singapore, Chính phủ thực hiện miễn toàn bộ thuế lợi tức trong vòng 10 năm cho các công ty thực hiện các hoạt động đi tiên phong trong lĩnh vực nghiên cứu, phát triển, dịch vụ ở giai đoạn đầu phát triển công nghiệp; miễn thuế cho các doanh nghiệp thực hiện hoạt động sản xuất sản phẩm ở giai đoạn cuối tạo ra giá trị gia tăng cao và hàm lượng công nghệ cao với thời gian trung bình là 5 đến 7 năm; tăng thời gian miễn thuế đối với các công ty triển khai hoạt động nghiên cứu và phát triển đặc biệt.

Đối với Malaysia, hệ thống ưu đãi thuế được xây dựng phù hợp với đường lối kinh tế mà Chính phủ đề ra trong từng thời kỳ. Từ năm 1971 đến năm 1985 việc miễn thuế được thực hiện trên cơ sở khuyến khích doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động ví dụ doanh nghiệp sử dụng từ 51 đến 100 lao động được miễn thuế 2 năm, từ 101 đến 200 lao động được miễn thuế 3 năm, sử dụng 201 đến 350 lao động được miễn thuế 4 năm và sư dụng 351 lao động trở lên được miễn thuế 5 năm. Từ năm 1986, việc miễn giảm thuế được thực hiện theo đạo luật khuyến khích đầu tư được xác định là quy chế đi tiên phong. Chính phủ định kỳ công bố danh sách các sản phẩm, ngành nghề cần khuyến khích. Các doanh nghiệp thành lập đầu tư vào lĩnh vực này được miễn thuế 5 năm. Ngoài ra, Chính phủ cũng cho phép Doanh nghiệp vừa và nhỏ khi tính thu nhập chịu thuế, được khấu trừ mọi chi phí nghiên cứu khoa học được thực hiện do doanh nghiệp hoặc nhân danh doanh nghiệp.

Ở Mỹ, sau cuộc cải cách thuế năm 1986 đã áp dụng thuế suất khác nhau đối với thu nhập doanh nghiệp: 50 ngàn USD thu nhập đầu tiên chịu thuế suất 15%, 25 ngàn USD thu nhập tiếp theo chịu thuế suất 25%, và 25 ngàn USD tiếp theo nữa chịu thuế suất 34% và 235 ngàn USD tiếp theo chịu thuế suất 39%. Nhưng những công ty có tổng thu nhập trên 335 ngàn USD thì mức thuế tối đa cũng không vượt quá 34% thu nhập. Như vậy, đối với những công ty có thu nhập dưới 335 ngàn USD trở xuống mà thường là Công ty vừa và nhỏ chỉ phải chịu thuế suất trung bình thấp hơn 34% trở xuống. Đây chính là cách giảm thuế cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ của Chính phủ Mỹ trong thập niên 90. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Ở Cộng hoà Liên bang Đức, từ tháng 1/1990 các doanh nghiệp nhỏ không phải nộp thuế doanh thu, nếu doanh thu của nó không vượt quá 25 ngàn Mác thì được giảm 50% số thuế phải nộp. Chính phủ cũng đã áp dụng các quy chế miễn, giảm thuế đối với những khoản chi phí dành riêng cho nghiên cứu, đổi mới kỹ thuật.

Ở Nga, sau khi Liên xô cũ tan rã, Chính phủ cũng đã tiến hành nhiều ưu đãi về thuế trong việc định hướng, khuyến khích phát triển các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chính phủ không thu thuế Thu nhập doanh nghiệp đối với phần lợi nhuận bằng tổng chi phí cho nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp đổi mới, đồng thời tăng thuế lũy tiến đối với các doanh nghiệp độc quyền từ năm thứ 5 trở đi, miễn thuế tài sản 100% ở năm thứ nhất, 50% ở năm thứ 2, 30% năm thứ 3 và 20% năm thứ 4 đối với các doanh nghiệp đầu tư cho thiết bị hiện đạị, mới, giảm các khoản bảo hiểm xã hội từ 30 đến 50%.

1.2. Thực hiện khấu hao nhanh tài sản cố định.

Để giúp cho các doanh nghiệp tăng khả năng tài chính và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đổi mới nhanh tài sản cố định nhiều nước thực hiện chính sách hoãn thuế cho doanh nghiệp bằng cách cho phép doanh nghiệp thực hiện phương pháp khấu hao nhanh tài sản cố định. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Ở Mỹ theo luật cải cách thuế năm 1986, các hãng được phép khấu hao nhanh tài sản cố định nhanh hơn so với khấu hao trực tiếp. Các Doanh nghiệp vừa và nhỏ ở các nước là thành viên EU đều được Chính phủ cho phép khấu hao nhanh khi tính thuế. Đối với Hàn Quốc, Chính phủ áp dụng những chương trình khấu hao ưu tiên đối với các loại đầu tư vào các doanh nghiệp khác nhau như doanh nghiệp có thu nhập ngoại tệ, khai khoáng, doanh nghiệp có sử dụng công nghệ mới, đầu tư cho nghiên cứu và triển khai… Ở Malaysia, Nhà nước cũng cho phép các doanh nghiệp được khấu hao nhanh tài sản cố định theo quy định cụ thể của Nhà nước chẳng hạn trong công nghiệp khai khoáng được khấu hao tài sản cố định theo tỷ lệ: Đối với các chi phí đầu tư cho công việc tìm kiếm được trích khấu hao 100% trong năm đầu, đối với thiết bị và máy móc được khấu hao 20% trong năm đầu và mức khấu hao cho các năm sau phụ thuộc vào từng loại thiết bị. Ở Đài Loan, Chính phủ cho phép khấu hao các thiết bị tiết kiệm năng lượng, các phương tiện kiểm soát ô nhiễm trong 2 năm. Ngoài ra, các Doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng được khấu hao nhanh để đổi mới, mua sắm máy móc, thiết bị, phương tiện dùng vào nghiên cứu và phát triển.

1.3. Thực hiện tín dụng ưu đãi và tăng cường các kênh ung ứng tín dụng

Ngoài biện pháp ưu đãi về thuế, hầu hết các nước đều rất chú trọng đến các biện pháp cung ứng tín dụng cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nhiều nước thực hiện biện pháp tín dụng ưu đãi đối với các Doanh nghiệp vừa và nhỏ đồng thời thành lập các tổ chức tín dụng của Nhà nước tạo ra một kênh cung ứng riêng về vốn cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Tại Mỹ, mặc dù là nước có nền kinh tế mạnh nhất trên thế giới, nhưng do đặc tính của Doanh nghiệp vừa và nhỏ nên các doanh nghiệp này vẫn rất khó khăn trong việc vay vốn các ngân hàng thương mại. Vì vậy Chính phủ Mỹ đã lập ra “Ngân hàng cho doanh nghiệp nhỏ” nhằm cung ứng tín dụng cho các doanh nghiệp nhỏ với lãi suất ưu đãi. Hiện nay, các chương trình tín dụng mà Mỹ đưa ra cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ bao gồm: tín dụng trực tiếp và bảo lãnh tín dụng, thưởng kinh doanh, thưởng xuất khẩu, hỗ trợ tài chính cho các chương trình đầu tư và nhiều loại bảo hiểm khác nhau. Cho đến năm 2016, Mỹ có khoảng 200 chương trình cấp liên bang tμi trợ kinh doanh nhỏ đang hoạt động.

Ở Cộng hoà Liên bang Đức, Chính phủ đã thực hiện tín dụng ưu đãi và trợ cấp cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chính sách của Nhà nước hỗ trợ cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ trước hết nhằm đảm bảo cho các doanh nghiệp này độc lập về mặt tài chính. Nhà nước Đức có rất nhiều chương trình ưu tín dụng ưu đãi cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ như chương trình của ngân hàng tái thiết nước Đức dành cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ thuộc lĩnh vực công nghiệp và thương mại, có doanh số dưới 1 tỷ Mác và các nghề tự do mức cho vay tối đa 10 triệu Mác thời hạn 10 năm, lãi suất 5,25%/năm, hai năm đầu không phải trả lãi, chương trình thành lập doanh nghiệp mới của ngân hàng cân đối Đức, các Doanh nghiệp vừa và nhỏ còn có thể vay ưu đãi trong khuôn khổ “ Chương trình tái thiết Châu Âu” v.v…ở các nước thành viên EU khác cũng có nhiều tổ chức tín dụng của Nhà nước thực hiện cung cấp tín dụng cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ, Quỹ tín dụng quốc gia cũng thực hiện cung cấp một phần tín dụng cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ… Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Ở Đài Loan, có tổng số 82 ngân hàng (theo thống kê vào cuối năm 2013 của Ngân hàng Trung ương Đài Loan, bao gồm các ngân hàng nhà nước, ngân hàng tư nhân và các ngân hàng hợp tác xã) cung cấp tín dụng cho NVVN. Bộ Tài Chính đã chú trọng nhiều tới việc khuyến khích các ngân hàng này cung cấp tài chính cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ và quy định tỷ lệ cung cấp tài chính cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ phải tăng lên hằng năm. Để có nguồn cung cấp vốn dồi dào, Quỹ Mỹ – Trung, Quỹ phát triển và Quỹ phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ, đều do Chính phủ lập nên, đã cung cấp tài chính cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua các ngân hàng. Ngoài những khoản vay chung với lãi suất thấp, còn có các khoản vay cụ thể để mua thiết bị, máy móc, nhà xưởng, phát triển sản phẩm mới và công nghệ mới để vi tính hoá công việc quản lý. Những nguồn vốn dồi dào và các khoản cho vay với lãi suất thấp của Chính phủ đã giúp Doanh nghiệp vừa và nhỏ cải thiện được cơ cấu tài chính, nâng cao khả năng canh tranh của doanh nghiệp và đóng góp nhiều hơn vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

Ở Nhật Bản, Doanh nghiệp vừa và nhỏ chính là tế bào sống của của nền kinh tế Nhật Bản. Chính phủ đã có nhiều chương trình để giúp các Doanh nghiệp vừa và nhỏ giải quyết các vấn đề nảy sinh trong quá trình phát triển. Năm 1980 Liên đoàn doanh nghiệp nhỏ Nhật bản được thành lập (JSBC) với chức năng thực hiện các biện pháp trợ giúp Doanh nghiệp vừa và nhỏ. JSBC cùng với chính quyền các địa phương cung cấp các khoản vay ưu đãi lãi suất thấp cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ, với thời hạn từ 15 – 20 năm, ân hạn từ 2 – 3 năm. Đến 9/2011, ISBC đã cấp 2,6 tỷ Yên cho đầu tư nâng cấp và phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ nói chung. ngoài ra, Ngân hàng phát triển Nhật Bản cũng cung cấp những ưu đãi đặc biệt về tín dụng cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Lấy ví dụ, Ngân hàng phát triển Nhật Bản sẵn sàng cấp 90% vốn cho các xí nghiệp liên kết nghiên cứu cơ bản, cho các xí nghiệp vay vốn với lãi suất ưu tiên 7,1%/năm để tiến hành nghiên cứu ứng dụng – nếu thất bại thì không phải trả lãi.

Đối với Hàn Quốc, Chính phủ cũng thành lập các tổ chức tài chính đảm nhận việc cung ứng tín dụng cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ và có thể cung ứng tín dụng ưu đãi cho các doanh nghiệp mới thành lập, các tổ chức này bao gồm các cơ quan chủ yếu sau: Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Ngân hàng công nghiệp vừa và nhỏ (SMIB) do Chính phủ thành lập nhằm chuyên môn hóa trong công tác tài trợ cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Quỹ phát triển công nghiệp vừa và nhỏ, được hình thành từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước, chịu sự quản lý của ngân hàng công nghiệp vừa và nhỏ và được sử dụng thông qua ngân hàng này và ngân hàng quốc gia cho công dân. Quỹ phát triển công nghiệp vừa và nhỏ cung cấp tín dụng với lãi suất ưu đãi cho các doanh nghiệp được đánh giá là có tiềm năng tăng trưởng cao và thuộc các ngành công nghiệp ưu tiên theo quy định của Chính phủ.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng đã dàn xếp với các ngân hàng thương mại để các ngân hàng này cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ hoạt động trong ngành xuất khẩu và ngành sản xuất hàng thay thế nhập khẩu vay dài hạn (10 năm) với lãi suất hợp lý. Chính phủ buộc các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính, kể cả các chi nhánh ngân hàng nước ngoài, phải dành một tỷ lệ vốn nhất định để cấp tín dụng cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Cụ thể, Chính phủ quy định tỷ lệ bắt buộc đối với ngân hàng thương mại quốc gia là phải dành 45% tín dụng cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ vay, còn các ngân hàng thương mại địa phương phải dành ít nhất là 80%. Các chi nhánh nước ngoài bị yêu cầu phải dành 35% số tiền của mình để cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ vay. Ngoài ra ngân hàng trung ương Hàn Quốc có thể thực hiện việc tài trợ hoặc tái chiết khấu cho những khoản vay đó.

Ở Malaysia, một số tổ chức tài chính và các biện pháp chính sách đã được thiết lập nhằm cung cấp nhiều tín dụng hơn cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các tổ chức tài chính chủ yếu cung cấp sự trợ giúp cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ là Ngân hàng công nghiệp, Ngân hàng Pembangunan Malaysia Berhad (BPMB), tổ chức tài chính phát triển công nghiệp Malaysia (MIDF) và tổ chức Malaysia Amanah Rakyat (MARA). Khác với ngân hàng thương mại, những tổ chức này mang tính chất phục vụ phát triển có liên quan tới tác nghiệp của mình mà không thiên về thu lợi nhuận. Để phát triển hơn nữa Doanh nghiệp vừa và nhỏ, vào năm 2015 quỹ kỹ thuật công nghiệp (ITAF) dành cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ đã được thành lập với khoản vốn ban đầu là 200 triệu USD. Quỹ này cung cấp vốn trên cơ sở xem xét tính thích hợp của những cơ sở công nghiệp cụ thể nhằm giúp nghiên cứu khả thi, phát triển và thiết kế sản phẩm cũng như các hoạt động nghiên cứu và triển khai.

Ở Nga, bên cạnh việc thực hiện những biện pháp tín dụng ưu đãi thông qua các quỹ tài chính thì Nhà nước cũng đặc biệt chú ý đến vai trò của tín dụng ngân hàng thông qua việc: tạo cơ chế để ngân hàng góp vốn cùng đầu tư với doanh nghiệp đổi mới, giảm thuế thu nhập cho ngân hàng để ngân hàng chỉ thu lãi 50% các khoản nợ đáo hạn của Doanh nghiệp vừa và nhỏ, giảm 50% vốn dự trữ bắt buộc đối với ngân hàng đầu tư cho đổi mới, bảo đảm kịp thời trả tới 50% tổng số tín dụng của các ngân hàng thương mại bằng cách ngân hàng trung ương thu lãi suất bằng 0% trong thời hạn nhất định đối với các khoản nợ quá hạn, giảm 50% lãi suất đối với các khoản tín dụng trung và dài hạn cho các dự án đổi mới của Doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhưng tăng thêm 30% đối với các khoản vay ngắn hạn cho các mục tiêu đầu cơ, trục lợi.

1.4. Tăng cường hoạt động bảo lãnh tín dụng đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

DNVVN với khả năng tài chính hạn chế thường rất khó khăn trong việc vay vốn ngân hàng thương mại. Chính phủ của nhiều nước đã áp dụng biện pháp bảo lãnh tín dụng cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ở Trung Quốc, Chính phủ đã đẩy mạnh kế hoạch giới thiệu hệ thống bảo lãnh tín dụng giữa các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Cho đến nay, các cơ quan này đã được thành lập ở 30 tỉnh thành, 18 trong số đó thực hiện hoạt động tái bảo lãnh. Khoản 7.6 triệu NDT vốn đã được huy động, đủ sức cung cấp cho các khoản vay với tổng giá trị lên tới 40 – 50 tỉ NDT. Từ năm 2016, Bộ Tài chính và các cơ quan khác đã bắt đầu xây dựng hệ thống bảo lãnh vay nợ cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Cho đến năm 2018, họ đã đưa ra luật và các quy định, như: Quy định tạm thời về hệ thống bảo lãnh tín dụng cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ và Các biện pháp quản lý Bảo lãnh tín dụng cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Cho đến cuối năm 2017, 30 tỉnh, vùng vμ khu vực tự trị của Trung Quốc đã mở các địa điểm thử nghiệm cho hệ thống bảo lãnh tín dụng, thành lập hơn 200 tổ chức bảo lãnh tín dụng, huy động quỹ bảo lãnh trị giá 10 tỉ Nhân dân tệ (NDT), và đem hết nỗ lực để cải thiện môi trường tín dụng cho sự phát triển của các Doanh nghiệp vừa và nhỏ… Nhà nước khuyến khích tất cả các loại tổ chức bảo lãnh thực hiện việc cấp bảo lãnh tín dụng cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ở Nhật Bản, các biện pháp nhằm bổ sung khả năng vay vốn các ngân hàng thương mại cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ được khởi xướng từ năm 1931, và đến năm 1985 đã hình thành hệ thống bảo hiểm và bảo lãnh tín dụng cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Hệ thống này đóng chức năng như một mạng lưới an toàn, nhằm giảm nhẹ những rối loạn về tín dụng và góp phần giảm các vụ phá sản, giúp cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ có khả năng phát triển nhưng không có tài sản thế chấp, có thể vay vốn các ngân hàng thương mại. Trong hệ thống đó, Hội bảo lãnh tín dụng Doanh nghiệp vừa và nhỏ là tổ chức tài chính công cộng đứng ra bảo lãnh cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ vay vốn các ngân hàng thương mại. Hỗ trợ cho hoạt động của Hội bảo lãnh tín dụng là hội đồng bảo hiểm tín dụng Doanh nghiệp vừa và nhỏ do Chính phủ trung ương lập ra. Hội đồng bảo hiểm, tín dụng hoạt động như người thực hiện tái bảo hiểm khoản tín dụng mà hội bảo lãnh tín dụng đã ứng ra bảo lãnh cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ không có tài sản thế chấp được vay vốn ngân hàng thương mại. Nhờ hệ thống bảo lãnh và bảo hiểm tín dụng như vậy, các Doanh nghiệp vừa và nhỏ của Nhật Bản mở rộng được khả năng vay vốn các ngân hàng thương mại.

Ở Đài Loan, từ năm 1974, Chính phủ đã yêu cầu các thể chế tài chính góp vốn cùng Chính phủ thành lập “Quỹ bảo lãnh tín dụng cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ”để giúp các Doanh nghiệp vừa và nhỏ thiếu tài sản thế chấp có thể xin vay vốn từ các cơ sở tài chính với sự bảo lãnh của quỹ này. Cho tới nay Chính phủ đã thành lập được 74 Quỹ bảo lãnh tín dụng cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đến năm 2022 thì có khoảng 207.049 doanh nghiệp được nhận vốn lên tới trên 150 tỷ đô la. Ngoài ra, chính phủ cũng tiến hành thành lập Quỹ bảo lãnh tương hỗ có vai trò trợ giúp tương hỗ và tin tưởng lẫn nhau để bảo lãnh các khoản vay của các doanh nghiệp trong nhóm. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Nhìn chung, hệ thống bảo lãnh tín dụng cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ đã được hầu hết các nước Đông Á và Đông Nam Á khác thực hiện như Hàn Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Philippin… Chẳng hạn ở Hàn Quốc năm 1976 đã thành lập quỹ bảo lãnh tín dụng do Chính phủ và các thể chế tài chính đồng tài trợ, quỹ này bảo đảm cho Doanh nghiệp vừa và nhỏ vay vốn ngân hàng thương mại, ở Malaysia có công ty bảo lãnh tín dụng thành lập năm 1972, công ty này thực hiện những chương trình quan trọng nhằm cải thiện khả năng các Doanh nghiệp vừa và nhỏ được vay vốn của hệ thống ngân hàng thương mại, thực hiện bảo lãnh trước các ngân hàng thương mại đối với những khoản tiền mà các Doanh nghiệp vừa và nhỏ vay để đầu tư về tài sản cố định cũng như vay về vốn lưu động.

1.5. Hỗ trợ tài chính đẩy mạnh xuất khẩu

Trong xu thế quốc tế hóa đời sống kinh tế ngày càng mạnh mẽ. Chính phủ nhiều nước đều áp dụng các biện pháp nhằm thúc đẩy xuất khẩu và ngày càng chú ý đến việc lôi cuốn, thu hút các Doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia vào việc làm hàng xuất khẩu.

Ở Cộng hòa Liên bang Đức, Chính phủ đề ra hàng loạt biện pháp khuyến khích các Doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia xuất khẩu như giảm, miễn thuế, trợ cấp xuất khẩu, bảo hiểm, đền bù thiệt hại xuất khẩu, tạo điều kiện để doanh nghiệp vừa và nhỏ nhận gia công cho các công ty nước ngoài, gia công hàng xuất khẩu. Ở Hàn Quốc, từ năm 1962 bắt đầu thực hiện chiến lược hướng về xuất khẩu. Chính phủ Hàn Quốc đã áp dụng mạnh mẽ các biện pháp tài chính để thúc đẩy xuất khẩu, trong đó chú trọng đến việc ưu đãi về tín dụng và ưu đãi về thuế. Chính phủ thực hiện việc miễn thuế nhập khẩu đối với những nguyên liệu dùng cho sản xuất hàng xuất khẩu và giảm thuế xuất khẩu. Biện pháp khuyến khích quan trọng nhất của Hàn Quốc trong thúc đẩy xuất khẩu là ưu đãi về tín dụng. Trong khi lãi suất cho vay nói chung là 17 – 23% thì lãi suất tín dụng xuất khẩu là 6 – 10%, sự khác biệt đó tồn tại suốt trong những năm 60 và 70 cho đến năm 1982 mới chấm dứt. Ở Malaysia, Chính phủ cũng đã áp dụng nhiều biện pháp tài chính để thúc đẩy xuất khẩu như được tính gấp đôi các chi phí có liên quan đến việc tìm cơ hội xuất khẩu khi xác định thuế lợi tức chịu thuế của doanh nghiệp (các chi phí quảng cáo, chào hàng, cung cấp mẫu vật, chi phí tham gia triển lãm…), thực hiện giảm thuế xuất khẩu, thực hiện chương trình tài trợ tín dụng xuất khẩu, ngân hàng trung ương thực hiện cung cấp cho người xuất khẩu khoản tín dụng với lãi suất ưu đãi nhằm tạo điều kiện cho họ cạnh tranh có hiệu quả hơn trên thị trường quốc tế. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Cùng với việc đẩy mạnh xuất khẩu các nước và nhất là các nước đang phát triển đều áp dụng các biệp pháp bảo hộ các ngành sản xuất còn non trẻ. Hàn Quốc, Đài Loan, Malaysia, đã bảo hộ nhiều ngành công nghiệp của họ bằng hàng rào thuế quan các biện pháp phi thuế quan cho tới khi các ngành này có thể cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, kinh nghiệm của các nước cho thấy nền bảo hộ quá mức sẽ dẫn đến tình trạng làm cho các ngành sản xuất không có khả năng cạnh tranh với sản phẩm nước ngoài.

1.6. Khuyến khích và đẩy mạnh hoạt động cho thuê tài chính

Hoạt động cho thuê tài chính cũng là một biện pháp quan trọng để phân bổ các nguồn lực hợp lý tùy theo tình hình phát triển kinh tế, và đóng một vai trò quan trọng trong mở rộng cho các doanh nghiệp (đặc biệt là các Doanh nghiệp vừa và nhỏ do các doanh nghiệp này thường thiếu vốn nên giải pháp thuê tài chính là một giải pháp hữu hiệu), và đưa ra các hỗ trợ tài chính cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Loại hình cho thuê tài chính bắt đầu phát triển trên thế giới vào khoảng hơn 20 năm trở lại đây. Có thể lấy kinh nghiệm hoạt động của Trung Quốc làm ví dụ tham khảo.

Nhằm đẩy mạnh hoạt động cho thuê tài chính, giữa năm 2021, Bộ Thương Mại và Cơ quan điều hành thuế của Trung Quốc đã phối hợp đưa ra chương trình thí điểm nhằm giảm thuế cùng các ưu đãi khác cho các doanh nghiệp tiến hành cho thuê tài chính. 24 doanh nghiệp thuộc 14 tỉnh thành như Bắc Kinh, Thượng Hải,v.v. sẽ được tham gia vào chương trình thí điểm này. Ngày 2/2/2024, Trung Quốc đã hạ thấp yêu cầu về vốn cho các Công ty cho thuê tài chính. Theo đó, các công ty này chỉ cần có ít nhất 100 triệu NDT (tương đương 12,9 triệu USD) vốn đăng kí, so với trước kia là 500 triệu NDT. (Tỉ lệ vốn đóng góp đầy đủ là 8%). Tháng 3/2024, Hiệp hội giám sát các ngân hàng Trung Quốc đã tham khảo bản hoàn thiện “Chính sách quản lý các công ty cho thuê tài chính” trong dự thảo Luật cho thuê tài chính. Theo đó, Thường vụ Quốc Hội phê chuẩn 5 ngân hàng thương mại thử nghiệm mở công ty cho thuê tài chính là: Ngân hàng Kiến thiết, Ngân hàng Công thương, Ngân hàng Giao thông, Ngân hàng Dân sinh và Ngân hàng Chiêu thương. Sau 2 năm của chương trình thí điểm, kết quả đạt được như sau: trong năm 2023, số hợp đồng cho thuê tài chính ở các doanh nghiệp thuộc chương trình thí điểm đã đạt tổng giá trị là 6,57 tỉ NDT, lợi nhuận là 135 triệu NDT tương ứng tăng 62% và 77%. Các doanh nghiệp thí điểm cũng bắt đầu hợp tác với các công ty bảo hiểm, công ty tín nhiệm (trust company) và các công ty quản lý tài sản, do đó, không chỉ mở rộng kênh cấp vốn nhưng cũng tiếp thu được kinh nghiệm quản lý từ các tổ chức tài chính này từ đó tăng cường năng lực quản lý và kiểm soát rủi ro.

2. Những bài học kinh nghiệm đối với việc khuyến khích và định hướng phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Từ việc nghiên cứu chính sách tài chính, tiền tệ của một số nước trên thế giới có thể rút ra những bài học kinh nghiệm đối với việc phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam:

Một là, để Doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể phát triển mạnh mẽ góp phần tích cực vào nền kinh tế nhất thiết phải có sự hỗ trợ của Nhà nước, trong đó hỗ trợ tài chính là hình thức hỗ trợ thiết yếu.

Ở hầu hết các nước phát triển đến các nước đang phát triển đều cho thấy, Nhà nước đóng một vai trò to lớn trong việc hỗ trợ, thúc đẩy sự phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ nhằm phát huy vai trò tích cực của các doanh nghiệp này trong đời sống kinh tế, xã hội. Sự hỗ trợ của Nhà nước thực hiện trên nhiều mặt, nhưng sự hỗ trợ tài chính là hình thức hỗ trợ hết sức cần thiết và có tác động trực tiếp đến việc phát triển của các Doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Hai là, trong việc sử dụng các công cụ tài chính, tiền tệ để khuyến khích phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ phải đa dạng hóa các biện pháp nhằm giúp cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ vượt qua được những khó khăn, có khả năng phát triển, tăng được khả năng cạnh tranh.

Ngoài hai biện pháp chủ yếu là ưu đãi về thuế và tín dụng, Chính phủ các nước còn sử dụng nhiều biện pháp khác để hỗ trợ và thúc đẩy các Doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển. Và điều cần quan tâm là phải xem xét mức độ tác động và hiệu quả của các biện pháp. Nếu mức độ hỗ trợ của các biện pháp quá nhỏ sẽ ít có tác dụng đến việc khuyến khích phát triển các doanh nghiệp. Ngược lại, nếu mức hỗ trợ của Nhà nước quá nhiều và kéo dài có thể lại làm suy yếu khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp.

Thứ ba là, trong việc sử dụng các biện pháp về tài chính, tiền tệ để hỗ trợ và khuyến khích phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ cần chú trọng tạo điều kiện và thúc đẩy doanh nghiệp tự tích lũy vốn đồng thời mở rộng khả năng cho doanh nghiệp tiếp cận và sử dụng các nguồn vốn từ bên ngoài. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

Ngoài các biện pháp giúp cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ tăng được khả năng tích lũy, Chính phủ các nước đều chú ý đến việc tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp có khả năng sử dụng được các nguồn vốn bên ngoài và một biện pháp quan trọng mà hầu hết các nước đều sử dụng là Nhà nước thực hiện bảo lãnh tín dụng cho các Doanh nghiệp vừa và nhỏ có dự án khả thi nhưng không có đủ tài sản thế chấp.

Thứ tư là, để thực hiện có hiệu quả việc khuyến khích phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ cần phải gắn việc hỗ trợ với những chương trình mục tiêu cụ thể thực hiện thông qua các tổ chức hỗ trợ.

Sự hỗ trợ trong chính sách tài chính, tiền tệ của Nhà nước đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ cần được thực hiện theo những chương trình và mục tiêu cụ thể như hỗ trợ cho việc thành lập doanh nghiệp mới, hỗ trợ cho việc phát triển công nghệ… và được thực hiện thông qua hệ thống tổ chức hỗ trợ tránh tình trạng phân tán, tùy tiện. Khóa luận: Thực trạng tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN.

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM ĐẾN DỊCH VỤ: 

===>>> Khóa luận: Giải pháp tài chính tiền tệ với sự phát triển của DN

0 0 đánh giá
Đánh giá bài viết
Theo dõi
Thông báo của
guest

0 Góp ý
Cũ nhất
Mới nhất Được bỏ phiếu nhiều nhất
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, hãy bình luận.x